सखा, राघुनाथः महात्मा प्रसिद्धो भविष्यति; एते रामस्य अनन्ता नामानि, बलवान् सः। तस्य मुखं कमलकोषमिव शोभमानम्, तस्य नेत्रे दीर्घे कमलसदृशे, नासिका उन्नता, विस्तीर्णा, रम्या च, भ्रूः सुन्दरी, संयुक्ता, मनोहरश्च। तस्य बाहू दीर्घौ रम्यौ जानुपर्यन्तम्, कण्ठः शङ्खसदृशः, अतीव लघुश्च, वक्षः विस्तीर्णं, दिव्यं, शुभचिह्नैः अंकितं, निर्मलं, दीप्तिमान् च। तस्य उरूः, स्फिक् च, रम्यरूपेण युक्ते, जानुयुग्मं निर्मलम्, सम्यक् रूपं च, तस्य पद्मसदृशे चरणे स्वजनैः सदा सेव्यमाने—एवं शोभनः रघुपतिः। रामः एवं रूपं धारयति; कथं अहं तं वर्णयितुं शक्नुयामि? सहस्रशीर्षः अपि तस्य रूपस्य अन्तं न गच्छति; तर्हि वयम्, पक्षिणः, कथं वर्णयेम? तं रूपं, सौन्दर्येन अलङ्कृतं, मनोहरं च दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अपि मोहिता अभवत्—सा या पृथिव्यां कदापि न मोहिता। स महान् बलवान्, पराक्रान्तः, परममनोहररूपधारी च—कथं अहं श्रीरामं, सर्वैः ऐश्वर्यगुणैः युक्तं, वर्णयितुं शक्नुयामि? भाग्यशालिनी सा जानकी, या तेन परममनोहररूपधारीणि सह, दशसहस्रवर्षाणि आनन्देन रमिष्यति। ततः, हे सुन्दरी, त्वं कः? तव नाम किम्? यः रामस्य स्तुतिं कौशलपूर्वकं, उत्सुकतया, पृच्छसि। एतद्वचनं श्रुत्वा, जानकी पक्षियुग्मं प्रति स्वस्य कुलं, मोहस्य कारणं च, उवाच। अहं सा, या जानकी इति त्वया कथिता, जनकस्य कन्या; स परममनोहरः रामः आगम्य मां प्राप्स्यति। ततः अहं निश्चितं युवां मुक्त्वा, अथवा, तव वाक्यैः आकृष्टा, तां मम गृहे सुखेन रक्षिष्यामि, हे मधुरस्वरयो। सा एवं उक्त्वा, पक्षिणः श्रुत्वा, भयेन कम्पितौ अभवताम्; विह्वलौ, तौ जानकीं सम्यक् ऊचतु। वयं पक्षिणः, हे साध्वी, वनमध्ये वृक्षेषु वसामः; सर्वत्र विचरामः—गृहे सुखं न अस्ति। मम भार्या स्वस्थाने स्थित्वा अण्डानि समारक्षतु; ततः अहं तव गृहम् आगमिष्यामि—मम वचनं सत्यम्। एवं उक्तः अपि, सा पक्षिणीं न मुक्तवती; ततः पक्षी, उत्सुकः, विनीतः, ताम् उवाच। हे सीते, मम प्रियां भार्यां विमोचय—कथं तां बन्धने स्थापयिष्यसि? आवां वनं गत्वा सुखेन विचरामः। मम भार्या, रम्या, तत्र स्थातु; प्रसूत्य पश्चात्, हे सुन्दरी, अहं तव समीपं आगमिष्यामि। एवं उक्तं श्रुत्वा, सा प्रत्युवाच—"सुखेन गच्छ, हे विवेकिन्; अहं तां सुरक्षित्य, सुखपूर्वकं, स्नेहपूर्णं कर्म कुर्वन्ती, मम पार्श्वे स्थापयिष्यामि।" एवं उक्ता, दुःखी पक्षी तां करुणया उवाच—"यत् योगिनः वदन्ति, तत् सत्यम्।" "न वाच्यम्, न वाच्यम्—मौनं स्थापयन्तु; अन्यथा, वाक्प्रदोषात्, मूढः बन्धनम् प्राप्नोति।" "यदि वयं एतत् वचनं अत्र, पर्वते, न उक्तवान्, कथं एतत् बन्धनम् आगच्छत्? अतः मौनं आचरितव्यम्।" एवं उक्त्वा, स पुनः उवाच—"हे सुन्दरी, अहं पत्नीसहितः जीवितुं न शक्नोमि, हे सीते; अतः तां विमोचय, हे मनोहरि।" नानाविधैः वचनैः उक्ता अपि, सा तस्मिन्नेव समये न विमुक्तवती; कोपिता, दुःखिता, भार्या जनककन्यां शप्तवती। "यथा त्वं माम् अत्र पत्युः वियुक्ता कुरुषे, तथा त्वम् गर्भिणी रामात् वियुक्ता भव।" सा दुःखिता, पुनः पुनः एवं वदन्ती, पतिसन्तापेन, शोकात् प्राणान् त्यक्तवती। रामं स्मरन्ती, नाम पुनः पुनः उच्चारयन्ती, दिव्यं विमानं आगतम् दृष्ट्वा, पक्षीभार्या स्वर्गं गतवती इव। तस्य मृत्युः पश्चात्, पक्षिपतिः, दुःखेन पीडितः, क्रोधेन आक्रान्तः, जाह्नवीं नदीं पतितः। "रामस्य नगरे, जनैः पूर्णे, मम वचनात्, सा दुःखिता भविष्यति, वियोगेन गाढं पीडिता।" एवं उक्त्वा, स शोभनायां, प्रवहमानायां जाह्नव्यां पतितः, दुःखितः, क्रुद्धः, भीतः, वियोगेन कम्पितः। क्रोधात्, शोकात्, सीताया अपमानात्, क्षौरकः क्रोधनः अन्ते पतितः चाण्डालत्वं प्राप्तवान्। यः क्रोधेन महद् अपराधं कृत्वा स्वजीवनं त्यजति, हे द्विजश्रेष्ठ, मृत्युः पश्चात् चाण्डालत्वं प्राप्नोति। एवं, क्षौरकस्य वचनात्, सा निन्दिता, परित्यक्ता च अभवत्; क्षौरकस्य शापेन, वियुक्ता, वनं गता च। हे ब्राह्मण, एवं ते यथापृष्टं विदेहकन्यायाः वृत्तान्तं उक्तवान्; अधुना शृणु, यत् पश्चात् अभवत्। शेषः उवाच—ततः सौमित्रिः आगत्य, जानकीं पुनः पुनः प्रणम्य, प्रेमगद्गदया वाचा रामस्य संदेशं यथोक्तं न्यवेदयत्। सौमित्रिं दीनं दृष्ट्वा, रामस्य संदेशं तस्य वक्त्रात् श्रुत्वा, सीता लज्जिता अभवत्, उवाच च। "हे सौमित्रे, कथं अहं रामेन परित्यक्ता महावनं गच्छेयम्? अहं अत्र वसिष्यामि, रामं स्मरन्ती, वाल्मीकिमुनिवासे।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सौमित्रिः उवाच—"माते, रामः पत्न्याः प्रति भक्तः, पुनः पुनः त्वाम् आह्वयति।" "पतिव्रता पत्या कृतं दोषं हृदये न धारयति; अतः मया सह उत्तमं रथं आरोह।" तस्य वचनं श्रुत्वा, जानकी पतिसंनिष्ठा, कोपं त्यक्त्वा, सौमित्रिणा सह रथं आरोहति।