हनुमान् अग्रे आगच्छन्, शिलां हस्ते गृहीत्वा आकाशं प्रतिपद्य शीघ्रं दृष्ट्यन्तरं गतवान्। तत्र चम्पकः आकाशस्थितं हनुमन्तं युद्धाय समुपागतः, तयोः महाबलिनोः महान् हस्तयुद्धः अभवत्। चम्पकः हनुमन्तं आकाशे समरे आघातयामास। ततः पर्वतप्रख्यः वीरः हनुमान् मनसि क्रुद्धः, पादेन चम्पकं गृहीत्वा भूमौ प्रहृष्टवान्। कपिसेनापतिना आहतः चम्पकः शीघ्रं उत्थाय, हनुमन्तं पुच्छेन गृहीत्वा सर्वत्र परिभ्रम्य घूर्णितवान्। तस्य बलं दृष्ट्वा हनुमान् हसन्, पुनः पादेन चम्पकं गृहीत्वा शतवारं घूर्णित्वा गजपीठे प्रक्षिप्तवान्। तदा चम्पकः वीरध्वजैः भूषितः भूमौ मूर्च्छितः पतितः, रणभूमिं शोभयामास। ततः चम्पकस्य अनुयायिनः "हाहा!" इति उच्चैः विलपन्तः, हनुमन्तः चम्पकपाशेन बद्धं पुष्कलं विमुक्तवान्। ततः वात्स्यायनः उवाच— "धर्मज्ञ, कथय किम् प्रकारेण जनाकी, या यशसा जगत् पावयति, संवादं कृतवती। भगवान् किम् प्रकारेण तत् साधितवान्? सर्वं विस्तरेण कथय।" मम मनः उत्तमं सुखं प्राप्नोति; तस्मात् त्वं मुखामृतं मम तृषितस्य पूर्णं कुरु, येन संसारबद्धं शरीरं तृप्तिं लभेत्। शेषः उवाच— "मिथिलानगरीं मध्ये, जनकः नाम राजा आसीत्; सः धर्मेण राज्यं कृत्वा प्रजाः सुखयामास। सः भूमिं सीता सहितः कृषन्, लम्बमुखीनां स्त्रीणां मध्ये प्रमुखा, भूमिखण्डात् अप्रतिमं रूपं कन्यां उत्पन्नवान्; सा सीरध्वजस्य कन्या आसीत्। ततः राजा सीरकेतुः परमं हर्षं अनुभवन्, तां सीता नाम्ना नामितवान्, सा जगत्-श्रीरूपा अभवत्। एकदा सा सीता रम्ये वाटिकायां क्रीडन्ती, दम्पती स्वरूपं, मधुरवाचं, हृदयमोहकं, शुकद्वयं दृष्टवती। तयोः मनः प्रमोदेन, तीव्रकामेन, शुभवाक्यैः परस्परं संवादः अभवत्। तस्मिन् काले, तौ दम्पती आकाशं शीघ्रं गत्वा, वृक्षशाखायाम् उपविष्टौ, शब्दं कृतवन्तौ। तत्र तौ उचतु— "राघवः नाम राजा भूमौ जन्म प्राप्स्यति, अद्भुतरूपः; तस्य पत्नी सीता नाम्ना प्रसिद्धा भविष्यति। तया सह सः बुद्धिमान् महाबलः राजा एकादशसहस्रवर्षाणि पृथिवीं शासितुम्, अन्यान् राज्ञः जित्वा। धन्यं सा जनाकी, धन्यः सः रामः; तौ मिलित्वा पृथिव्यां प्रमोदं यास्यतः।" तयोः संवादं श्रुत्वा मैथिली तौ दैवीदम्पती विज्ञाय, तयोः वचनं आचारं च निरीक्ष्य, मनसि चिन्तयामास— "तयोः कथा रम्या; अहं शुकद्वयं पृच्छामि, तयोः सार्थकं वचनं शृणोमि।" इत्येव विचार्य, सा स्वसख्यः उवाच— "एतत् रम्यं शुकद्वयं सौम्येन गृहीत्वा आनयतु।" तासां सख्यः तं वृक्षं गत्वा, उत्तमं शुकद्वयं स्नेहेन गृहीत्वा, प्रियायाः सीतायै उपाहृतवन्तः। तौ शुकद्वयं विविधं रम्यं शब्दं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, सा तौ सान्त्व्य, इदं पप्रच्छ— "मास्तं भयम्, रम्यदम्पती। कः भवतः, कुत्र समागतौ? कः रामः, कः सा सीता? कुतः एषा कथा लब्धा?" "सर्वं शीघ्रं कथयतं, यथा भवतोः मम भयः नश्येत्।" इति पृष्टौ तौ शुकद्वयं सर्वं अवदत्। शुकद्वयं उचतु— "वाल्मीकि नाम महर्षिः, धर्मज्ञः, तस्य रम्ये आश्रमे वयं निवसामः। सः ऋषिः शिष्यैः सह, भावी रामायणं प्रतिदिनं स्मरन्, सर्वभूतहिते रतः। तस्मिन् काले, वयं तस्य रामायणं सम्पूर्णं श्रुतवन्तौ, क्रमशः गीतं श्रुत्वा। वयं रामस्य, जनाक्याः, तयोः लीला-कृत्यस्य श्रवणं कृत्वा, संवादं कुर्मः।" "ऋष्यशृङ्गस्य यज्ञेन, हरिः चतुर्विधरूपे प्रकटितः, दिव्यस्त्रीभिः गीतं यशः प्राप्तुम्। सः भ्रातृभिः सह, विश्वामित्रेण मिथिलां गमिष्यति; तत्र धनुः दर्शयन्, यत् अन्यैः राजभिः अप्राप्यं। धनुः भङ्क्त्वा, जनकस्य कन्यां, परमं रम्यां, विजित्य, तया सह महद् राज्यं शासितुम्।" "एतद् अन्यानि च गीतानि वयं श्रुतवन्तः; सर्वं तुभ्यं उक्तम्, शुभे—वयं गन्तुम् इच्छामः।" तयोः रम्यं वचनं श्रुत्वा, पुनः सा तौ शुकद्वयं अपृच्छत्— "क्व सः रामः वसति? कस्य पुत्रः? कथं तां पत्नीं करिष्यति? किम् रूपं सः उत्तमपुरुषः धारयिष्यति? सर्वं यथावत् कथयतं, पश्चात् भवतोः प्रियं करिष्यामि।" इति श्रुत्वा, तस्या कामेन संतप्तां दृष्ट्वा, सा शुक्यः जनाकीं हृदि ज्ञात्वा, पूर्वं वदति। "सूर्यवंशस्य ध्वजः, पण्डितः, महाबलः राजा, पङ्क्तिरथः नाम, देवानां सर्वशत्रु-विजये कारणम्। तस्य त्रयः पत्न्यः, याः इन्द्रं अपि मोहितुं समर्थाः; तत्र चत्वारः महाबलिनः पुत्राः भविष्यन्ति। तेषु रामः ज्येष्ठः, ततः भरतः; लक्ष्मणः दीप्तिमान्, शत्रुघ्नः सर्वथा महाबलः।" एवं मिथिल्याः नगरे, सीता जनकस्य कन्या भूत्वा, शुकद्वयं वचनं श्रुत्वा, रामस्य, सीतायाः, तयोः भविष्यकथायाः, वाल्मीकिनः आश्रमे श्रुतं संवादं सख्यैः पृष्ट्वा, तयोः उत्तरं श्रुत्वा, तस्य मनसि परमं हर्षं अभवत्।