अथ वीर्यश्रेणि-अङ्गदः प्रतापिनं बलमोदं च समरभूमौ युध्यति स्म। नीलरत्नः हर्यक्षेण, सत्यवान् सहदेवेन च युद्धे प्रवृत्तः। वीरमणिराजः समरशौर्यसम्पन्नः भूरीदेवेन सह संग्रामे स्थितः। उग्राश्वः बलसम्पन्नः असुतापेन सह युद्धाय प्रवृत्तः। सर्वे युद्धविशारदाः शस्त्रास्त्रकुशलाः महायुद्धे एकैकं समरं कृत्वा तत्र युद्धकौशलं दर्शयन्ति स्म। एवं सुरथस्य पुत्रैः समरारम्भे, हे मुनिश्रेष्ठ, तत्र महात्यागः संजातः। तदा पुष्कलः चम्पकं संबोधितवान्—"कः ते नाम, राजकुमार? धन्यः त्वं, यः मम सह युद्धमध्यं प्रविष्टवान्।" "तिष्ठ तिष्ठ—किमर्थं पलायसे? कथं जीवितं रक्षिष्यसि? सर्वशस्त्रास्त्रकुशल, मया सह युद्धं कुरु।" एवं वचनं श्रुत्वा, महाबलवान् राजपुत्रः पुष्कलाय गर्जितस्वरे प्रत्युवाच— चम्पकः उवाच—"युद्धे नामवंशो न निर्णायकः। तथापि, तव नाम बलं च वक्ष्यामि।" "मम माता राघव-भक्ताः, पिता राघवः, बान्धवः रामचन्द्रः, स्वजनः राघवः।" "मम नाम रामदासः, रामस्य नित्यदासः। भक्तवत्सलः रामः मां युद्धे उद्धरिष्यति।" "लोकमतानुसारं वदामि—अहं सुरथस्य पुत्रः, माता वीरवती।" "मम नाम मधौ, सदा शुभदः। मधुरसासक्ताः मधुरस्यम् अपि त्यजन्ति।" "मम वर्णः सुवर्णसदृशः, पुरुषरूपधारी। तेन नाम्ना, हे वीर, मम मोहिनीं पहचानं विद्धि।" "शरैः अग्रे युद्धं कुरु—कः मां जयितुं समर्थः? अद्य अद्भुतं वीर्यं दर्शयिष्यामि।" एवं महावचनं श्रुत्वा, पुष्कलः हृष्टचित्तः अभूत्। तं अजय्यं मन्यते स्म, युद्धे शरान् विसृजितुम् आरब्धवान्। पुष्कलः अनन्तशरसमूहं स्रष्टुम् आरब्धवान्, तदा चम्पकः क्रोधपूर्णः धनुषं सज्जीकृतवान्। सः तीक्ष्णशरान् स्वनामाङ्कितान् सुवर्णपक्षैः शोभितान् शत्रुसैन्यं विदारयन् स्रष्टुम् आरब्धवान्। महाबलः पुष्कलः तान् शरान् युद्धमध्यं छित्त्वा, सर्वत्र शिलाग्रशरैः तमः निर्माय युद्धे प्रवृत्तः। वीरः पुष्कलः शरान् छिन्नं दृष्ट्वा, चम्पकः क्रोधपूर्णः तं महाबलिनं पुनः युद्धे आह्वयन्। "माऽपसृज युद्धभूमिं," पुनः युद्धे घोषयन्, शीघ्रं दशभिः शरैः पुष्कलस्य हृदयं विदारितवान्। ते शराः तीक्ष्णवेगाः पुष्कलस्य हृदयं विदार्य, रक्तं पिबन्तः गाढमग्नाः। तैः शरैः विदारितः वीरः पंच तीक्ष्णाग्रशरान् गृहीत्वा, महान् क्रोधेन तान् पर्वतानिव प्रत्याघातयन्। तस्य शराः च राजपुत्रस्य शराः समरे सघनं परस्परं अभिघातं कृत्वा, आकाशे शतधा छिन्नाः। तदनन्तरं सुरथपुत्रः तीक्ष्णाग्रशरैः तान् शरान् छित्त्वा, महान् शतशरसमूहं धनुषि सज्जीकृत्य हृदयाक्रान्तये स्रष्टुम् आरब्धः। ते शराः पुष्कलमहाबलिना शतधा छिन्नाः, युद्धान्ते शरवेगेन पतिताः। तदनन्तरं तं महाकृत्यं दृष्ट्वा, राजपुत्रः महाबलः पुष्कलस्य वक्षसि सहस्रशरान् सन्धानं कृत्वा स्रष्टुम् आरब्धः। पुष्कलः परमास्त्रविद् तान् शीघ्रं छित्वा, पुनः द्रुतं दशसहस्रशरान् धनुषि सज्जीकृत्य स्रष्टुम् आरब्धः। पुष्कलः परमास्त्रविद् तान् अपि शीघ्रं छित्वा, महाक्रोधेन शरवर्षं स्रष्टुम् आरब्धः। शरवर्षं समीपं दृष्ट्वा, चम्पकः वीरघ्नः पुष्कलम् प्रशंस्य प्रहारं कृतवान्। पुष्कलः चम्पकं महावीर्यसम्पन्नं दृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं धनुषि सन्धानं कृत्वा स्रष्टुम् आरब्धः। तदस्त्रं सर्वदिशासु दीप्तिमान्, आकाशं भूमिं च पूरयन्, लोकसंहाराय सज्जीकृतम्। चम्पकः सर्वास्त्रकुशलः तदस्त्रं दृष्ट्वा, तत्क्षणं तदस्त्रं प्रत्यस्त्रं सन्धानं कृत्वा विमर्दाय स्रष्टुम् आरब्धः। जनाः तयोः संयुक्तदीप्तिं लोकसंहाराय मन्यन्ते स्म; ततः तदस्त्रं अन्येन संयुक्तं निवर्तितम्। तं अद्भुतं कर्म दृष्ट्वा, पुष्कलः "तिष्ठ तिष्ठ" इति क्रुद्धः, चम्पकं नित्यं शरैः प्रहारं कृतवान्। चम्पकः महात्मा, तान् शरान् उपेक्ष्य, तीक्ष्णं रामास्त्रं पुष्कलाय स्रष्टुम् आरब्धः। तदस्त्रं चम्पकमहात्मना स्रष्टं दृष्ट्वा, पुष्कलः तदं छित्तुम् चिन्तयन्, शरेण बद्धः। वीरः चम्पकः पुष्कलम् पुनः स्वरथं स्थापयन्, दृढनिश्चयेन तं नगरं प्रेषयितुं चिन्तितवान्। पुष्कलस्य बन्धने महान् नादः अभवत्; वीराः भयभीता शत्रुघ्नं शरणं ययुः। तान् भग्नान् दृष्ट्वा, शत्रुघ्नः हनुमन्तं अभाषत—"केन वीर्यसम्पन्नेन मम सेना भग्ना?" तदा भूमिपतिर्ब्रवीत्—"स वीरः चम्पकः, शत्रुवीरघ्नः, पुष्कलम् बद्ध्वा स्वशिबिरं नेतुम् आरब्धः।