राजा स्वप्ने एकं ब्राह्मणं दृष्टवान्, स तु महात्मा तपस्वी च आसीत्। प्रभाते समुत्थाय, राजा स्वकर्माणि कृत्वा, मन्त्रिभिः सह सभायां सुखेन उपाविशत्। तदा सः ब्राह्मणः, क्षीणकायः तपस्वी, तत्र दृष्टः। तस्य जटिलः केशः, वल्कलवसनं, कौपीनधारी, दण्डहस्तः च, बहुषु तीर्थेषु सेवया पुण्येन शुद्धदेहः आसीत्। राजा तम् आलोक्य, महाबाहुः, शीर्ष्णा नमस्कृत्य, हृष्टः सः पाद्यादिभिः सत्कारैः तम् अर्चयामास। यदा सः ब्राह्मणः सुखेन उपविष्टः विश्रान्तः च अभवत्, तदा राजा तम् पण्डितं ब्राह्मणं पप्रच्छ—"भगवन्! अद्य त्वद्-दर्शनात् मम शरीरपापं नष्टम्।" "महात्मानः करुणया, दुःखितानां गृहाणि सन्मानपूर्वकं गच्छन्ति। तस्मात् ब्राह्मण! मम वयस्ये वद, कः देवः पुनर्जन्मनः नाशाय उपास्यः? किम् वा तीर्थं योग्यं? त्वं सर्वगतः, योगध्याननिष्ठः, पुण्यस्नानैः शुद्धात्मा, निरदोषः। अतः मम पृष्टं विस्तारतः शृणु।" "अनुग्रहेण, हे तीर्थविदां श्रेष्ठ! सर्वतीर्थविशारद! ब्रूहि इति राजा उवाच। ब्राह्मणः प्रोवाच—'शृणु राजन्, यथापृष्टं तीर्थव्रतं ते कथयामि। यस्य देवस्य कृपया गर्भात् मोक्षः लभ्यते, स एव श्रीरामः संसारतापनाशकः सेवनीयः। स एव पूज्यः भगवान् पुरुषोत्तमः। अहं बहूनि पापनाशकानि तीर्थानि दृष्टवान्।'" "अयोध्या, सरयू, तापी, हरिद्वारद्वारं, अवन्ती, शुद्धकाञ्ची, सागरगामिनी रेवाच—एतानि तीर्थानि। गोकरणं, हाटकाख्यं, यत् असंख्यवधनाशकं, मल्लिकाख्यं महापर्वतम्, यत् दर्शनमात्रेण मोक्षदं। यत्र जनाङ्गेषु जलं कृष्णं शुद्धं वा दृश्यते, तत् तीर्थं पापनाशनं मया दृष्टम्। द्वारवती अपि मया दृष्टा, या देवदानवसेविता, यत्र पुण्या गोमती ब्रह्मस्वरूपिणी वहति।" "यत्र निद्रा, लयः, मृत्यु, मोक्षः च शास्त्रैः कीर्त्यन्ते, यत्र वसतां कदापि कलिः न प्रवर्तते। यत्र शिलाः चक्रचिह्निताः, मनुष्याः अपि चक्रचिह्निताः, सर्वे प्राणी—पशवः, कीटाः, विहङ्गमाः—चक्रचिह्निताः। यत्र त्रिविक्रमः वसति, सर्वलोकानां एकः रक्षकः, सा पुरी पुण्यशोभिता मया दृष्टा।" "कुरुक्षेत्रं मया दृष्टं, यत् सर्ववधनाशनं, स्यमन्तपञ्चकं च, यत्र महापापानि अपि नश्यन्ति। वाराणसी अपि मया दृष्टा, या विश्वनाथस्थिता, यत्र तारकाख्यो ब्रह्मनामधेयो मन्त्रः उपदिश्यते। तत्र ये म्रियन्ति—कीटाः, पतङ्गाः, भ्रमराः, पशवः, अपि देवाः—ते कर्मलभ्यभोगान् त्यक्त्वा, सर्वदुःखविमुक्ताः कैलासं यान्ति।" "यत्र मणिकर्णिका तीर्थं, यत्र नदी उत्तरवाहिनी, सा पापिनाम् अपि संसारबन्धं छिनत्ति। तत्र जटिलाः, जटामण्डलिनः, नागाभरणधारिणः, गजचर्माम्बरिणः, शोकवर्जिताः वसन्ति। कालभैरवस्य नामस्मरणमात्रेण यमाज्ञा व्यर्था, यमः दण्डधरः जनान् न पश्यति। एवं काशी विश्वेश्वरचिह्निता मया दृष्टा, अन्यानि अपि बहूनि तीर्थानि मया दृष्टानि, राजन्।" "परं तु एकं अद्भुतं तीर्थं मया नीलपर्वते पुरुषोत्तमसंनिधौ दृष्टम्, यद् अन्यत्र न दृश्यते।" एवम् उक्ते, शेषः उवाच—सुरथस्य तानि वचनानि दृढमुखेन उक्तानि श्रुत्वा, सर्वे युद्धकुशलाः वीराः रथस्थाः युद्धाय सज्जाः अभवन्। तदा युद्धदुन्दुभीनां शब्दः, शङ्खानां घोषः, वीराणां निनादः च रणभूमौ समुत्पन्नः। रथचक्राणां शब्देन, गजानां नादेन, स महाकोलाहलः सर्वं जगत् व्याप्य, दिवं पर्यगच्छत्। युद्धोत्साहेन युक्ताः युद्धविशारदाः सैनिकाः, नानाविधान् भीषणशब्दान् कृत्वा, दुर्बलानां हृदि भीतिं जनयामासुः। तस्मिन्काले, राजा सुरथः पुत्रैः सैन्यैः च परिवृतः, रणभूमिं प्रति अग्रे जगाम। सः गजैः, रथैः, अश्वैः, पदातिभिः च पृथिवीं पूरयन्, इव समुद्रः वीरैः आप्लुतः इव अदृश्यत्। रणाङ्गणे शङ्खध्वनिः जयध्वनिः च शब्दितः। तं एवं युद्धाय सज्जं दृष्ट्वा, राजा सुमतये वचनं प्रोवाच। शत्रुघ्नः उवाच—"एष राजा, महता सैन्येन परिवृतः, आगच्छति। हे बुद्धिमन्! अस्मिन्स्थितौ किं कर्तव्यं, तद् वद।" सुमतिः उवाच—"अत्र बहवः युद्धविशारदाः वीराः, पुष्कलादयः, बलवन्तः, सर्वास्त्रविदः, युद्धाय तिष्ठन्ति। पवनपुत्रः अपि परमवीर्यवान्, राज्ञा सह युद्धकुशलः, युद्धे तिष्ठतु।" शेषः उवाच—यदा महामन्त्री एवं ब्रवीत्, तदा एव राजपुत्राः रणभूमौ धनुषः संधाय, बलात् विकर्षन्ति स्म। तान् दृष्ट्वा, पुष्कलादयः महाबलिनः युद्धोत्सुकाः, स्वैः रथैः समागत्य, धनुर्बाणप्रवीणाः, युद्धाय स्थिताः। पुष्कलः महावीर्यवान्, दिव्यास्त्रविद्, शालिनं चम्पकसहितं समरे युद्धाय समभ्ययात्। कुशध्वजः जनकपुत्रः मोहकेन सह युद्धाय स्थितः; विमला रिपुंजयम्, सुभाहुकः दुर्वारं प्रति समरे प्रत्युद्ययौ।