तत्र, एकस्मिन महान्वृक्षस्य अधः दिव्यं वालुकागर्तं दृष्ट्वा, राजकन्या तत्र स्थिरं तेजोऽवस्थम् अपश्यत्। सा समीपं गत्वा दण्डैः तं वालुकागर्तं ताडयामास, ततः रुधिरं प्रवाहितम्। एतद् दृष्ट्वा, राजकन्या अत्यन्तं शोकग्रस्ताऽभवत्, दुःखेन अभिभूताऽभवत्। पापेन आक्रान्ता, सा मातरं पितरं वा न अवोचत्; एकाकिनी दुःखिता, भयेन च व्याकुलहृदया अभवत्। ततः राजन्, पृथिवी कम्पिताऽभवत्, उल्का आकाशात् पतिताऽभवत्, सर्वदिशः धूम्राः अभवन्, सूर्यः बिम्बेन आवृतः अभवत्। तस्मिन काले, राजस्य अश्वाः नष्टाः, बहवः गजाः मृताः, रत्नैः भूषितं धनं नष्टम्, जनानां मध्ये कलहः उत्पन्नः। एतद् दृष्ट्वा, राजा भयात् व्याकुलचित्तः, जनान् अपृच्छत्—"कः मुनौ अपराधं कृतवान्?" मध्यमार्गेण राजकन्यायाः कर्म ज्ञात्वा, राजा दुःखितः, स्वबलवाहनैः सहितः तत्र जगाम। तं तपस्विनं महातपःसम्पन्नं दृष्ट्वा, राजा तं स्तुत्वा, प्रशमयितुं याचितवान्—"मुनिश्रेष्ठ, कृपां कुरु।" तेन प्रसन्नः, स महातपस्वी मुनिः अवदत्—"राजन्, एताः सर्वाः विपत्तयः तव कन्यायाः कर्मणः उत्पन्नाः।" "महान् राजन्, तव कन्यया नेत्रभेदनं कृतम्, यतः बहु रुधिरं प्रवाहितम्; त्वां ज्ञात्वा अपि, सा न अवोचत्। अतः, महा राजन्, सा मम विधिपूर्वकं दातव्या; तदा विपत्तयः शमं यास्यन्ति—न संशयः।" इति श्रुत्वा, राजा दुःखितः अपि, कन्यां कुलसुन्दरीं गुणसम्पन्नां मुनये दत्तवान्। तां पद्माक्षीं कन्यां दत्त्वा, सर्वाः विपत्तयः शान्ताः, मुनिः उत्थाय निर्गतः। कन्यां मुनये दत्त्वा, दयासागरः राजा दुःखितः पुनः नगरं प्रतिगतः। शेषः उवाच—ततः, शत्रुघ्नः च्यवनस्य तपोबलं अद्भुतं दृष्ट्वा, सर्वलोकैः पूजितं ब्राह्मणस्य तपः स्तुतवान्। "पश्य ब्राह्मणश्रेष्ठस्य योगसिद्धिं, यः किञ्चन क्षणेन दुर्लभं दिव्यं विमानं सृजितवान्।" "क्व तेषां महर्षीणां शुद्धात्मनां महाभोगः, क्व च तेषां पुरुषाणां कामनाः, येषां तपोबलं नास्ति?" इति मनसि चिन्तयन्, च्यवनाश्रमस्थः शत्रुघ्नः क्षणं स्थित्वा, पयोष्णीनदीं जलं पीत्वा, महानन्दं प्राप्तवान्। ततः, पयोष्ण्याः पुण्यं जलं पीत्वा, वायुवत् शीघ्रं मार्गं गतवान्। तस्य निर्गमनं दृष्ट्वा, सैनिकाः पश्चात् अनुगतः—केचित् गजैः, केचित् पदातिभिः, केचित् रथैः, अन्ये अश्वैः। शत्रुघ्नः, विशिष्टमन्त्रिणा सुमत्याः सहितः, अश्वयुक्तरथेन शीघ्रं अनुगतः। गच्छन्, वजिनगरं प्राप, यत्र विमलः राजा राज्यं कृतवान्, रत्नताटं च, यत्र जनाः हृष्टाः समृद्धाः आसन्। तत्र परिचारकैः श्रुत्वा, रघुनाथस्य उत्तमः अश्वः सर्वसैनिकैः सह नगरद्वारं प्राप्तः। ततः सप्तत्याः गजाः चन्द्रवर्णाः, दशसहस्राणि अश्वानां रथानां च सुवर्णमणिभूषितानि तत्र आसन्। सहस्रेन सहितः, राजा शत्रुघ्नं उपगम्य, शत्रुघ्नं नमस्कृत्य, सर्वान् महारथीन् अभिवादितवान्। वासुकोषं सर्वं धनं राज्यं च तस्मै समर्प्य, राजा पुरतः स्थितः—"किं करवानि?" इति पृष्टवान्। स्वस्थाने नमस्कृत्य, राजा तं बाहुभ्यां दृढं आलिङ्ग्य, बहुधनसमूहैः परिवृतः, पुत्रेण सह स्वराज्यं समर्प्य, स्वगृहं गतवान्। "रामचन्द्र" नाम श्रुत्वा, सर्वे तं नाम श्रुत्वा, धनं महारत्नं तस्मै समर्पितवन्तः। राजानं पूजयित्वा, शत्रुघ्नः प्रमुदितः, सेनया सह निर्गतः, अश्वः तस्य पश्चात् अनुगतः। एवं मार्गे गच्छन्, शत्रुघ्नः एकं उच्चं पर्वतं दृष्टवान्, यः स्फटिकसुवर्णरजतैः शोभितः, दीप्तशिलाभिः विचित्रितः। तस्य भूमिः जलप्रपातनिनादेन गुञ्जिताऽभवत्, विविधधातुभिः रञ्जितः, गेरुकादिभिः दीप्यमानः, लाक्षारक्तवर्णैः शोभितः। तत्र, सिद्धाङ्गनाः सिद्धैः सह निर्भयम् क्रीडन्ति, गन्धर्वाः अप्सरः नागाः च यत्र स्वेच्छया विहरन्ति। गङ्गाजलस्पर्शेन स्नाताः, शीतलपवनैः शीतिताः, वीणाहंसशुकानां मधुरध्वनिभिः शोभितः। पर्वतं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नः विस्मितमानसः, सुमतये इदं वचनं उवाच—"कः अयं महान् दिव्यः पर्वतः, यः मम मार्गे विशालरजतशिलाभिः शोभमानः, अद्भुतदर्शनः?" "किम् एष देवस्थानं वा देवक्रीडास्थानं? यः अस्य विभवेन मम चित्तं मोहितवान्?" इति पृष्ट्वा, सुमतिः रामचन्द्रपादकमलमनस्कः, गुणसमूहं वर्णयितुं प्रारभत्। "राजन्, एष नीलपर्वतः तव पुरतः शोभते, सर्वतः स्फटिकशिखरैः अलङ्कृतः।" "ये पापिनः परस्त्रीरमणं कुर्वन्ति, ये च विष्णोर्गुणान् न पूजयन्ति, तैः अयं पर्वतः न दृश्यते।" "ये स्वमतिना तर्केण धर्मं न स्वीकरोन्ति, यः साधुभिः शास्त्रपरम्परया स्थापितः, त एवम्।" एवं, शत्रुघ्नस्य यात्रा दिव्यपर्वतदर्शनं च, सुमतिना वर्णितं, धर्मगुणानां महत्त्वं च प्रतिपादितम्।