यत्र शालग्राममणिमयं मुद्रिकं स्थाप्यते, तत्र सर्वं वाराणस्याः पुण्यं लभ्यते। शालग्रामशिलायाः पूजया येनापि ब्रह्महत्यादिकं पापं कृतं स्यात्, तत् सर्वं शीघ्रं विनश्यति। नारदः पुनः सदा शिवं समुपसृत्य उवाच—“भगवन्, तव कृपया तुलसीमहात्म्यं श्रुतवान्; अधुना त्रिरात्रव्रतस्य तुलसीव्रतस्य महत्त्वं कथय।” सदा शिवः प्रत्युवाच—“ब्रह्मन्, शृणु पुरातनं व्रतं; यस्य श्रवणेन सर्वपापविमुक्तिः सुलभा। प्राचीनकाले रैभ्यकल्पान्तराले प्रजापतिराजः आसीत्, तस्य पत्न्यः चन्द्रमुखी, सुप्रसिद्धा पतिव्रता। तया त्रिरात्रव्रतं कृतं, यत् सर्वकामफलदं; तस्य व्रतस्य फलात् धर्मार्थकाममोक्षाः लभ्यन्ते। ये तुलसीव्रतं श्रुण्वन्ति, विशेषतः कार्तिकशुक्लनवम्यां, तेषां जीवनं पुण्यं। व्रतधारी यमः नियमेन स्थित्वा, भूमौ शय्यां कृत्वा, इन्द्रियसंयमेन, त्रिरात्रं शुद्धचित्तः व्रतं पालयति। तुलसीवनस्य समीपे, विधिवत् नियमपालनानन्तरं शयनं कुर्यात्; मध्याह्ने नदी वा सरसि शुद्धजले स्नात्वा, पितृणां देवतानां च विधिवद् तर्पणं दद्यात्। ततः सुवर्णेन लक्ष्मीसहितं जनार्दनस्य प्रतिमां निर्मायेत्। स्वकल्याणार्थी वित्ते कपटं न कुर्यात्; ततः पीतवस्त्रं श्वेतवस्त्रं वा युग्मं निर्मायेत्; नवग्रहशान्तिकर्म च विधिवत् कुर्यात्। तत्र हविष्यान्नं पाच्य, वैष्णवहवनं च कुर्यात्; द्वादशीदिने देवाधिदेवस्य पूजनं सम्यक् कुर्यात्। निर्मलपात्रं पंचरत्नैः भूषितं, पत्रैः औषधिभिः पूरितं स्थापयेत्। तत्र पात्रे लक्ष्मीसहितं जनार्दनं स्थापयेत्; तुलसीमूले वेदपुराणमन्त्रैः प्रतिष्ठा कुर्यात्। तुलसीवनं केवलं क्षीरैः प्रोक्षयेत्; देवाधिदेवं जगद्गुरुं पंचामृतैः स्नाप्य स्नानं कुर्यात्। अनन्तरूपं विश्वरूपं, यो लोकव्यवस्थां जलनिधौ धारयति, स नित्यः परमेश्वरः, जगदुत्पत्तिकर्ता, तेन कृपा भवतु। अच्युताय देवाधिदेवाय, तेजस्विने, लोकनाथाय, नित्यं तमोनाशकाय, संसारसागरात् रक्षस्वेति प्रार्थना। पंचामृतैः गन्धजलैः गङ्गादीनदीजलैः स्नापितः अनन्तः तुष्टः भवतु। चन्दनं, अगुरुं, कर्पूरं, केसरं, अन्यानि च लेपानि भक्त्या समर्पितानि, लक्ष्मीसहितं प्रभो, स्वीकारय। नारायणाय नमः, त्रिलोकनाथाय, नरकसागरात् उद्धारकाय, शुभवस्त्राणि समर्पयामि। दामोदराय नमः, संसारसागरात् त्रायस्व, यज्ञोपवीतं मया दत्तं परमात्मन्, स्वीकरोतु। माल्यं, गन्धं, पुष्पं, जतीकादि, देवाधिदेवाय मया दत्तं, हर्षेण स्वीकरोतु। नैवेद्यं, सर्वरसयुक्तं, भोक्तव्यं, सुपूर्णं, परमेश्वराय समर्पय। सुपारी, ताम्बूलं, कर्पूरं च संयोगेन, देवाधिदेवाय मया दत्तं ताम्बूलं स्वीकरोतु। गुरवे धूपं घृतयुक्तं गुग्गुलं भक्त्या दद्यात्; दीपं घृतदीपं च प्रज्वालयेत्। लक्ष्मीनारायणस्य पुरतः तुलसीवनसन्निधौ, विविधदीपाः सम्यक् सज्जयेत्। तत्र चक्रपाणे देवाधिदेवाय अर्घ्यं दद्यात्; नवमीदिने पुत्रार्थं नारिकेलं सहितं श्रेष्ठं अर्घ्यं समर्पयेत्। दशमीदिने धर्मार्थकामलाभाय बीजपूरं दद्यात्; एकादशीदिने दरिद्रनाशाय दाडिमं नित्यं समर्पयेत्। नारद, सप्तधान्यैः काष्ठपात्रे, सप्तफलैः सुपारीपत्रे सहितं सज्जयेत्। वस्त्रच्छादितं तद् देवतायाः पुरतः स्थापयेत्; द्विजश्रेष्ठ, मनसि स्थिरत्वेन एतत् मन्त्रं शृणु। देव, तुलसीसहितं, शंखसन्निधौ, मया दत्तं अर्घ्यं स्वीकरोतु; नमो देवाधिदेवाय। एवं जनार्दनं लक्ष्मीसहितं पूज्य, व्रतसमाप्त्यर्थं देवाधिदेवं प्रार्थयेत्। “देवाधिदेव, अहं उपवासं कृतवान्, कामक्रोधवर्जितः; अस्य व्रतस्य कृते त्वमेव शरणं। देव, अस्मिन्व्रते यत् किंचित् अपूर्णं मया कृतं, तत् सर्वं तव कृपया पूर्णं भवतु, जनार्दन। पद्मनयनाय नमः, जलशयाय नमः; तव प्रसादेन अस्मिन्व्रते कृतं, केशव। अज्ञानतमसः नाशक केशव, अस्य व्रतस्य कृते कृपां कुरु, ज्ञानदर्शनं प्रदत्तुम्।” रात्रौ जागरणं कुर्यात्, गीतैः, शास्त्रपठनैः, संगीतनृत्यैः, कलाविदैः, पुण्यकथाभिः सह। रात्रिः गतायाम्, शुद्धसूर्ये उदिते, ब्राह्मणान् भक्त्या आमन्त्र्य, वैष्णवश्राद्धं कुर्यात्। ततः तान् यथेष्टं क्षीरपाकघृतैः, ताम्बूलपुष्पगन्धादिदानेन, उचितनैवेद्येन च तर्पयेत्। यज्ञोपवीतं, वस्त्रं, हारं, चन्दनं च दद्यात्; त्रिसम्पन्नदम्पत्यः वस्त्राभरणकुङ्कुमेन सह तर्पयेत्। एवं तुलसीव्रतस्य विधिः नारदाय सदा शिवेन उच्यते, सर्वपापविनाशकः, सर्वकामफलप्रदः।