सर्वे देवाः सह ब्रह्मणा क्षणं ध्यानं कृत्वा कैलासगिरिं जग्मुः। तस्य पर्वतस्य पार्श्वे स्थित्वा, तस्य अद्भुतानि विलोक्य विस्मयं जग्मुः। तत्र स्थिता इन्द्रप्रमुखाः देवाः शम्भुं स्तोतुं प्रारभन्त— “नमः भवाय, नमः शर्वाय, नमस्ते नीलकण्ठाय।” “नमः स्थूलसूक्ष्माय, बहुरूपाय ते नमः।” इति सर्वैः उक्तं श्रुत्वा शङ्करः नन्दिनं उवाच— “सर्वे देवाः मम पुरतः आगच्छन्तु।” तदानीं नन्दिना देवाः आह्वयिताः। ते देवाः अन्तःपुरं प्रविश्य, विस्मितदृष्ट्या तं शङ्करं लोकहितं ब्रह्मा साकं देवैः ददर्श। तत्र अनन्तगणैः परिवृतः, केचित् नग्नाः, विकृताः, कुटिलाः, भस्माङ्गाः, भीषाणाः च हर्षिताः तं सेवमाना दृष्टाः। तत्र सर्वे देवाः प्रणम्य तस्य पुरतः स्थित्वा, ब्रह्मा जगत्पते उवाच— “स्वर्गवासिनां स्थितिं पश्य। कृपां कुरु महादेव, शरणागतवत्सल; असुरनाशाय कर्म कुरु भगवन्।” एवं दीनविनययुक्तं वचनं श्रुत्वा, शङ्करः समस्तैः देवैः सह हरिवासं अगच्छत्। तत्र सर्वे ऋषयः, देवाः, नागाः, किन्नराः च विष्णुं स्तोतुं प्रारभन्त— “जय माधव, देवाधिदेव, भक्तदुःखविनाशक!” “पश्य नो महादेव, स्वान् दासान् पश्य।” इति शर्वप्रमुखैः देवैः उच्चैः घोषितम्। एतानि वचनानि श्रुत्वा, देवाधिदेवः विष्णुः तेषां दुःखं दृष्ट्वा, मनसा विचिन्त्य, मेघगम्भीरया वाचा देवाँ उवाच— “हे ब्रह्मन्, शर्व, इन्द्र, सर्वे अमरश्रेष्ठाः, मम वचनं शृण्वन्तु। दशग्रीवजनितं भयम् अहं जानामि; अवतीर्य अद्य तं नयामि।” अयोध्यापुरी, सूर्यवंशजैः नृपैः शासनिता, महादानयज्ञक्रियाभिः भूः शोभते। तस्यां दशरथः, पुत्रहीनः अपि, समृद्ध्या युक्तः, सर्वदिशिविजयी राज्यं पालयति। स पुत्रकामः वसिष्ठेन उपदिष्टः, विधिपूर्वकं पुत्रेष्टिं महाबलां अकरोत्। तत्र अहं, तेन तपोबलात् पूर्वं याचितः, तस्य त्रिषु पत्निषु स्नेहात्, चतुर्धा विभज्य, देवकार्यार्थं अभवत्। रामः, लक्ष्मणः, शत्रुघ्नः, भरतः च सह मया, रावणं समस्तबलं समूलं नयामि। यूयम् अपि स्वांशैः अवतीर्य, भूतले सर्वत्र वानरभल्लूकवपुषा विचरन्तु। इति उक्त्वा, व्योमगामिनः ऋषेः वचनं शीघ्रं मौनं जगाम। सर्वे देवाः तद् महावचनं श्रुत्वा प्रमोदिताः। देवाधिदेवस्य वचनानुसारं सर्वे देवाः स्वांशैः वानरभल्लूकवपुषः भूमौ व्याप्य स्थिताः। स एव विष्णुः, देवदुःखविनाशकः, महान् देवः, नृवपुषं धृत्वा, भगवन् इति सत्यम्। भरतः, लक्ष्मणः, शत्रुघ्नः च तवांशाः; दशग्रीवः रावणः देवद्वेषी अपि तवांशजः। प्राचीनवैरेण, पुनः जानकीं अपहरत्; ब्रह्मराक्षसवंशीयः स राक्षसः त्वया हतः। पुलस्त्यपुत्रः, राक्षसाधिपः, सर्वलोककण्टकः, निहतः; भूमिः सुखं प्राप्ता। ब्राह्मणाः सुखिनः, तपस्विनः बलवन्तः, सर्वतीर्थानि शुभानि, यज्ञाः सम्यक् क्रियन्ते। त्वं नृपः सन्, सर्वं लोकं—देवाः, असुराः, मनुष्याः—सुखं प्राप्ताः, विश्वात्मन्, सृष्टिस्थान। यद् यथा त्वया पृष्टं, उत्पत्तिः च विनाशः च, सर्वं मया कथितम्। एवं राक्षसराजवंशकथां कृत्यं च श्रुत्वा, महापुरुषः, नृपतिसर्वेश्वरः, अश्रुपूर्णमुखः, सभायां भूमौ पतितः, कीर्तिमान् अभवत्। शेषः उवाच— ततः नृपः, सत्कारसंतुष्टः, शत्रुघ्नं उत्तमं पुरुषं रघुनाथकथायाः श्रवणोत्सुकः सम्बोधितवान्। सुमदः उवाच— कच्चित् राघुनाथः, लोकशिरोमणिः, कुशलः? भक्तरक्षकः, मम अनुग्रहदाता अवतारः सः। धन्याः तस्य पुरीजनाः ये राघुनाथस्य पद्ममुखं नेत्रैः सततं पिबन्ति। हे पुरुषश्रेष्ठ, सर्वं मम धनं, भूमिः, कुलवित्तं च, त्वया अर्थसिद्धं जातम्। निरपेक्षया गम्भीरया च कृपया, पूर्वं मया अनुग्रहः कृतः, यथा अद्य सः स्वकुटुम्बेन सह राघुनाथपद्ममुखं पश्येत्। एवं वीरः, नृपश्रेष्ठः सुमदः उक्त्वा, राघुनाथस्य सर्वं महात्म्यं कथितवान्। तत्र त्रीन् रात्रीन् स्थित्वा, राघुनाथस्य अनुजः शत्रुघ्नः, नृपेन सह गन्तुं निश्चितवान्। तत् ज्ञात्वा, सुमदः शीघ्रं पुत्रं नृपं अभिषिच्य, शत्रुघ्नस्य पुष्कलस्य च अनुमत्याः। सः शत्रुघ्नस्य सेवकान् बहु वस्त्राणि, मणिरत्नानि, विविधं धनं च दत्तवान्। ततः सः, मन्त्रिभिः धनाढ्यैः, पादातिभिः, अश्वैः, गजैः, उत्तमरथैः च सह, यात्रा आरब्धवान्। शत्रुघ्नः धनुष्मान् सुमदेन सह, मार्गे स्मयमानः, राघुनाथकीर्तिं धृत्वा अग्रे जगाम।