शौनकः उवाच— भगवन्, पुरा कः कश्चित् व्रतधारणेन च दक्षिणादानेन च श्रीकृष्णं प्राप्तवान्? तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि, कृपया कथय। सूतः उवाच— पुराकाले कस्यचित् नगरे वीरविक्रमः नाम शूद्रः आसीत्। सः महाभोजी, स्थूलाङ्गः, बहुभाषी, अतिसुन्दरः च आसीत्। सः धनाढ्यः, पुत्रवान्, सर्वजनप्रियः, विद्वान्, ब्राह्मणातिथिपूजकः च आसीत्। सः पितृभक्तः, व्रतनिष्ठः, वृद्धवचनपालकः, हरिभक्तः च आसीत्। कदाचित् तस्य चाण्डालगृहं सुन्दरः नाम ब्राह्मणरूपधारी, युवान्, बुद्धिमान् च प्रविष्टवान्। सः ब्राह्मणः वीरविक्रमं प्रति उवाच— “मम शुभा भार्या दिवङ्गता। किं करिष्यामि? कुत्र गमिष्यामि? दयया मे वद।” “यो ब्राह्मणस्य विवाहं विधत्ते, तस्य दानतीर्थयज्ञव्रतानां किम् आवश्यकम्?” इति सः ब्राह्मणः पुनः उवाच। तदाकर्ण्य वीरविक्रमः तं ब्राह्मणं प्रति उवाच— “मम कन्या अस्ति, यदि इच्छसि तर्हि विधिवत् तुभ्यं दास्यामि। मम दक्षिणहस्तं गृहाण, अन्यथा न दास्यामि।” एवं श्रुत्वा ब्राह्मणः दक्षिणहस्तं जग्राह। वीरविक्रमः हर्षपूर्णः अभवत्। ब्राह्मणः पुनरुवाच— “मम कृते शुभमुहूर्तं दृष्ट्वा कन्यां दत्तुमर्हसि। विलम्बः विघ्नहेतुः, शास्त्रेषु एषा प्रतिपादिता।” वीरविक्रमः प्रत्युवाच— “श्वः कन्यां दास्यामि, ब्राह्मण। अन्यथा न संभवति। दक्षिणहस्तदानेन पश्चात् अन्यथा कर्तुम् पापं भवति।” ततः वीरविक्रमः ब्राह्मणं कृष्णशर्माणं आहूय, सर्वं तस्य कुलपुरोहिताय निवेद्य विश्वस्तः अभवत्। पुरोहितः एवं उवाच— “कथं त्वं कन्यां शूद्राय, अप्रसिद्धाय, अनिश्चितवंशाय दातुमिच्छसि? विशेषतः तादृशाय न दातव्या।” तस्य कुलजनाः अपि, पितरः च, अवदन्— “योऽस्य वंशः, देशः, कुलम्, वित्तम्, आचारः, वयश्च अज्ञातम्, तस्मै कन्या न दातव्या।” वीरविक्रमः प्रत्युवाच— “द्विजश्रेष्ठ, मया दक्षिणहस्तः दत्तः। अहम् अन्यथा कर्तुं न शक्नोमि।” एवं उक्त्वा सः कन्यादानाय प्रवृत्तः। सर्वे बान्धवाः तद्वैचित्र्यं दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्। एतस्मिन्नन्तरे, सत्यवचनश्रवणात् शङ्खचक्रगदाधरः श्रीहरिः गरुडारूढः सहसा प्रादुरभवत्। श्रीभगवान् उवाच— “धन्यः ते वंशः, धन्यौ ते माता पिता, धन्यं ते सत्यवचनम्, धन्यः ते दक्षिणहस्तः। धन्यं ते कर्म, धन्यं ते जन्म; त्रिषु लोकेषु तादृशं न दृश्यते। त्वया कृत्येन कुलं उद्धृतम्।” एवं श्रीकृष्णवचने समाप्ते, सुवर्णमयी दिव्यरथः, सर्वत्र गरुडध्वजैः भूषितः, हरिपार्षदैः सेवितः, समागतः। भगवतः आज्ञया, सः शूद्रः सपरिवारः, श्वपचपुरोहितेन अपि सहितः, तस्मिन् रथे आरोपितः। हरिः तान् सर्वान् संगृह्य वैकुण्ठधामं नीतवान्। तत्र ते चिरकालं दुर्लभान् भोगान् अन्वभवन्। यः एतदाज्ञां उल्लङ्घयेत्, वा दक्षिणहस्तं दत्त्वा प्रतिज्ञां भङ्क्ते, सः सपरिवारः नरकं याति; सत्यं सत्यं वदामि। तादृशात् जनात् न पितरः न देवताः अन्नं वा जलं वा गृह्णीयुः; धर्मत्यागात् द्विजश्रेष्ठः तद्गृहं भीतः त्यजति। यः आशां दत्त्वा निराशाम् आचरति, सः मूढधीः स्वकुलं नरकं नयति। यः एतदाज्ञां उल्लङ्घयेत्, तस्य धर्मः नश्यति; राजा वा अग्निः वा चौरः वा तस्य दण्डं ददाति; एतत् नूनं सत्यं सत्यं च। एतद् स्वर्गोपदेशं यः सम्यक् शृणोति, सः परमं स्वर्गं प्राप्नोति; जीवन्मुक्तः सः परं कृष्णनामधाम प्राप्नोति। श्रीगणेशाय नमः, कुलदेवताय नमः, श्रीगुरोः पादाब्जे नमः, नारायणाय नमः, नरश्रेष्ठाय नमः, देवीसरस्वत्यै नमः, व्यासाय नमः; ततः जयशब्दः भवतु। ऋषयः ऊचुः— भगवन्, त्वत्तः सर्वं स्वर्गाख्यानं मोहकं श्रुतम्; अधुना श्रीरामस्य चरितं श्रोतुमिच्छामः। सूतः उवाच— कदाचित् वत्स्यायनः महर्षिः नागेशं पप्रच्छ, एतत् विशुद्धं आख्यानं विषये। श्रीवत्स्यायनः उवाच— त्वत्तः सृष्टिप्रलयकथाः, पृथिव्याख्यम्, व्योममण्डलम्, नक्षत्रचक्रनिश्चयः च श्रुताः। महत्त्वतत्त्वनिश्चयः, तेषां सृष्टिः, विविधाः राजवंशकथाः च त्वया निरूपिताः। सूर्यवंशोद्भवानां राज्ञां विचित्राणि कर्माणि, तेषु रामकृतं चरितं महापापविनाशनम्। त्वत्तः संक्षेपतः रामस्याश्वमेधकथां श्रुतवान्; विस्तारतः श्रोतुमिच्छामि। यत् चरितं श्रवणस्मरणकीर्तनतः महापापविनाशनम्, अभिलषितार्थप्रदं, भक्तजनमानसतोषदं च भवति। शेषः उवाच— धन्यः त्वं द्विजश्रेष्ठ, यस्य मनः रघुकुलनायकपादाम्बुजनिधिम् इच्छति। सर्वे सन्तः साधुसंगमं श्रेष्ठं वदन्ति, रघुनाथकथा पापविनाशिनी हि। त्वया मयि अनुग्रहः कृतः, यतो रामः पुनः स्मृतः, यस्य पादौ देवासुरमणिकिरिटमण्डितौ।