कार्तिकमासे, भक्तः स्वहृदि दामोदरं ध्यानयित्वा, ततः मन्त्रं पठेत्— "कार्तिके प्रातःकाले स्नानं करिष्यामि, हे जनार्दन।" तदनन्तरं, पापकृत्-दामोदरस्य राधया सह तुष्ट्यर्थं, सः कम्बुपद्मनाभाय श्रीकृष्णाय जलशायिने नमति। राधया सह तुभ्यं नमः, इदं नैवेद्यं गृहाण, मयि कृपा कुरु—इति प्रार्थयित्वा, ब्राह्मण, स्नानं कृत्वा विधिपूर्वकं तिलकं धारयेत्। यः तिलकं न धारयित्वा कर्म करोति, तस्य तत् सर्वं निष्फलं भवति—एषा सत्यवाणी। यस्य शरीरे तिलकं नास्ति, तं न पश्येत्; यदि दृष्टं स्यात्, सूर्यं पश्येत्। यदि चाण्डालः अपि शुद्धश्वेतं तिलकं ललाटे धारयति, सः शुद्धात्मा पूज्यश्च—न संशयः। किन्तु ये दुष्टाः तिलकं छिन्नं कुर्वन्ति, तेषां ललाटे सदा श्वपचचिह्नं दृश्यते, न संशयः। प्रातःकृत्यम् समाप्त्य, हरिप्रियायाः पूजनं कुर्यात्। भक्त्या, हे ब्राह्मण, पापनाशिनीं तुलसीं सम्पूजयेत्। पुराणकथाः शृण्वन्, मनः श्रीहरौ स्थिरं स्थापयेत्। ततः भक्त्या व्रती ब्राह्मणं विधिवत् पूजयेत्; परस्य आसनं, अन्नं, शय्यां, भार्यां च सदा वर्जयेत्। एतानि सदा वर्जनीयानि, विशेषतः कार्तिकमासे—सौवीरं, माषः, मांसं, मधु च। कार्तिकव्रती सदा राजमाषादीन्, जम्बीरं, मांसं, चूर्णं, पुरातनं भोजनं च वर्जयेत्। धान्येषु मासुरिका अपि निषिद्धा; गौःक्षीरं मांसं नास्ति; भूमिसम्भूतं लवणं, पशुमांसं च त्याज्यम्। ब्राह्मणात् क्रीतम् आम्लम्, कुप्ये स्थितं जलं, चतुर्थे काले ब्रह्मचर्यम्, पत्रपात्रे भोजनं च आचर्येत्। एतानि कर्तव्यानि, तैलाभ्यङ्गं तु वर्जयेत्; छत्रकं, शरशृङ्गं, हिङ्गुं, पलाण्डुं, पूतिपर्णानि च वर्जयेत्। लशुनं, मूलकं, शिग्रुं, कर्कटीफलम्, बिल्वं, वर्ताकं, कुम्भलं, कांसपात्रे भोजनं च वर्जयेत्। द्विवारं पक्तं, सुतिकायाः भोजनं, मत्स्यं, शय्या, ऋतुमती, द्विवारं स्पृष्टं भोजनं, स्त्रीसंगं च कार्तिकव्रती त्यजेत्। दिवा हरितकीफलं सदा वर्जयेत्; कर्कटीभक्षणात् धनहानिः, ब्राह्मीभक्षणेन श्रीहरिस्मरणं न कुर्यात्। कर्कोटकेण वृद्धिर्नास्ति, मूलकात् बलहानिः, बिल्वात् दोषः, जम्बीरात् तिर्यग्योनौ जन्म भवति। तालफलात् शरीरनाशः, नारिकेलात् मूढत्वम्, अलाबुना गोमांसभक्षणसमं, कालिङ्गुना गोहत्यासमं स्यात्। गुर्वाः पापकारिण्यः, पूतिकाफलं ब्रह्महत्यायाः तुल्यं, वर्ताकात् सन्तानहानिः, कृष्णमाषात् व्याधिभावः। मांसभक्षणात् महत्पापं स्यात्, प्रथमदिनादिषु तद्वर्जनीयम्; यत् किञ्चिदपि श्रीहरितुष्ट्यर्थं त्यजति—तद्व्रतान्ते ब्राह्मणाय दत्तं तस्य भोजनं भवति। यः कार्तिकव्रतं विधिना आचरति—तस्य यमदूताः सिंहदृष्ट्वा गजाः इव पलायन्ते। विष्णोः व्रतम् उत्तमम्, शतयज्ञैरपि न तुल्यं। यज्ञेन स्वर्गलाभः, कार्तिकव्रती तु वैकुण्ठं प्राप्नोति। मनसा, वाचा, कायेन यत्पापं कृतम्—कार्तिकव्रतीं दृष्ट्वा तत् क्षणादेव नश्यति। ब्रह्मा अपि कार्तिकव्रतस्य माहात्म्यं वक्तुं न शक्नोति। यः विधिवत् व्रतं आचरति, तस्य पुण्यं वक्तुं न शक्यते; कृत्वा सर्वं पापं दिशो दिशः पलायते। "क्व गच्छामि, क्व तिष्ठामि, कार्तिकव्रतभीतः?"—इति पापं शङ्कते। पौर्णमास्यां शक्त्या यथाशक्ति अन्नं, वस्त्रं, च दद्यात्। श्रीहरितुष्ट्यर्थं दद्याद्, ब्राह्मणांश्च भोजयेत्। रात्रौ व्रती नृत्यगीतादिभिः जागरणं कुर्यात्। यः श्रद्धया शृणोति, तस्य पापं नश्यति। शौनक उवाच—"हे सर्वज्ञ, पापनाशिनीं तुलसीकृतां भक्त्याः श्रवणस्य माहात्म्यं सर्वजनहिताय कृपया कथय।" सूतः उवाच—"यस्मिन्गृहे तुलसीवनं स्यात्, स गृहः तीर्थसमः, तत्र यमदूताः न आगच्छन्ति। तुलसीवनं पुण्यदं, सर्वपापहरं; ये पुरुषाः तां रोपयन्ति, ते सूर्यं मृत्युरूपेण न पश्यन्ति। यः तुलसीं रोपयति, सेवते, पश्यति, स्पृशति वा, तस्य सर्वपापानि नश्यन्ति। ये श्रीहरिं कोमलतुलसीदलैः पूजयन्ति, ते महात्मानः कालगृहं न यान्ति। गङ्गाद्याः सर्वाः पुण्यनद्यः, विष्णुर्ब्रह्मा महेश्वरश्च, देवाः, पुष्करादीनि तीर्थानि—एतानि सर्वाणि तुलसीदलमध्ये वसन्ति। पापात्मापि यदि तुलसीदलैः भूषितः मृत्युमुपैति, स विष्णोः धाम प्राप्नोति—एषा सत्यवाणी। शतपापयुक्तोऽपि यदि तुलसीमृदया लेपितः, स देहत्यागे हरिमन्दिरं यान्ति। यः तुलसीकाष्ठचन्दनं धारयति, तस्य शरीरे पापं न स्पृशति, स परमं पदं प्राप्नोति। यः तुलसीकाष्ठमालां ग्रीवायां धारयति, अशुचिः अपि, दुष्चरितः अपि, भक्त्या हरिगृहं प्राप्नोति। यस्य शरीरे धात्रिफल-तुलसीकाष्ठमालिका दृश्यते, सः भगवत्भक्तो नूनम्। यः तुलसीदलमालां, विशेषतः विष्णुप्रसादितां, ग्रीवायां धारयति, स देवैः अपि पूज्यः।