सा स्त्री, कलिप्रिया नाम्ना, सदैव अन्यं पुरुषं कामयमाना, स्वं पतिं तृणवत् अवमन्यते स्म। 'एष पतिः मम योग्यः नास्ति, मम स्वामी अन्यः पुरुषः' इति सा मनसि चिन्तयति स्म। एवं सदा विचारयन्ती, पतये शेषभोजनं ददाति स्म; अधमसंगेन मोहिताभूत्, मद्यं च मांसं च स्वयं खादति स्म। स्वेच्छया कठोरं वचनं पतिं प्रति नित्यं प्रयोक्तुम् अर्हति स्म; तस्य पादधूलिः अभवत्, तस्य मृत्युं न प्राप्तवती किमर्थम्? सा मोहिता मनसि चिन्तयति स्म—'यदा सः मृतः भविष्यति, तदा मम प्रियसखिना यथेष्टं रमिष्यामि।' तेन प्रियसखिना सह अन्यत्र गमनाय व्यवस्था कृतवती; रात्रौ पतिः सुप्तः, सा छुरिकया तस्य कण्ठं छिन्तवती। प्रियसख्यर्थं पतिं हत्वा, सा निश्चितस्थले गच्छति स्म; किन्तु तत्र, हे ब्राह्मण, सिंहः आगत्य प्रियसख्यं खादितवान्। एतद् दृष्ट्वा, सा स्त्री रोदनं कृत्वा मूर्च्छिता भूमौ पतिता; चिरं कालं अन्वभवत्, चेतनां पुनः प्राप्तवती, मोहिता स्त्री दुःखेन विलपितवती। कलिप्रिया इदं अब्रवीत्—'स्वं पतिं हत्वा अन्यं पुरुषं प्राप्तवती, किन्तु दैवयोगेन सिंहः प्रियसख्यं, पतिं, खादितवान्। किं करोमि? क्व गच्छामि? दैवेन विञ्चिता अस्मि।' ततः, हे ब्राह्मण, सुतः अब्रवीत्—कलिप्रिया स्वगृहं प्रत्यागता; पतिस्य शिरः मुखे स्थापयित्वा विलपितवती। कलिप्रिया अब्रवीत्—'हाहा स्वामिन्, किमिदं घोरं कर्म कृतवती, त्वां हत्वा? क्व लोकं गमिष्यामि? वद, हे पतिः, चिन्तायां वा वचने वा।' 'यथेष्टं तिरस्कारं कृतवती, यद्यपि कठोरं निन्दितवती, न किंचिद् उक्तवती, हे स्वामिन्, दोषो मम नास्ति।' इति। ततः, सुतः अब्रवीत्—सा तस्य पादयोः प्रणम्य अन्यं नगरं प्रति निर्गता; तत्र प्रविश्य, सा स्त्री अनेकान् साधून् दृष्टवती। हे ब्राह्मण, सा अनेकान् वैष्णवान् प्रातःकाले नर्मदायां स्नानं कुर्वतः दृष्टवती, Ūrja-मासे, तथा महिलाः अपि राधां दामोदरं च पूजयन्त्यः। सा महोत्सवेन पूजनं दृष्टवती, शङ्खध्वनिना, गन्धैः, पुष्पैः, धूपैः, दीपैः, वस्त्रैः, फलैः च विविधैः। ताः दृष्ट्वा, भक्तिपूर्णा, मुखे मधुरगन्धयुक्ता, सा विनयेन पप्रच्छ—'किं एतद् युष्माभिः महिलाभिः क्रियते?' इति। महिलाः अब्रुवन्—'शुभे Ūrja-मासे, राधा-दामोदरयोः पूजनं कुर्मः, हे मातः, पुण्यं पूजनं यत् सर्वपापहरम्।' 'यः हरिदिने पशुबलिं त्यक्त्वा एतत् पूजनं करोति, सः कोटिजन्मार्जितं पापं विनाशयति, गृहं च शुद्ध्यति।' पूर्णिमायाम्, हे ब्राह्मण, सा शुद्धा मृत्युम् प्राप्तवती; ततः यमदूताः शीघ्रं तस्य गृहं आगच्छन्। तां गृहीत्वा, क्रोधपूर्णाः, चर्मरज्जुभिः बध्नाति स्म; ततः विष्णुदूताः स्वर्णविमानं सहिताः आगच्छन्। माल्यधारिणः, शङ्ख-चक्र-गदा-पद्मधारिणः, तैः चक्रधाराभिः यमदूतान् ताडितवन्तः, यमदूताः पलायितवन्तः। हे ब्राह्मण, सा स्वर्णविमानं, राजहंसयुक्तम्, आरोह्य, तैः परिवृता विष्णुलोकं गता। तत्र चिरकालं यथेष्टं सुखानि भुञ्जते स्म; हे ब्राह्मण, यः कर्तिके राधा-दामोदरयोः पूजनं करोति, सः तद् एव फलम् प्राप्ति। पापं परित्यज्य, एतत् पूजनं कृत्वा, वह्निमयम् गोलोकं प्राप्नोति; यः श्रद्धया एतद् शृणोति, वा या स्त्री ध्यानेन करोति, तस्य कोटिजन्मपापानि नश्यन्ति। शौनकः अब्रवीत्—'हे सुत, कृपया कर्तिकमासस्य उत्तमव्रतस्य सम्पूर्णविधिं कथय; नियमाः यथावत् व्याख्यायितव्याः।' सुतः अब्रवीत्—'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, आश्विनपूर्णिमायाः आरभ्य, कर्तिकव्रतं समाहितचित्तः यावत् उdbodhinī-दिनं पालनं कुर्यात्।' दिवसस्य, हे ब्राह्मण, पुरुषः मूत्रपुरीषविसर्जने उत्तरदिशं मुखं कुर्यात्, मौनं आत्मसंयमं च धारयेत्; रात्रौ दक्षिणदिशं मुखं कुर्यात्। योग्ये जले, गोशाले, श्मशाने, वा वल्मीकस्थले, व्रती मूत्रपुरीषं न विसर्जयेत्। श्रेष्ठस्थले विसर्जनं न कुर्यात्; शुद्धमृदं गृहीत्वा, वामहस्तं प्रक्षालयेत्। शुद्ध्यर्थं, जलमृदं प्रथमं विंशतिवारं उपयोज्येत्—एकवारं लिङ्गे, पञ्चवारं गुदे, दशवारं वामहस्ते। दशवारं उभयोर् हस्तयोः, त्रिवारं पादयोः; ततः मुखं शुद्धीकरणं कृत्वा स्नानसंकल्पं कुर्यात्। हृदि दामोदरं ध्यानयित्वा, इमं मन्त्रं पठेत्—'कर्तिके प्रातःस्नानं करिष्यामि, हे जनार्दन।' दामोदरस्य राधया सह सुखाय, पापहारिणं, पद्मनाभं श्रीकृष्णं जलशायिनं नमामि। राधया सह नमः ते; एतत् अर्घ्यं गृह्य, मम कृपां कुरु। ततः, हे ब्राह्मण, स्नानं कृत्वा, तिलकं विधिवत् धारयेत्। यः तिलकं विना किमपि कर्म करोति, सर्वं निष्फलम्—एष सत्यं। यः तिलकविहीनं शरीरं, तं न पश्येत्; दृष्ट्वा सूर्यं पश्येत्। यदि चाण्डालः शुद्धश्वेतं तिलकं धारयति, सः शुद्धात्मा पूज्यः—नास्ति संशयः। किन्तु ये दोषपूर्णं तिलकं कुर्वन्ति— तेषां ललाटे सदैव श्वपचचिह्नं निःसंशयम्। प्रातःकृत्यं समाप्त्य, हरिप्रियायाः पूजनं कुर्यात्। भक्त्या, हे ब्राह्मण, पापहारिणीं तुलसीं पूजयेत्। पुराणकथाः श्रुत्वा, मनः श्रीहरौ स्थिरं कुर्यात्। ततः, भक्त्या, व्रती ब्राह्मणं विधिवत् पूजयेत्; परस्य आसनं, भोजनं, शयनं, पत्नीं च सदा वर्जयेत्। सदा एतान् वर्जयेत्, विशेषतः कर्तिके—सौवीरं, माषः, मांसं, तथा मधु।