धर्मनिष्ठः पुरुषः द्वौ प्राजापत्यौ प्रायश्चित्तौ समाचरेत्, पुण्यतीर्थानि संप्रविश्य एकादश वृषभदानं कुर्यात्, ततः शिखया सह मुण्डनं विधत्ते। चत्वरं गत्वा सम्पूर्णं प्राजापत्यव्रतमपि समाचरेत्, पश्चात् द्वे धेनू दद्यात्, पञ्चगव्यं पिबेत्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा संशयमपि नास्ति—सः शुद्धो भवति। यदि आपदि ज्ञात्वा चाण्डालात् भक्ष्यं वा जलं वा पिबेत्, तर्हि यः पुरुषः तादृशं भक्षं भक्षयति, सः कृत्स्रं च चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं कुर्यात्, शिखया सह मुण्डनं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। एकं द्वे त्रिणि वा चत्वारि वा गवां दानानि ब्राह्मणेभ्यो यथाक्रमं दद्यात्। बहिष्कृतजनात्, अशुचितः, निषिद्धभक्ष्याद्, वा जलेन यः भुङ्क्ते, शूद्रशेषभोजनं वा आपदि ज्ञात्वा भुङ्क्ते, सः द्वौ प्राजापत्यौ त्रिचान्द्रायणानि च समाचरेत्। ततः द्वे धेनू दद्यात्, पञ्चगव्यं पिबेत्, वह्नौ होमं कृत्वा बहून् ब्राह्मणान् भोजयित्वा निःसंशयं शुद्धो भवति। मूषकः, नकुलः, मार्जारः वा यदा भक्ष्यं भक्षयन्ति, तदा तिलकुशोदकेन सम्प्रक्षालनं तस्य शुद्धिं जनयति। यः प्याजं, लशुनं, शिग्रुं, अलाबुं, धन्यकं, मूलकं वा भुङ्क्ते, सः चान्द्रायणव्रतमाचरेत्। मद्य-मांसप्रियः अधमकर्मनिष्ठः शूद्रः श्वशोणितवत् दूरेण वर्जनीयः। ये द्विजातिसेवायाम् अनुरक्ताः, मद्य-मांसत्यागिनः, दाननिष्ठाः स्वधर्मरताश्च, ते बहिष्कृतानाम् उत्तमान् विज्ञेयाः। यदि ब्राह्मण, अशौचकाले मृतकाले वा अनवधानात् भक्ष्यं भुङ्क्ते, सः गायत्रीं दशसहस्रवारं जपित्वा शुद्धिं लभते। क्षत्रियः सहस्रवारं, वैश्यः पञ्चसहस्रवारं गायत्रीं जपेत्; बहिष्कृतोऽपि पञ्चगव्येन शुद्धिं प्राप्नोति। निचजनपात्रे घृतम्, जलं, दधि वा पिबेत्, सः प्राजापत्यव्रतमाचरेत्। बहुदानानि यथाविधि शुद्धानि दद्यात्, अग्नौ यथा होमः क्रियते तथा; शूद्राणां तु उपवासेन शुद्धिर्न, केवलं दानेनैव। शिखया सह मुण्डनं कृत्वा, अहोरात्रोपवासं कुर्यात्, यः द्विजातिः नीचदण्डादिना ताडितः। प्राजापत्यं वा चान्द्रायणं वा व्रतमाचरेत्, ततः शिखया सह मुण्डनं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। पश्चात् द्वे धेनू दद्यात्, अग्नौ हविर्दद्यात्; यदि ब्राह्मणः स्वगृहे मद्यं पिबेत्, सः वा अन्यः तादृशं भक्ष्यं भुङ्क्ते, तस्य च कुलस्य च दण्डः विधीयते; गोहन्ता, ब्राह्मणघ्नः, वा कुल्थविभेदकः तद्वत्। स्वर्णचौरः त्रयः प्राजापत्यप्रायश्चित्तानि कुर्यात्, शिखया सह मुण्डनं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। अग्नौ विधिवत् होमं कृत्वा त्रयो गवां दानानि दद्यात्, तस्य जलं भक्ष्यं च ग्राह्यं भवति। त्रिदिनं प्रातः, त्रिदिनं सायं भिक्षां कुर्यात्, त्रिदिनं नोपयुञ्जीत—एष प्राजापत्यव्रतम्। गोमूत्रं, गोमयम्, क्षीरं, दधि, घृतं, कुशोदकम्—एतानि द्विदिनं रात्रौ उपवास्य पिबेत्; एष सान्तपनं नाम प्रायश्चित्तं सर्वपापहरम्। त्रिदिनं प्रातः सायं चैकं कणं भुङ्क्ते, त्रिदिनं नोपयुञ्जीत—एतदतिकृच्छ्रव्रतम्। प्रत्यहं तृतीयदिने उष्णं जलं, क्षीरं, घृतं पिबेत्; एकवारं स्नात्वा एष तप्तकृच्छ्रः पापहरः। द्वादशरात्रोपवासः पापं नाशयति, पराकव्रतमेतदाख्यातम्। शुक्लपक्षे प्रतिदिनं कणवृद्धिः, कृष्णपक्षे क्षयः, अमावास्यायां नोपयुञ्जीत—एष चान्द्रायणव्रतम्। एकदा प्रातः चत्वारि, सायं चत्वारि कणानि मनसा भुङ्क्ते—एष बालचान्द्रायणव्रतम्। या स्त्री कुम्भघातिनी, सा त्रिदिनं पञ्चगव्यं पिबेत्, पञ्च कुम्भान् सुवर्णवस्त्रयुतान् दद्यात्; तस्या जलं भक्ष्यं च ग्राह्यं भवति। शौनकः पप्रच्छ—हे सूत! कः पुण्यकर्मणा कलियुगे संसारसागरं प्लवंतीव मेषाः कूपात्, तं वद। सुत उवाच—राधाकृष्णप्रियजनानां प्रातः स्नानं, भक्त्या राधादामोदरयोः पूजनं समाहितचित्तेन कुर्यात्। मांसादि परित्यज्य, भगवद्भक्त्या सेवा यः करोति, सा श्रीहरेः दुर्लभं गोलोकधाम प्राप्नोति। कार्तिके यः राधादामोदरयोः धूपदीपं समर्पयति, पापक्लेशात् विमुक्तः विष्णुधाम प्राप्नोति। या स्त्री कार्तिकमासे स्वगृहे वस्त्रं राधादामोदरयोः ददाति, सा दीर्घकालं श्रीहरेः सान्निध्ये वसति। या च कार्तिके सुगन्धिपुष्पमाल्यं समर्पयति, सा वैकुण्ठमन्दिरं गच्छति। या गन्धं, नैवेद्यं, शर्करादिकं राधादामोदरयोः ददाति, सा विष्णोः देवालयं प्राप्नोति। कार्तिके द्विजातये राधादामोदरप्रीत्यर्थं यद्दत्तं, तस्य पुण्यं न क्षीयते। या स्त्री कार्तिके प्रातः भक्त्या राधादामोदरयोः पूजनं करोति, सा दीर्घकालं नरकं न गच्छति। प्रत्येकजन्मनि सा स्वदेशे विधवा जाता, पूर्वं पत्या नाप्रिया। त्रेतायां तु पूर्वं सौराष्ट्रे शूद्रः शंकरो नाम पुरुषः आसीत्, तस्य पत्नी कालिप्रिया नाम।