शौनक ऋषिः सूतम् उवाच—"भगवन्, कलियुगे कः धर्मः कृतः संसारसागरं त्वरितं तरयति, यथा मेषकः तमःकूपात् निर्गच्छति?" इति। एवम् उक्ते, सूतः शौनकाय धर्मस्य विविधानां प्रायश्चित्तानां च विधानं कथयामास। सः प्रथमतः ब्राह्मणस्त्रियाः शुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यपानस्य विधानं निर्दिशति—"ब्राह्मणस्त्री पञ्चरात्राणि पञ्चगव्यं पिबेत्, ततः द्वे गाः दद्यात्। एवं सा संशयं विना शुद्धिं प्राप्नोति।" यदि कश्चित् परदारं गच्छति, सः सान्तापनकृच्छ्रं चरित्वा, यथा किलकः द्वारं रुद्ध्वा तिष्ठति, तथा स्त्रीं परित्यजेत्। यदि कश्चन जातिभ्यः बहिर्गतां नीचां वा स्त्रीं एकवारमपि गच्छति, तदा प्राजापत्यकृच्छ्रं कृत्वा संशयं विना शुद्धिं लभते। स्त्री अग्निशलाका इव, पुरुषः घृतपात्रमिव—तयोः समीपे कदापि न स्थेयम्। या स्त्री परपुरुषेण गर्भमाधत्ते, कुलनाशं च करोति, सा सर्वथा परित्याज्या, अत्र दोषः नास्ति। या च स्वगृहं स्वजनान् च परित्यज्य परिभ्रान्ता भवति, सा कुलात् पतिता, सा पुनः कदापि न स्वीकर्तव्या। स्त्री यदि मोहिता परपुरुषं गच्छति, तदा प्राजापत्यव्रतं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। अनन्तरं द्वे गाः दद्यात्, एवं सा संशयं विना शुद्धिं प्राप्नोति। ब्राह्मणस्त्री यदि मोहिता परपुरुषं गच्छति, सा जनैः परित्याज्या, अत्र दोषः नास्ति। यदि ब्राह्मणः अपि काममोहितः ब्राह्मणस्त्रीं गच्छति, तदा सः गाः तिलांश्च दत्वा शुद्धिं प्राप्नोति। शौनकः पुनः पृच्छति—"यदि कश्चित् अज्ञानात् मलमूत्रं भक्षयति, वा पुनः सुरां स्पृशति, तस्य शुद्धिः कथं स्यात्?" इति। सः उत्तरम् ददाति—"सः द्वौ प्राजापत्यकृच्छ्रौ चरित्वा, पुण्यस्थानानि गत्वा, एकादश वृषभान् दत्वा, शिरसि श्मश्रुं शिरोमण्डलं च कृत्वा, चत्वरं गत्वा सम्पूर्णव्रतं चरित्वा, द्वे गाः दद्यात् पञ्चगव्यं च पिबेत्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा सः निःसंशयं शुद्धिं प्राप्नोति।" यदि चाण्डालात् कश्चन आपत्काले अन्नं वा जलं जानन् वा अजानन् भुङ्क्ते, सः कृच्छ्रं च चान्द्रायणं च चरित्वा, शिरोमण्डलं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। एकं द्वौ वा त्रयः वा चत्वारः गाः ब्राह्मणेभ्यः क्रमशः दद्यात्। पतितान्नं, अशौचान्नं, निषिद्धान्नं, जलं वा यः भुङ्क्ते, शूद्रशेषं वा आपत्काले जानन् वा भुङ्क्ते, द्वौ प्राजापत्यकृच्छ्रौ, त्रयः चान्द्रायणकृच्छ्रान् च चरित्वा, द्वे गाः दत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। अग्नौ होमं कृत्वा, ब्राह्मणान् भोजयित्वा निःसंशयं शुद्धिं प्राप्नोति। यदि मूषकः, नकुलः, मार्जारः वा अन्नं भुङ्क्ते, तदा तिलदर्भोदकेन अभिषेचनं कृत्वा शुद्धिः सिध्यति। यः शुण्ठी, लशुनं, शिग्रुं, अलाबुं, धन्यकं, मूलकं वा भुङ्क्ते, सः चान्द्रायणव्रतं चरति। यः शूद्रः सुरामांसप्रियः, हीनकर्मा च, सः श्वपचवत् दूरात् वर्जनीयः। ये द्विजसेवायाम् रताः, सुरामांसवर्जिनः, दाननिष्ठाः, स्वधर्मरताः, ते पतितेषु अपि श्रेष्ठाः विज्ञेयाः। यदि अज्ञानात् अशौचकाले वा मृत्युः पश्चात् अन्नं ब्राह्मणः भुङ्क्ते, सः गायत्रीं दशसहस्रवारं जपित्वा शुद्धिं लभते। क्षत्रियः सहस्रवारं, वैश्यः पञ्चसहस्रवारं जपेत्। पतितः अपि पञ्चगव्येन शुद्धिं प्राप्नोति। यदि घृतं, जलं, दधि वा नीचपात्रे स्थितं जानन् वा पिबेत्, तदा प्राजापत्यव्रतं चरति। दानं बहु दद्यात्, विधिवत् शुद्धिं प्राप्नोति। शूद्रस्य उपवासः न शुद्धिकरः, केवलं दानमेव। शिरोमण्डलं कृत्वा, अहोरात्रोपवासं चरेत्, द्विजः यदि नीचोपकरणेन ताड्यते, सः प्राजापत्यं वा चान्द्रायणं वा चरित्वा, शिरोमण्डलं कृत्वा पञ्चगव्यं पिबेत्। अनन्तरं द्वे गाः दद्यात्, अग्नौ होमं कृत्वा, अन्नादिकं च दद्यात्। यदि ब्राह्मणः जानन् वा अजानन् गृहे सुरां पिबेत्, सः तस्य कुलं च दण्डार्हम्। यः गोघ्नः, ब्राह्मणघ्नः, वा मुद्गभेदकः, तेषां च प्रायश्चित्तं विधानम् अस्ति। सुवर्णचौरः त्रिः प्राजापत्यकृच्छ्रं चरित्वा, शिरोमण्डलं कृत्वा, पञ्चगव्यं पिबेत्, अग्नौ होमं कृत्वा त्रयः गाः दद्यात्, तदा तस्य जलं अन्नं च ग्राह्यम्। प्राजापत्यव्रतं—त्रिदिनं प्रातः भुङ्क्ते, त्रिदिनं सायं भिक्षां याचते, त्रिदिनं उपोष्यति। सान्तापनव्रते—गोमूत्रं, गोमयम्, क्षीरं, दधि, घृतं, कुशोदकं च द्वौ दिवसे पिबेत्, एकरात्रोपवासात् पूर्वम्। अतिकृच्छ्रे—त्रिदिनं प्रातः सायं एकैकान्नं भुङ्क्ते, त्रिदिनं उपोष्यति। तप्तकृच्छ्रे—त्रिदिनं त्रिदिनं उष्णं जलं, क्षीरं, घृतं पिबेत्, एकवारं स्नात्वा पापक्षयः स्यात्। पराके—द्वादशरात्रं निराहारः, पापक्षयाय। चान्द्रायणव्रते—शुक्लपक्षे प्रतिदिनं एकैकान्नवृद्धिः, कृष्णपक्षे ह्रासः, अमावास्यायां निराहारः। बालचान्द्रायणव्रते—प्रातः चतुरन्नानि, सायं च चतुर्भिः भुङ्क्ते। या स्त्री कुम्भफलं हन्ति, सा त्रिदिनं पञ्चगव्यं पिबेत्, पञ्च कुम्भानि सुवर्णवस्त्रयुतानि दद्यात्, तदा तस्य जलं अन्नं च ग्राह्यम्। एवं सूतः शौनकाय धर्मस्य, प्रायश्चित्तस्य च विधानानि, कलियुगे संसारसागरस्य तारणोपायं च सविशेषं निवेदयामास।