शृणु, राजन्, पुण्यकथां पावनां, या पद्मपुराणे यमुनामाहात्म्ये वर्णिता। कदाचित् चाण्डकनामकः नापितः, ब्रह्महत्यापापेन पतितः, चाण्ड्रभागातटे, द्वौ योजनौ दूरे, निष्क्रान्तैः चाण्डालैः तत्र नीतः, तस्य शिरः छिन्नम्। स पापात्मा, तदनन्तरं, मारप्रदेशे, कालरूपधारी, धववृक्षकुहरे, विषाग्निज्वलन्मुखः, सर्पत्वं प्राप्तवान्। तस्य तत्र स्थित्या, यथा शुष्को धवः वह्निना दह्यते, वा यथा सूर्यतापेन सरः शुष्यति, तथा तस्य पापिनः सर्पस्य गमनात्, सर्वं तद्वनं शुष्कं जातम्, सर्वाणि तृणानि, गोपयोग्यानि, ओषधयः च विनष्टाः। कस्मिंश्चिद् दिने, दक्षिणदेशात् कश्चन कारवाणः तत्र समागतः, पवित्रं नारायणाश्रमं, बदरीनाम्नं, प्रति गच्छन्। तस्मिन्नेव कारवाणे, कश्चन ब्राह्मणः, मार्गे विरम्य, छिद्ररहितं काष्ठपेटिकां वहन्, तत्र पित्रोः मातुश्च अस्थीनि स्थापयामास। स तां पेटिकां स्कन्धे निधाय, पापिनामपि कामदायिन्याः गङ्गायाः जलेषु तानि अस्थीनि निमज्जयितुम् उद्यतवान्। स अपि तस्मिन्सर्पनिवासे वने प्राप्तः, एकान्ते तां लोहकवाटिकया रक्षिता पेटिका न्यवेशयत्। तदा स सर्पः तत्रागत्य, फेणेन लोहदण्डं ताडितवान्, स च पेटिकायाः मुखं किंचित् विवृतम्, तत्र प्रविष्टः। पुनः दण्डः स्वस्थाने स्थितः, सर्पः च तत्र पेटिकायां निष्क्रान्तः, विषपूर्णः, स्थितः। प्रभाते सर्वे जनाः तस्मात् स्थलात् प्रस्थाय, स ब्राह्मणः अपि तां पेटिकां चादरात् चादर्य, शिरसि स्थापयित्वा, गङ्गां प्रति जगाम। कतिपयदिनेषु, कारवाणः तीर्थस्थलं प्राप्तः। तत्र शुद्धभूमौ कोशले, स ब्राह्मणः शीतक्लेशेन तां चादर्य विमोचयामास। सौम्ये अयोध्यातीरे, पेटिकां उद्घाट्य, सर्पः, उपवासेन क्षीणः, वायुभक्षणेन जीवन्, बहिः निर्गतः। स तु सुदृढकवाटिकां उद्घाट्य निर्गम्य, तं दृष्ट्वा जनाः क्रुद्धाः, "सर्पः! सर्पः!" इति घोषयन्तः, भूम्याः कण्डूकान् गृहित्वा, तं त्वरया अभिद्रवन्ति। सर्पः पलायमानः, एकेन ताडितः, तत्रैव तीर्थयात्रिकदृश्यमाने प्राणान् त्यक्तवान्। सर्पशरीरं विहाय, दुर्लभां दिव्यताम् अवाप्तवान्। दिव्यविमानमारोह्य, स तत्र स्थितान् जनान् संबोधितवान्—"दक्षिणदेशीय ब्राह्मणाः, मम वचः शृणुत। पूर्वं चाण्डकनामा अहं नापितः, दीनः ब्रह्महन्ता आसम्। ब्रह्महत्या-पापेन, मृगस्थले सर्पत्वं प्राप्तवान्। पञ्चलक्षवर्षाणि नरके यातनां भुक्त्वा, विंशतिसहस्रवर्षाणि सर्पयोने स्थितः। अस्य पुण्यस्थलस्य प्रसादात्, दिव्यताम् प्राप्तवान्। अतः एषः कोशलाख्यः पुण्यक्षेत्रः कदापि परित्याज्यः न; सर्वकामदः, पापिनामपि स्वर्गदः।" नारद उवाच—एवं स पापात्मा चाण्डकः, निन्दितयोनिम् आसाद्य, अस्य पुण्यस्थलस्य कृपया दिव्यविमानमारोह्य स्वर्गं गतः। ते च दक्षिणदेशीयाः तपस्विनः, भिक्षुकत्वं प्राप्य, तत्रैव पुण्यस्थले, गोविन्दपादारविन्दे मनः स्थित्वा, तस्य माहात्म्यं दृष्टवन्तः। स ब्राह्मणश्रेष्ठः, पुण्यक्षेत्रमाहात्म्यं दृष्ट्वा, दृढश्रद्धया, पित्रोः अस्थीनि तत्रैव पुण्यजले न्याक्षिपत्। तत्क्षणात् एव, अस्थिखण्डानि क्षिप्तानि, तस्य पितरौ दिव्यरूपेण, शोभनं दिव्यविमानमास्थाय, तत्रैव प्रकटितवन्तौ। तौ च पुत्रस्य साक्षात् सर्वेषां सन्निधौ, "वत्स, दीर्घायुर्भव, धनधान्यसम्पन्नः सुखी च भव," इति उक्तवन्तौ। "त्वं यः अस्मान् मोक्षं प्रापितवान्, त्वमपि मोक्षं प्राप्स्यसि—नैतद् मिथ्या। गङ्गायां पिण्डदानात् यः फलम्, पितरांस्तत्र यः गतिः, तद् अस्मिन्नेव स्थले अस्थिक्षेपे प्राप्यते।" एवं समाप्यते एकादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः, "मुकुन्दचरिताख्यः," यमुनामाहात्म्ये, उत्तरखण्डे, महापद्मपुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसमेतः। नारद उवाच—शृणु, हे शिबे राजन्, काश्याः परमं माहात्म्यं यं वर्णयामि, पुण्यं, कीर्तिदं, दीर्घायुष्करं च। इन्द्रप्रस्थतीरे कृतयुगे कश्चन एकः शिंशपावृक्षः आसीत्। तत्र तस्मिन् वृक्षे एकः काकः स्वपत्त्रं कृत्वा निवसत्; तस्याधस्तात् च विवरे महाः सर्पः अपि वसति स्म। कदाचित् काक्याः भार्या द्वे अण्डे निधाय, क्वापि गता, स्वपत्त्रं न प्रत्यागता। काकः स्वयम् एव तयोः अण्डयोः पालनं कृत्वा, तस्मिन्नेव शिंशपायाम् उच्चस्थले स्थितः। तदा कदाचित्, महान् वातः उत्पन्नः, स शिंशपावृक्षं मूलात् उद्धृत्य अपातयत्। तेन काकः सर्पश्च, वृक्षस्य पतनेन, विनष्टौ। तत्रैव त्रीणि—शिंशपावृक्षः, काकः, सर्पश्च—दिव्यरूपाणि प्राप्य, त्रिभिः दिव्यविमानैः श्रीपतिसदनं गतवन्तः। शिबिराजः उवाच—"भगवन् नारद, केन पुण्येन ते त्रयः मोक्षदां पुरीम् अयान्त्? पूर्वं के आसन्? सर्वं मे कथय।" नारद उवाच—"कुरुजाङ्गले कश्चन ब्राह्मणः श्रवणो नाम आसीत्; तस्य भार्या कुडा, भ्राता कुरण्टकः। स यः सदा अभ्यक्तः खादति, मधुरं भोज्यं गृह्णाति, स तेन दोषेण ग्रामकाकः श्रवणः जातः। कुरण्टकः तु नास्तिकः, शास्त्रमार्गविनाशकः, देवद्वेषी च, उग्रः अभवत्।" एवं पद्मपुराणे, पुण्यकथायाम्, पुण्यक्षेत्रस्य माहात्म्यं, पापिनां मोक्षप्राप्तिः, पितृमोक्षस्य महिमा च सुस्पष्टम् इह प्रतिपादितम्।