भीमः, शूद्राचरणात् पतितः, गुरुपत्न्याः संनिकर्षदोषं कृतवान्; तस्य तस्करस्य पापानां गणनं नास्ति, इति अहं ते कथयामि। मुनिशार्दूल, तस्य दुष्टबुद्धेः भीमस्य पापेषु, एकदा सः ब्राह्मणस्य गृहम् अगच्छत्। तत्र गत्वा, सः ब्राह्मणधनं चोरयितुम् अभिप्रेत्य, ब्राह्मणगृहस्य बहिर्द्वारस्य समीपे स्थितवान्। दुःखेन पीडितः सः, तपस्विनं ब्राह्मणं विनयेन इदं वचनम् उवाच— “भोः स्वामिन्, मम वाक्यानि शृणु, मां कृपायोग्यं मन्यस्व।” “अहं क्षुधार्तः अस्मि; भोजनं देहि, शीघ्रं मम प्राणाः विहाय यास्यन्ति।” ब्राह्मणः उवाच— “क्षुधित, मम वाक्यानि शृणु, मम किञ्चित् कर्तुं न शक्यते। मम तण्डुलान् गृह्णीष्व, तान् पाचय, यथा इच्छसि तथा खाद।” “मम न पिता, न माता, न पुत्रः, न भ्राता; न पत्नी, न मातुलकुलम्—सर्वे मृताः, अहं एकाकी अवशिष्टः।” “अहं गृह एव एकाकी, न कर्मास्ति, न सम्पद्, न अतिथयः, हे हरि। केवलं एकं वस्तु मम गृहे अवशिष्टम्; तस्य विना किं भविष्यति न जानामि।” भीमः उवाच— “द्विजोत्तम, अहं तव कोऽपि उपकारः कर्तुं न समर्थः। शूद्रजन्मा अस्मि, किन्तु तव गृहे स्थास्यामि, सदा तव सेवा करिष्यामि।” सूतः उवाच— तस्य वचनं श्रुत्वा, तपस्वी ब्राह्मणः सन्तुष्टः अभवत्; सः शीघ्रं भोजनं समारभ्य तस्मै दत्तवान्। सः अपि हर्षपूर्णः ब्राह्मणगृहे स्थित्वा, भूमिजस्य स्नेहपूर्णं सेवां कृतवान्। हृदि चिन्तयन्, “अद्य वा श्वः वा एनं हनिष्यामि, तस्य धनं हरिष्यामि; यदा अवसरः लभ्यते, तदा एतत् निष्कर्ष्य हरिष्यामि, नात्र संशयः।” हृदि विचार्य, तस्य कृते विहितं कर्म कर्तव्यं, तस्य वचनं वक्तव्यं; पादप्रक्षालनादिकं कृत्वा, सः पापमुक्तः शिरसा प्रणमेत्। द्विजः प्रतिदिनं पादप्रक्षालनं जलं गुप्तेन पिबेत्; एकदा चोरः कश्चन धनं चोरयितुं आगतः। सः रात्रौ द्वारकिलकं निष्कृष्य, तं गृहं प्रविष्टवान्; तदा दण्डधारिणं भयंकरं रूपं तत्र आगच्छन्तं दृष्ट्वा, सः भीतः अभवत्। चोरः शीघ्रं तस्य शिरः छित्त्वा पलायितः; तदा विष्णोः पार्षदाः शंखचक्रगदाधारिणः तत्र आगच्छन्। ते निष्पापं तं पुरुषं नेतुम् आगच्छन्, दिव्यं हंसयुक्तं रथं तत्र आगतः, हे द्विज। सः तत्र आरूढः, दुर्लभं विष्णोः स्थानं गतवान्; एवं मया ते भूमिदेवस्य माहात्म्यं वर्णितम्। यः श्रद्धया शृणोति, तस्य सर्वे पापाः विनश्यन्ति। शौनकः उवाच— महाभाग, पापनाशिनीं माहात्म्यं ब्रूहि, एकादश्याः फलं किम्, अथवा अनुष्ठानाभावे कः पापः जायते? सूतः उवाच— एकादश्याः माहात्म्यं किम् इदानीं कथयामि? एकादश्याः श्रवणमात्रेण अपि यमदूताः भीताः भवन्ति। नात्र संशयः—सर्वेषां प्राणिनां ताः भीषणाः; सर्वव्रतानां मध्ये एकादशी एव श्रेष्ठा शुभा च। उपवासः कर्तव्यः, विष्णुपूजनं च जागरणं च, भूषणानि च महान्ति कर्तव्यानि; यः हरिं तुलसीपत्रैः पूजयति, एकेन पत्रेण दशकोटियज्ञफलं लभते, हे द्विज; यत् पापं परस्त्रीगमनात् उक्तं, तत् एकादश्युपवासेन नश्यति; यः विष्णोर्दिने घृतदीपं ददाति, हे द्विज, सः अन्ते विष्णुपुरीं याति, स्वतेजसा तमः नुदन्; धन्याः ते देशाः, धन्यः सः नृपः यस्मिन् राज्ये हरिदिने एकादश्याः महोत्सवः भवति; नारायणस्य शय्यायाः परिवर्तने, विशेषतः प्रबोधिन्यां ये उपवासं कुर्वन्ति—कः अन्यः पुण्यवान् तेषां तुल्यः अस्ति? पितृपतिः दिनरात्रं दूतान् आज्ञापयति—“एकादशी, जगन्नाथस्य प्रिया, पुण्यं वर्धयति।” विष्णुः स्वयम् एकादश्यां भोजनकुर्वतः शरीरं नाशयति; तस्य जीवितं निन्दितम्, तस्य धनं निन्दितम्, तस्य रूपं आचारः च निन्दितः। ये पातकिष्ठाः एकादश्यां खादन्ति, ते मलभक्षका इव; हे द्विजोत्तम, ये एकादश्यां केवलं भोगेषु रता— बहूनि नानापापानि तेषां सन्ति, अमावास्यायां स्त्रीणां सह संगमे महापातकम्। एवमेव एकादश्यां भोजनं दुःखदं; रोगिणां, पङ्गूनां, कासश्वासकुष्ठिनां च। ये प्राणिनः तादृशं भोजनं कुर्वन्ति, ते ग्रामसूकराः भूत्वा दारिद्र्यं यान्ति। हे द्विजोत्तम, ये तादृशं खादन्ति, ते राज्ञा बद्धाः भवन्ति; संसारस्थे सर्वे पापा हरिदिने एव सन्ति, हे ब्राह्मण। ते अन्नाश्रिताः सन्तः, केवलं जलमात्रं खादन्ति, आज्ञया; तेषां सर्वे पापाः क्षीयन्ते, नरकं न यान्ति। ये हरिदिने खादन्ति, तेषां न मोक्षः; यावन्ति ग्रासानि मानवाः हरिदिने खादन्ति, प्रत्येकस्य ग्रासस्य दशकोटिब्राह्मणहत्यापापं भवति; पुनः पुनः अहं वदामि, शृणु, शृणुत जनाः! न खादेत्, न खादेत्, न खादेत् हरिदिने; गङ्गादिषु तीर्थेषु स्नानफलं, चन्द्रसूर्यग्रहणे, अथवा एकादश्युपवासे, लक्ष्मीपतिं पद्ममालाभिः पूजयित्वा, सम्यक् उपवासविमोचनं कृत्वा, पुनः मातृगर्भं न प्राप्नोति; हे ब्राह्मण, यः एकादश्यां हरिगृहं अलङ्करोति— एवं सुसम्प्रवाहितं माहात्म्यं श्रुत्वा, सर्वपापविनाशः भवति।