यः कश्चन ब्राह्मणं क्रुद्धं किमपि याचन्तं पश्यति, तस्य नेत्रयोः मृत्युः स्वयम् तप्तसूचिं ददाति। यः मूढः मनुष्यः भूमिदेवम् अवमानयति, तस्य यमदूताः तप्तलोहं तस्य मुखे स्थापयन्ति। यस्य गृहे तपस्वी ब्राह्मणः शुभदिने भोजनं करोति, तस्मिन्नेव गृहे श्रीकृष्णः स्वयं भोजनं करोति। यः ब्राह्मणपादोदकस्य केवलं एकबिन्दुना पूजनं करोति, तस्य सर्वपापानि ब्रह्महत्या सहितानि नश्यन्ति। यः श्रद्धया द्विजातिपादौ स्वहस्तेन प्रक्षालयति, स सर्वपापात् मुक्तः भवति—सत्यं वदामि। स्त्री या अपुत्रा, या पुत्रं हतवती, सा द्विजातिपादार्चनात् जीवन् पुत्रवती भवति। सर्वतीर्थानि, समुद्रस्थानि च, द्विजातिपादयोः सन्निहितानि; यः प्रतिदिनं ब्राह्मणपादोदकं शिरसि क्षिपति, स सर्वतीर्थस्नानफलम् लभते, सर्वपापात् विमुक्तः भवति। शृणु शौनक, पापनाशिनीं पादोदकस्य महिमाम् कथयामि। हे तपस्विन्, ब्राह्मणपादोदकस्य कथा श्रुणु। पुरा एकः श्रेष्ठः ब्राह्मणः व्यापारीजीवने निष्ठः आसीत्। द्वापरयुगे भीमः नाम शूद्रः आसीत्, यः सहस्रब्राह्मणहत्या पापं कृतवान्, स सर्वदा क्रूरः, तथापि संतुष्टः, पुनः महाव्यापारीपथं गृहीत्वा व्यवहरत्। भीमः शूद्रधर्मात् पतितः, गुरुपत्नीं समागम्य पापं कृतवान्; तस्य दुष्कृतानि गणनातीतानि सन्ति। हे मुनिशार्दूल, एकदा भीमः ब्राह्मणगृहं गच्छति। तत्र गत्वा तस्य धनं चौर्याय चिन्तयन्, ब्राह्मणगृहस्य बहिर्द्वारे स्थितवान्। दुःखितः स ब्राह्मणं नम्रवचनैः सम्बोधयति—“भगवन्, मम वचनानि शृणु, मां दयार्हं मन्यस्व। अहं क्षुधितः अस्मि, भोजनं देहि, शीघ्रं मे प्राणाः विहायन्ति।” ब्राह्मणः उक्तवान्—“क्षुधितः! शृणु, मम वशे किमपि नास्ति। मम तण्डुलं गृह्य पक्वं कुरु, यथेष्टं खाद। मम न पिता, न माता, न पुत्रः, न भ्राता, न पत्नी, न मातुलः; सर्वे मृताः, अहं एकाकी स्थितः। गृहे कार्यं नास्ति, धनं नास्ति, अतिथयः नास्ति, केवलं एकं वस्तु अस्ति, तस्य विना किं भविष्यति न जानामि।” भीमः उक्तवान्—“द्विजश्रेष्ठ, अहं ते सेवा कर्तुं न समर्थः। शूद्रः जात्या, तव गृहे स्थित्वा सदा सेवां करिष्यामि।” सूतः उवाच—तस्य वचनं श्रुत्वा, तपस्वी ब्राह्मणः प्रमुदितः अभवत्, शीघ्रं भोजनं कृतवान्, तस्मै दत्तवान्। भीमः अपि हर्षपूर्णः तत्र स्थित्वा, ब्राह्मणस्य प्रियं सेवां स्नेहपूर्वकं कृतवान्। भीमः अन्तःकरणे चिन्तयन्—“अद्य वा श्वः वा तं हनिष्यामि, तस्य धनं गृह्णामि; यदा अवसरः लभ्यते, तदा न संशयः।” मनसा विचार्य, तस्य विधिवत् कर्म कृत्वा, पादप्रक्षालनादिकं सम्पन्न्य, पापमुक्तः शिरसा प्रणमति। द्विजातिः प्रतिदिनं पादप्रक्षालनं कृत्वा, तदुदकं गुप्तं पिबेत्; एकदा चौरः धनं चोरयितुं आगतः। रात्रौ द्वारकिलकं निष्कृत्य, गृहं प्रविष्टवान्; तत्र दण्डधरं भीषणं रूपं दृष्ट्वा, तेन सामना कृतम्। चौरः शीघ्रं तस्य शिरः छित्वा पलायितः। ततः विष्णुदूताः शङ्खचक्रगदाधारिणः आगच्छन्। ते निष्पापं तं गृहीत्वा, दिव्यं हंसयुक्तं रथं आगम्य, तं विष्णुलोकं नीतवन्तः। एवं भूमिदेवस्य महिमाम् उवाच। यः श्रद्धया एतद् शृणोति, तस्य पापानि नश्यन्ति। शौनकः उवाच—“महाभाग, पापनाशिनीं महिमाम् कथय, एकादश्याः फलं किं, वा अनुष्ठानं न कुर्वतः कः पापः?” सूतः उवाच—“एकादश्याः महिमायाः किं वदामि? एकादशीश्रवणात् यमदूताः अपि भीताः। न संशयः—एकादश्यः सर्वभूतानां भीषणाः; सर्वव्रतेषु एकादशी शुभतमं श्रेष्ठं च। उपवासं कुर्यात्, विष्णोः जागरणं कुर्यात्, महालङ्कारं कुर्यात्; यः तुलसीपत्रैः हरिं पूजयति, एकेन पत्रेण दशमिल्यज्ञफलम् लभते, द्विजश्रेष्ठ; यत् पापं परस्त्रीगमनात् उक्तम्, तत् एकादश्युपवासेन नश्यति। यः विष्णुदिने तैलदीपं ददाति, द्विजश्रेष्ठ, स विष्णुपुरीं गच्छति, स्वतेजसा तमः नुदति। पुण्यं देशं, पुण्यः राजा, यस्य राज्ये हरिदिने एकादशीमहोत्सवः भवति। नारायणस्य शय्यापरिवर्तनसमये, विशेषतः प्रबोधिनीदिने, ये अनन्नाः स्थिताः—कः अन्यः पुण्यवान् तेषां तुल्यः? दिनरात्रं पितामहः दूतान् आज्ञापयति—‘एकादशी, जगन्नाथस्य प्रिया, पुण्यं वर्धयति।’ विष्णुः स्वयं तस्य शरीरं नाशयति, यः तस्मिन् दिने खादति; तस्य जीवितं निन्दितम्, धनं निन्दितम्, रूपं आचरणं च निन्दितम्।