वसिष्ठः उवाच – देवी तथा उक्त्वा स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। देवीवचनं श्रुत्वा कंसः राजा अतिव्यथितः अभवत्। तदा सः स्वभगिन्यां पूतनायाम् अवदत् – “गच्छ नन्दस्य गृहम्; मायया तं पुत्रं हत्वा तव इच्छितं बहु लप्स्यसे।” पुनः कंसः अवदत् – “शत्रुम् तव हन्तुं दास्यामि; शीघ्रं गच्छ, शुभे!” कंसस्य आज्ञां लब्ध्वा पूतना राक्षसी गोकुलं प्रति प्रस्थितवती। मायया सुन्दरी स्त्रीरूपं धारयित्वा गोकुलं प्रविश्य, सा बालहत्याय विषं स्तन्ये धारयन्ती आगता। ग्वालगृहस्य द्वारम् अविदितम् प्रविश्य, सा अन्तः गत्वा शिशुं उत्थाप्य तस्य विनाशाय स्तन्यं दत्तवती। ततः स बालः शकटं क्षिप्त्वा, त्रिणावर्तादीन् निगृह्य, कालियं च विजित्य, मथुरां नगरीं गतः। तत्र आगत्य, कंसः क्रूरः हतः अभवत्; कंसस्य मल्लान् अपि स विजितवान्। एवं, राजन्, विष्णोः जन्माष्टमीव्रतं तव कथितम्। एतद् श्रुत्वा, पापानि विनश्यन्ति; किं अन्यत्? यः हरिव्रतं करोति, नरः वा नारी वा, स तस्य फलम् अवाप्नोति। अतुल्यं ऐश्वर्यं, इच्छितं सर्वम्, अत्र लब्ध्वा, पूर्वं विद्धं न पालनीयम्; न तृतीयं, न षष्ठं। अष्टमी एकादशी संयुता, धर्मकामार्थैषिणां त्याज्या; अष्टमी सप्तम्या संयुता अपि त्याज्या। नक्षत्रं विना अपि, अष्टमी नवम्या संयुता पालनीया; यदि सूर्ये उदिते अष्टमी अस्ति, नवमी आरम्भे। यदि अष्टमी पूर्णा रोहिण्या संयुता शुभकाले, अथवा बुधवासरे रोहिण्या संयुता, राजन्, यदि सोमवासरे, तदा अनेकानि व्रतानि किम्? यदि सूर्ये उदिते नवमी किंचित् अस्ति, सोमवासरे वा बुधवासरे वा, शतवर्षे अपि लभ्यते वा न वा; अष्टमी नवम्या संयुता न विना नक्षत्रे पालनीया। सप्तम्या विद्धा अपि, अष्टमी रोहिण्या संयुता कर्तव्या; कृष्णपक्षे अष्टमी यदा भवति, क्षणमात्रम् अपि, यदि अष्टमी नवम्या संयुता, ग्राह्या; न सप्तम्या संयुता। विशेषतः बुधवासरे वा सोमवासरे तु न ग्राह्या। नवम्या संयुता तु अनन्तकुलानां मोक्षदायिनी; सप्तम्या संयुता अष्टमी लघ्वपि दोषे त्याज्या। यथा सुरायाः बिन्दुना स्पृष्टः घटः गङ्गाजलवत्, एवं। दिलीपः उवाच – “कस्य द्वारा एतत् प्रथमं स्थापितम्? कस्य द्वारा प्रकाशितम्? किम् पुण्यं, किम् फलम्, महर्षे, कथय।” वसिष्ठः उवाच – चित्रसेनः नाम महराजा, महापापे प्रवृत्तः; स्त्रीभिः निषिद्धं कर्म कृतवान्, ब्राह्मणात् सुवर्णं च चोरितवान्। स सर्वदा सुराप्रियः, सर्वदा मांसभोजनं कर्तुं उत्सुकः, पापे नित्यं प्रवृत्तः, हिंसायाम् मनः स्थापयन्। सः चाण्डालैः पतितैः च सह सदा संगच्छन्, शिकाराय मनः स्थापयन्। वनान्तरे व्याघ्रः अस्ति इति ज्ञात्वा, सर्वतः तं व्याघ्रं संवृत्य, सैनिकान् सम्यक् उपदिश्य, इदं वचनं उवाच – “अहं एव एषं हनिष्यामि; अन्यः यः तं हन्ति, तस्य मृत्युः निश्चितः।” व्याघ्रः राजमार्गे गच्छन्। लज्जितः अपि राजा तं व्याघ्रं अनुगच्छन्, तं हन्तुं दृढनिश्चयः, बहु क्लेशं सहन्। क्षुधातृष्णादुःखेन पीडितः, सायं यमुनातटे, अष्टमी रोहिण्या संयुता, तस्य जन्मदिनम्। अनन्तरं, यमुनायां, राजा स्त्रीश्वना सह व्रतं अकरोत्, नानाविधैः नैवेद्यैः, सुगन्धितैः धूपैः दीपैः च। सः सुगन्धितानि पुष्पाणि, मनोहरणि द्रव्याणि, केशरादीनि, गुणयुक्तं भोजनं दृष्ट्वा, मनः तत्र आसक्तम्। राजा उवाच – “अन्नाभावात् शीघ्रं मम प्राणाः गच्छन्ति, निश्चितम्।” स्त्रियः ऊचुः – “निष्पापराजन्, हरिजन्माष्टम्यां न भक्षयितव्यं।” कृष्णजन्मदिने यः गृध्रं, गर्दभं, काकं, गौमांसं वा, वा भोजनं भक्षयति, तस्य दोषः नास्ति। किं दोषः न जायते नराणां लोके? यावत् जीवन् देहे, जयः न लभ्यते। यत्र व्रतं न पाल्यते, तत्र यमस्य आज्ञा; यत् अर्पितं, पितरः न स्वीकरोति। जयन्त्यां भोजनं कृत्वा, सर्वे पितरः पतन्ति; एतत् श्रुत्वा, राजा ततः व्रतं अकरोत्। पुष्पं, गन्धं, वस्त्रं च आनयन्, हर्षेण, व्रतं पाल्य, तिथ्यन्ते उपवासं च अकरोत्; व्रतबलात्, चित्रसेनः हरिलोकं गतः। दिव्यं विमानं आरोह्य, पितृभिः सह यातः। यत् फलम् मथुरां गत्वा, कृष्णस्य पद्ममुखं दृष्ट्वा, तत् फलम् कृष्णजन्माष्टम्यां व्रतं कृत्वा लभ्यते। यत् फलम् द्वारकां गत्वा, हरिं जगन्नाथं दृष्ट्वा, तत् फलम् दरिद्रः अपि जन्माष्टम्यां व्रतं कृत्वा लभ्यते। शौनकः उवाच – “हे करुणासिन्धो, ब्राह्मणस्य महत्त्वं, सर्ववर्णेषु श्रेष्ठता, तस्य उत्तमत्वं, कृपया मम कथय।” सूतः उवाच – “ब्राह्मणः सर्ववर्णानां गुरुः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वदेवानां आश्रयः, नारायणः एव। यः ब्राह्मणं भूमिदेवतुल्यं हरौ स्थिरबुद्धिः पूजयति, तस्य श्रीः, सर्वं शुभं, भक्त्या वर्धते। यः अहंकारात् ब्राह्मणं दृष्ट्वा न नमति, हरिः तस्य शिरः छेदितुम् इच्छति। ये दुष्टबुद्धयः, अपराधं कृतं ब्राह्मणं द्वेषयन्ति, ते हरिं द्वेषयन्ति, घोरं नरकं यान्ति।