देवानां स्तुतिं श्रुत्वा जनार्दनः तान् उवाच—“किमर्थं भवद्भ्यः सर्वेषां मुखानि शुष्काणि दृश्यन्ते? किमर्थं सर्वेऽत्र आगताः?” इति। तदा ब्रह्मा उवाच—“श्रुणु भगवन्, लोकधारक, यत्कारणं वयं समागताः। लोकार्थं वक्ष्यामि, देवश्रेष्ठ। कंसो नाम राजा, येन शिवेन दत्तवरप्रभावात् मदोद्धतः, दुर्जयोऽभूत्। तेन भूमिः ताडनैः पीडिता, दुःखिता च। स पूर्वं वरं दत्त्वा मायया मोहितः, शम्भोः स्वस्रियं विना मम मृत्युर्न स्यात् इति चिन्तयन्। तस्मात्, भगवन्, त्वं स्वयमेव दुष्प्रजयम् कंसं हन्तुम् अवतर; देवक्याः कुक्षौ जन्म लभित्वा, गोकुलं प्रति गच्छ।” एवं ब्रह्मणा प्रेरितः देवः शिवम् उवाच—“देवेश, पार्वतीं दातुम् अर्हसि; सा संवत्सरमेकं स्थित्वा पुनः गमिष्यति।” ततः उमायाः रक्षणेन सहितः शंखचक्रगदाधरः, पद्मयोनिना प्रेषितः, मथुरां प्रति प्रस्थितः। तत्र देवक्याः गर्भे गदाधरः अजायत; शर्वणी मृगाक्षी यशोदायाः उदरे स्थितवती। नवमासान् गर्भे स्थित्वा, नवदिवसांश्च तत्र, भाद्रपदमासस्य कृष्णाष्टम्याम्, रात्रौ रोहिण्याः योगे, मेघगर्जितनिनादे, जगन्नाथः कंसारिः वसुदेवसुतः जातः। वैरत्याः नन्दपत्नी यशोदा कन्यां प्रसूतवती; पुत्रः पद्महस्तः, पद्मनाभः, पद्मचिह्ननेत्रः जातः। तदा शुभवाद्यनिर्घोषं दृष्ट्वा सा हृष्टा बभूव; कंसभयात् भीता देवकी तस्मिन्काले वाक्यम् उवाच—“गच्छ वैरत्याः गृहम्, प्रभो, पुत्रं प्रत्यानय; पुत्रं यशोदायै दत्त्वा, तस्या कन्यां आनय।” तस्याः वचनं श्रुत्वा, वसुदेवः दुःखितः, बालकं गृहीत्वा वैरत्याः गृहम् प्रति प्रस्थितः। मार्गे यमुनायाः जलपूर्णा नदी, मध्ये भीषणं महद् अगाधं प्लावम् आसीत्। तं दृष्ट्वा, तीरे स्थित्वा, यमुनां निरीक्ष्य, वसुदेवः दुःखितः, गभीरया चिन्तया विलपन् इत्युवाच—“किं करिष्यामि? कुत्र गमिष्यामि? विधिना अपि मोहितः अस्मि; कथं वैरत्याः, नन्दस्य गृहम् गमिष्यामि?” तत्र हरिमायया पिता हर्षेण मोहितः; क्षणमेकं तीरे स्थित्वा, यमुनां पश्यन्। तदानीं स नदी जानुपर्यन्तमात्रा अभवत्; तं दृष्ट्वा, हृष्टः, यथापूर्वं गन्तुम् उद्यतवान्। तदा भगवान् जगन्नाथः मायां सृज्य, पितुः अङ्कात् जलं पतितः; पुत्रं पतितं दृष्ट्वा, स दुःखेन क्रन्दन्, महता शोकसमन्वितः। पुनः महदुपायं कर्तुं विधिना मोहितः सः—“रक्ष मां, लोकनाथ, रक्ष पुत्रं, देवश्रेष्ठ” इति विललाप। पितरं रुदन्तं दृष्ट्वा, कंसारिः करुणया संविग्नः, जलक्रीडां कृत्वा, पुनः पितुः अङ्के प्रविवेश। ततः यदुकुलश्रेष्ठः नन्दगृहम् अगच्छत्, पुत्रं यशोदायै दत्त्वा, तस्या कन्यां प्रत्यानयत्। पुनः स्वगृहं प्राप्तः, कन्यां भार्यायै न्यवेदयत्; तदा सुरारेर् दूतैः देवक्याः प्रसववृत्तान्तः निवेदितः। पुत्रं च कन्यां च आनयितुम् दूताः प्रेषिताः; आगत्य, कंसस्य दूताः कन्यां हर्तुं प्रवृत्ताः। बलात् ते देवक्याः वसुदेवस्य च कन्यां गृहीत्वा, सुरारये प्रददुः। कन्यां गृहीत्वा, राजा भीतः, दुर्गमः चाभवत्; तस्या मुखं शुद्धहेमसदृशं, पूर्णचन्द्रनिभं च आसीत्। कंसः, तां विद्युन्मेखलया नेत्राभ्यां हसन्तीं दृष्ट्वा, “एतां शिलायां निपात्य हन्यताम्,” इति दैत्यान् आज्ञापयत्। आज्ञां लब्ध्वा, दैत्याः तां पातयितुं प्रवृत्ताः; किन्तु गौरी, त्वरया विद्युत्समा, शंकरस्य समीपं जगाम। गौरी उवाच—“राजन्, शृणु, तव परमशत्रुः कुत्र स्थितः वक्ष्यामि; नन्दगृहे गुह्यः तव हन्ता निवसति, दैत्यश्रेष्ठ।” वसिष्ठः उवाच—एवं उक्त्वा, देवी स्वस्थानं प्रतिपेदे; देवीवचनं श्रुत्वा, कंसः महता शोकसमन्वितः। सः स्वस्रीं पूतनां प्रति उवाच—“गच्छ नन्दगृहं; मायया तं पुत्रं हत्वा, यथेष्टं फलम् अवाप्स्यसि। शत्रुं हन्तुं तुभ्यं दास्यामि; शीघ्रं गच्छ, शुभे।” आज्ञां लब्ध्वा, सा राक्षसी गोकुलं प्रति प्रस्थितवती। रूपेण सुन्दरीभूत्वा, मायया, सा गोकुलम् प्रविश्य, स्थन्ये विषं धारयन्ती, हन्तुम् उपचक्रमे। गवां गृहद्वारे अनुपलब्धा प्रविश्य, शिशुं आदाय, तस्मै स्थन्यं ददौ, तस्य विनाशाय। ततः शकटभञ्जनं कृत्वा, त्रिणावर्तादीन् निगृह्य, कालियं च विजित्य, सः मथुरां नगरीं गतः। तत्र प्राप्तः, क्रूरः कंसः हतः, कंसस्य मल्लांश्च विजित्य; एवं राजन् विष्णोः जन्माष्टम्याः व्रतं ते कथितम्। एतच्छ्रवणेन पापानि नश्यन्ति; किमन्यत्? यः हरीणां व्रतं करोति, स नरः वा नारी वा, तत्फलं प्राप्नोति। अप्रतिमां श्रीं, यच्च काम्यं, तद्विन्दति; पूर्वं विदारितानि दिनानि नाचरेत्, तृतीयां षष्ठीं वा नाचरेत्। अष्टमी चैकादशी यदा संयुज्येते, धर्मकामार्थिनः तदा तां सम्यक् परिहरेयुः; अष्टमी सप्तम्याः योगं च अपि परिहरेयुः।