तस्याः प्रियः प्रत्युवाच—"राज्यस्य सारं मया आनीतम्; भोजनकाले तव दर्शयिष्यामि।" इत्युक्त्वा सा भोजनं लवणरहितं निर्मितवती। ततः सा भोजनं तथा अन्यानि पक्वान्नानि राजा मालधाराय समर्प्य, राजा मालधारः तत्र लवणाभावमवलोकयामास। भोजनं कृत्वा सा दोषरहितत्वं प्राप्तवती, राज्यस्य सारं च दत्तवती; ततः राजा हृष्टचित्तः तस्मै ब्राह्मणाय भोजनं दत्तवान्। स तां स्त्रीं स्तुत्वा "भाग्यवती पुण्यवती" इति उक्तवान्, तथा च उद्घोषितवान्—"या स्त्री एतत् व्रतम् श्रद्धया न कुर्यात्—" सा स्त्री सर्वेषु जन्मेषु दरिद्रा दुःखिता च भवति; यः तु श्रद्धया एतत् शृणोति वा, एकाग्रचित्तया पाठयति वा— स सर्वपापेभ्यः विमुक्तः लक्ष्म्याः लोकं प्राप्नोति; किन्तु या स्त्री एतस्य कथा न श्रुत्वा व्रतं करोति, तस्याः व्रतस्य फलम् निश्चितं नष्टं भवति, न संशयः। ततः शौनकः पप्रच्छ—"हे सूत! केन अन्येन पुण्येन पापमुक्तः पुरुषः हरिं प्राप्तुम् अर्हति? कृपया कथय।" सूतः प्रत्युवाच—"यो ब्राह्मणं धनैः वा, स्वजीवनेन वा रक्षति, स द्विजश्रेष्ठ, स मर्त्यः विष्णोः लोकं प्राप्नोति।" पूर्वं द्वापरयुगे दीननाथः नाम राजा आसीत्, बलवान् विष्णुभक्तः, यज्ञकर्ता च, किन्तु पुत्रहीनः। कदा चिद् राजा विनययुक्तः गालवम् अपृच्छत्—"हे करुणासिन्धो! केन पुण्येन पुत्रः जायते?" "वद, मुनिश्रेष्ठ, तव आज्ञां पालनं करिष्यामि; पुत्ररहितानां जीवितं निःसारम्।" गालवः उवाच—"राजन्, यत् त्वया मम सन्निधौ पृष्टम्, तद् शृणु; पुत्रजन्मस्य कारणं संक्षेपेण वक्ष्यामि।" "नरमेधाख्यं यज्ञं कुरु, राजश्रेष्ठ; तदा सर्वलक्षणयुक्तः पुत्रः ते भविष्यति।" राजा उवाच—"नरमेधः महायज्ञः सर्वेषां यज्ञानां श्रेष्ठः; ब्राह्मण, वद, कः पुरुषः तत्र आनीयः?" गालवः उवाच—"यः सुन्दरः, प्रसन्नवदनः, सर्वशास्त्रविद्, कुलोत्पन्नः स यज्ञाय योग्यः।" "यः विकलः, कृष्णवर्णः, मूढः वा, स अयोग्यः।" इत्युक्ते गालवेन, राजा तद्वचनं दूतान् आदिश्य, बहुं धनं दत्वा, गालवप्रमुखान् ब्राह्मणान् सत्कृतवान्। यज्ञार्थं सर्वशास्त्रविदः चयनं कृतवान्; ततः दूताः राजा आज्ञया हर्षिताः सर्वेषु देशेषु गच्छन्ति स्म। ग्रामेषु नगरेषु च ब्राह्मणश्रेष्ठाः यत्नेन अन्वेषणं कृतवन्तः, किन्तु यथोचितं पुरुषं न प्राप्तवन्तः; अन्यं देशं गतवन्तः। तत्र दशपुरं नाम नगरं आसीत्, यत्र पुण्यब्राह्मणाः विख्याताः, तत्र स्त्रियः सुकेशाः मृगनयनाः च। तान् दृष्ट्वा नराः चन्दनननाः स्त्रियः च मोहिताः भवन्ति; तत्र रम्ये नगरे कृष्णदेवः नाम द्विजः निवसति स्म। स त्रिभिः पुत्रैः धर्मपत्न्या च सह वसति स्म; विष्णुभक्तः, मधुरवाक्, विष्णुपूजायाम् सदा तत्परः। स अग्निहोत्रं कृतवान्, पितृभक्तः, वैष्णवानां सुखदः च आसीत्; ततः राजदूताः तं ब्राह्मणश्रेष्ठं समागत्य याचितवन्तः। "पुत्रं देहि, पुत्रं देहि," इति ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति उक्तवन्तः; "राजा पुत्ररहितः, दुःखं निवारयितुम्।" तस्य अर्थे नरमेधाख्ये यज्ञे पुत्रः दीक्षितः भवेत्; वयं तव पुत्रं महायज्ञे दाने समर्पयिष्यामः। "ब्राह्मण, यदि इच्छसि, चतुर्लक्षं सुवर्णं आनय; यदि पुत्रे तव अभिलाषः, तद् हर्षेण दत्त्वा गृहीत्वा गच्छ।" "अन्यथा, बलात् तं नयिष्यामः, राजाज्ञां वयं पालनम्।" दूतवचनं श्रुत्वा ब्राह्मणदम्पती शोकात् व्याकुलौ अभवताम्। तौ जीवितहीनौ इव, संशयग्रस्तौ; "किमर्थं धनं, सुवर्णं, जीवनं, गृहं वा?" तदा ब्राह्मणः दूतान् प्रति उक्तवान्—"यदि यूयं पुत्रं मम गृहीत्वा गच्छन्ति, दुःखान्धकारनाशकं, तर्हि मम वचनं शृणुत।" "कः पृथिव्यां स्थितः राजाज्ञां उल्लङ्घयितुम् इच्छेत्? किन्तु मम पुत्रस्य स्थाने वृद्धं मां गृह्णीत।" तस्य वचनं श्रुत्वा दूताः कोपिताः अभवन्; बलात् सुवर्णं तस्य गृहे स्थापयित्वा, पुत्रं नेतुम् उद्युक्ताः अभवन्। तदा ब्राह्मणः अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुपूर्णः, उक्तवान्—"मम ज्येष्ठं पुत्रं गृहीत्वा, अन्यं उत्तमं पुत्रं गृहीतुम् इच्छन्ति, किन्तु एतादृशं वचनं मम मुखं उच्चारयितुं न शक्नोति।" ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा दूताः धर्मपत्नीं, रोदनयुक्तां ब्राह्मणीं, प्रति उक्तवन्तः—"कनिष्ठं पुत्रं देहि, सुभगे।" तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणी भूमौ पतिता, शोकात् मूर्च्छिता, रम्भेव वातेन आहतवती। सा मुषलं गृह्य, शिरः बलात् आहतवती; "कदापि दूतानां कनिष्ठं पुत्रं न दास्यामि।" तस्मिन् काले, ब्राह्मणस्य मध्यपुत्रः विनययुक्तः, मातापित्रोः समीपं गत्वा, अश्रुपूर्णः, नमस्कृत्य उक्तवान्—"यदि माता विषं ददाति, पिता विक्रीणाति, राजा सर्वं गृह्णाति, तर्हि रक्षकः कः?" इति। एवं वदित्वा, स पुत्रः मातापित्रोः पादौ स्पृशित्वा, दूतैः सह शीघ्रं यज्ञदीक्षितं राजानं प्रति गतवान्। ततः तौ ब्राह्मणौ पुत्रवियोगात् संतप्तचित्तौ, अश्रुपातं कृत्वा, अन्धौ अभवतः।