तृतीयगुरुवासरे तु तक्रान्नं शर्करायुक्तं समर्पयेत्; चतुर्थे श्यामाकचावलिकासारैः सहितं हर्षपूर्णं पूजनं कुर्यात्। ततः प्रयत्नेन रत्नदण्डधारिणीं लक्ष्मीं पूजनीयां सम्पूज्य, लक्ष्म्याः प्रीत्यर्थं विप्रान् धनैः सम्मानयेत्। वस्त्रैः भूषणैः खाद्यैः फलैः च विविधैः समर्पणं कृत्वा, तत्र आश्रिता वृद्धा ब्राह्मणी उवाच—"इहैव स्थातव्यं, वृद्धे, यावत् अहं राणीं सुरताचन्द्रिकां सूचयामि।" "संपूर्णं सूचयित्वा त्वां नयिष्यामि; मा क्रुध्य, आर्ये," इत्युक्त्वा सा सुन्दरी तदा राण्याः समीपं गता। तदा ब्राह्मणी, ब्राह्मणेन सह, हस्तौ शिरसि कृत्वा, आद्यन्तं कमलायाः उक्तं सर्वं राण्यै निवेदयामास। सा सर्वं सुरताचन्द्रिकायै निवेदयित्वा, द्वारपालायाः वचनं श्रुत्वा, सुरताचन्द्रिका राणी गर्वितया ब्राह्मणीं समीपं गत्वा, सुन्दरं वचनं प्रोवाच। राणी उवाच—"वृद्धे ब्राह्मणी, किम् कारणं यत् त्वं इह उपदेशाय आगता?" "यथेष्टं, निर्भयम् विस्तरेण वक्तव्यं," इत्युक्त्वा ब्राह्मणी उवाच—"तव आचारं दृष्ट्वा, व्याकुला अहम् गन्तुम् इच्छामि।" "दुर्लभं व्रतं ते कथयामि, दुष्टे! अद्य इन्द्रायाः दिवसे त्वं चाण्डालेन सह तद् आचरति।" "दुष्टे गर्विते! तव गृहे तद् दृष्ट्वा अहम्।" ब्राह्मण्या उक्तं श्रुत्वा, राण्याः नेत्रे क्रोधेन रक्ते अभवन्। ततः राणी वृद्धां ब्राह्मणीं ताडयामास। सा वृद्धा कमला, रुदन्ती, तत्रतः पलायिता। तदा श्यामाबाला क्रीडन्ती वृद्धायाः रुदनध्वनिं श्रुत्वा, बालवैरागिणी, तस्याः समीपं गता। श्यामाबाला उवाच—"वृद्धे, कः तव दुःखं कारणम्? कथय।" शोककण्ठ्या कमलया तस्याः सर्वं वृत्तान्तं द्विजश्रेष्ठाय निवेदितम्। दुर्लभव्रतस्य कथा श्रुत्वा, श्यामाबाला श्रद्धया विधिवत् तद् आचर्य, त्रीः वाराः सम्पूर्ण्य, चतुर्थे दिने आगते, द्विजदेव्या अनुग्रहात् विवाहः सम्पन्नः। मालाधरः, श्रीसिद्धेश्वरराजपुत्रः, ताम् गृहं नीतवान्। तत्र, मालाधरः तां गृहं नीत्वा, तस्याः आगमनकाले किम् अभवत् इति ब्राह्मणाय निवेद्यते। राण्याः गृहे सर्ववस्तूनि यानि तत्रासन्, ब्राह्मणश्रेष्ठ, तानि कः हरितवान् इति कश्चित् न जानाति। सा वृद्धा, विवेकहीना, अन्नवस्त्रविहीना, तत्र उपविष्टा, कन्यागृहं गन्तुं असमर्था अभवत्। पतिं किञ्चित् याच्याय प्रेषयामास। मालाधरः ग्रामे सरसि किञ्चित् कालं व्यतीत्य, दुःखेन तत्र प्रविष्टः। दासीगणाः जलाय आनयितुं आगता। तं कष्टसंपन्नं दृष्ट्वा, दयया पृष्टवत्यः—"कः त्वम्? कुतः आगतः, कृशः, रक्तमांसविहीनः, स्थूलशरीरः, स्थूलकेशः? सर्वं कथय।" तदा सः दीनः उवाच—"अहं श्यामायाः पिता, सौराष्ट्रनगरात् आगतः। श्यामायाः स्थितिं कथय।" तस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वाः दासीगणः जिज्ञासया हसन्त्यः स्वनगरं गता। तत्र घटितं सर्वं श्यामाबलायाः निवेदितम्। श्यामाबला तद् श्रुत्वा, सेविकाः प्रेषयामास। सा सुंदराङ्गना पितरम् पुष्पैः, तैलेन, दिव्यवस्त्रैः, चन्दनैः, ताम्बूलैः, अश्वेन च दत्तवती। ततः सर्वाः सेविकाः सुशोभिता, तं श्यामाबलागृहं नेतुम् गता, यद् इन्द्रस्य गृहवत् आसीत्। श्यामाबला तं दुःखी पितरं यत्नेन घृतान्नेन तर्पयामास। किञ्चित् दिनानन्तरं, मुनिवर, तं गुप्तपात्रेण धनं दत्त्वा प्रेषयामास। गृहं प्रविश्य, अन्यपात्रे धनं दृष्ट्वा, तत्र केवलं अंगारपुंजं दृष्ट्वा, सः दुःखी रुदितवान्। गृहं आगत्य, पुत्र्याः गृहे गन्तुं प्रयत्नं कृतवान्। सरसिकटे दुःखिता स्त्री प्रविष्टा। सा जीववत् आदृत्या तत्र आनिता, भक्त्या पत्नीया मातृस्नेहेन सम्मानिता। तस्मिन्काले, ब्राह्मण, श्यामाबलायाः मनसि उत्तमं लक्ष्मीव्रतं मातरं कर्तुं संकल्पः जातः। सा माता एकान्ते दीनं भोजनं, शिशुशेषं खादित्वा, लक्ष्म्याः अप्रसादेन पीडिता। इन्द्रायाः व्रतस्य त्रीः दिनान् व्यतीत्य, चतुर्थे दिने दृढतया तद् कर्तुं मातरं नियोजयामास। ततः राणी सुरताचन्द्रिका नगरं आगता, इन्द्रायाः अनुग्रहात् दिव्यं गृहं दृष्टवती। ब्राह्मणश्रेष्ठ, अन्यकाले श्यामाबला मातरं द्रष्टुं मातृगृहं गता, तस्याः समृद्धिं ज्ञातुं इच्छन्ती। दूरात् श्यामाबलां दृष्ट्वा, माता क्रुद्धा अभवत्, "तस्याः मुखं न पश्यामि," इति उक्त्वा, तत्रैव अप्रकाशिता स्थितवती। अन्यगृहभागं गत्वा, लवणं गृह्य स्वगृहं प्रत्यगच्छत्, किंचित् मौनं रहिता, लक्ष्म्या अनुगृहीता। तदा राजा, तस्याः पति, धर्मपत्नीं पृष्टवान्—"प्रिय, किम् आनितवती? मम सन्निधौ कथय।