राज्ञः पतनं विना, यः सर्वलोकाधिपः अस्ति, किमर्थं अहं तु तेषां गृहं गच्छेयम् ये तु अधिकं हीनाः सन्ति? इति चिन्तयन्ती सा वृद्धा स्वचित्ते, सुवर्णभित्तिभिः भूषिते पताकाभिः सुशोभिते राजप्रासादे जगाम। सिंहद्वारं प्रविश्य सा द्वारपालं सम्बोधयामास—"शुभलक्षणयुक्त द्वारपाल, द्वारं उद्घाटय।" "शिघ्रं गच्छामि सुरतिचन्द्रिकां महाराज्ञीं द्रष्टुम्," इति वचः श्रुत्वा, मणिदण्डधरः स द्वारपालः कोकिलस्वरं श्रुत्वेव प्रहृष्टः सञ्जातसुखः अभवत्। स द्वारपालः उवाच—"वृद्धे, किं तव नाम? कः भर्ता? कथं अत्र आगता? किम् अर्थं आगता, किं कार्यं, किं कारणं यत् त्वं राज्ञीं द्रष्टुम् इच्छसि? ब्रूहि ब्राह्मणि, श्रुतुम् इच्छामि।" वृद्धा उवाच—"शृणु पोषक, यत् मम भार्या दण्डकारा अकुर्वत्। त्वं यदि जिज्ञाससि, आगमनस्य हेतुम् कथयामि।" "कमला इति नाम्ना अहं प्रसिद्धा, मम भर्ता भुवनेशः। द्वारवती इति नगरी प्रसिद्धा। तस्मिन नगरे मम भर्ता वसति, पोषक। अतः अहं मणिदण्डं गृहीत्वा आगता। शृणु जिज्ञासया।" "अद्य तव सन्निधौ आगमनस्य कारणं वक्ष्यामि। पूर्वं सा राज्ञी, वैश्यकुले जाता, दुःखिता आसीत्। कदाचित् पौष्यमासे, पत्या सह विवादः अभवत्। सा स्त्री दुःखिता, पत्या पीडिता। सा पुनः पुनः गृहात् निर्गत्य, पुनः पुनः रुदन्ती धावति स्म। तस्या रुदितं श्रुत्वा, अहं समीपं गता।" "सर्वमर्थं पृच्छित्वा, सा सत्यं सर्वं उक्तवती। ततोऽहं तस्यै श्रेष्ठव्रतस्य उपदेशं दत्तवती। मम उपदेशेन सा हृष्टा तद्व्रतं समारभत। द्वारपाल, तस्य व्रतस्य प्रसादेन सा सुखिनी अभवत्। कदाचित्, वैश्यदुहिता मृत्युनिर्दिष्टा पत्युः कृते। तदा तौ उभौ सम्पूर्णविनाशाय नियतौ।" "धर्माधिपः यमः तस्याः क्रूरदूतान् चण्डादीन् प्रेषितवान्। यमाज्ञया ते भीषणदूताः आगताः। तौ चर्मरज्जुभिः बद्ध्वा, लोहयष्टिभिः धारयन्तः, यमालयं नेतुम् उद्युक्ताः। तत्र लक्ष्म्याः दूताः विष्णुभक्ताः, शङ्खचक्रगदाधारिणः, तौ आनयितुं आगताः।" "तद्रूपदर्शनात्, यमदूताः पलायितवन्तः। लक्ष्म्याः महात्मानः दूताः स्वतेजसा दीप्तिमन्तः तत्र स्थिताः। पाशं छित्वा, हंसयुक्तरथमारुह्य, दिव्येन मार्गेण सर्वे लक्ष्म्याः पुरिं प्रति गतवन्तः। यावत् सा वैश्यकन्या द्वारे व्रतम् अकरोत्, तावत् सहस्रयुगपर्यन्तं पद्मपुर्यां स्थितवन्तः।" "शेषपुण्यभोगाय, अद्य ते राजवंशे जाताः; किन्तु, राजसंपदाभिमानात्, द्वारपालश्च सा च व्रतं विस्मृतवन्तौ। अतः, त्वां च तां च उपदेशयितुं आगता।" इति। द्वारपालः उवाच—"कथं, वृद्धे, तत् श्रेष्ठव्रतं कृतम्? केन विधिना? के मासे व्रतं श्रेष्ठम्? कस्य देवस्य पूजनं?" इति पृष्टवती स द्वारपालः। कमला उवाच—"यदा कार्तिकः समाप्तः, मार्गशीर्षः आगच्छति, तस्मिन् मासे, वत्से, गुरुवासरे विशेषतः..." "तदा प्रातःकाले, सर्वव्रतीभिः परिवृता, लक्ष्मीं नारायणेन सह पूजयेत्। मधुरैः भोज्यैः, क्षीरपाकेन, शर्करायुक्तैः नैवेद्यैः लक्ष्मीं तर्पयित्वा, एतद्वचनं याचेत—" '"त्रिलोकपूजिते देवि, कमले, विष्णुवल्लभे, यथा त्वं कृष्णसन्निता, तथा मयि स्थिरा भव।" "राज्ञि, कमले, निष्कलुषे देवि, मम शरणं भव। नानाविधैः दानैः पूजयेत् लक्ष्मीं।' "शास्त्रैः, महोत्सवेन देवीं पूजयेत्। ततो, नैवेद्यशेषं उत्तमब्राह्मणाय दद्यात्... आत्मनः, पत्युः, पुत्राणां, अनुयायिनां, अन्येषां सेवकानां च। द्वितीयगुरुवासरे, विशेषविधानं शृणु, सुन्दरि।" "शालिपिष्टपात्रैः, गोधूमपिष्टनिर्मितैः, भक्त्या कमलां तर्पयेत्। तृतीयगुरौ दधिसर्पिषा युक्तं भोजनं दद्यात्; श्यामक, शालि, कासारैः चतुर्थे हृष्टः पूजयेत्त्।" "यत्नेन लक्ष्मीं पूजयेत्, मणिदण्डं धारयन्; लक्ष्म्याः तुष्ट्यै ब्राह्मणान् वित्तेन पूजयेत्। वस्त्रैः, भूषणैः, भोज्यैः, नानाविधैः फलैः च।" द्वारपालः उवाच—"इहैव तिष्ठ, वृद्धे, यावत् सुरतिचन्द्रिकां राज्ञीं सूचयामि। सूचयित्वा त्वां नेष्यामि; मा रोषं कुरु, साध्वी।" इति उक्त्वा, सा सुरूपाङ्गी राज्ञ्याः समीपं गता। सासौ द्वारपालिका ब्राह्मण्या सह, हस्तौ शिरसि कृत्वा, आरभ्य समाप्त्य च सर्वं कमलया उक्तं राज्ञ्यै निवेदयामास। तद्वचनं सुरतिचन्द्रिकायै राज्ञ्यै निवेदितम्। द्वारपाल्याः वचनं श्रुत्वा, सुरतिचन्द्रिका महाराज्ञी ब्राह्मण्याः समीपं गर्वेण गत्वा, सुन्दरवचनं अब्रवीत्— "वृद्धे ब्राह्मणि, किमर्थं त्वं अत्र आगता उपदेशं दातुम्?" इति। ब्राह्मणी उवाच—"तव आचरणं दृष्ट्वा, चञ्चला अहं गन्तुम् इच्छामि।" "दुष्करं व्रतं ते कथयामि, पापे। अद्य इन्दिरादिने त्वं चाण्डालेन सह तदाचरति।" "दुष्टे, गर्विते, तव गृहे अहं तद् दृष्टवती।" ब्राह्मण्याः वचनं श्रुत्वा, तस्याः नेत्रे क्रोधात् रक्ते अभवताम्।