शौनकः उवाच— “भगवन् सूत, वेदव्यासस्य, हरिस्वरूपस्य, यत् उपदेशः कृतः, सः मया श्रोतुम् इच्छ्यते। सत्येन तत्त्वेन च मे कथय। हे सूत, त्वं गर्वरहितः, लोकहितः च असि। केन उपायेन स्त्री सुभगा भवति? केन पापिनी स्त्री परमदुःखिनी स्यात्? केन स्त्री पतिसंप्रिया भवति, केन चाङ्गानि तस्य नेत्रयोः रमणीयानि भवन्ति? केन सा सौन्दर्यसम्पन्ना भवति? एतन् सर्वं तपोधन, मम वक्तुम् अर्हसि।” सूत उवाच— “ब्राह्मणश्रेष्ठ, यदि त्वं एतत् दुर्लभं पुण्यचरितं श्रोतुम् इच्छसि, तर्हि शृणु। संक्षेपेण सम्यग् अहं कथयामि। द्वापरयुगे सौरेष्ट्रदेशे भद्रश्रवा नाम राजा आसीत्, वेदवेदाङ्गविद् च। तस्य पत्न्याः नाम सुरतिचन्द्रिका आसीत्। तस्यां नृपः सप्त पुत्रान् प्राप, सर्वे रम्याः। ततः कन्या जाताऽभूत्, श्यामवर्णा, सत्यवादिनी, प्रीतिकरी नाम, पितुः प्रिया। एकदा सा श्यामबाला स्वसखीभिः सह सुवर्णरेणुषु, गुह्यमणिमयेषु क्रीडनकर्मणि हृष्टा गता। साऽथ कदम्बवृक्षस्य पादमगमत्, तत्र विरलप्रदेशे। तस्मिन्न् एव क्षणे, ब्राह्मणश्रेष्ठ, संसारतारिणी लक्ष्मीः— या लोकानां आचारप्रदा—स्वयमेव वृद्धाब्राह्मण्याः रूपे तत्र आगता। सा चिन्तयामास—‘यावत् सर्वलोकाधिपस्य नृपस्य न पतनं, तावत् किम् अन्येषां लघुतराणां गृहे गच्छेयम्?’ इति मनसि निधाय सा सुवर्णभित्तिसुशोभितं, पताकाभिर्भूषितं राजप्रासादं प्रविवेश। सिंहद्वारं गत्वा द्वारपालं सम्बोध्य उवाच—‘शुभलक्षणद्वारपाल, द्वारं उद्घाटय। शिघ्रं सुरतिचन्द्रिकां रानीं द्रष्टुं गच्छामि।’ तस्याः वचनं श्रुत्वा, मणिदण्डधरः, कोकिलध्वनिवत् तुष्टः, हृष्टिम् अजनयत्। द्वारपालः उवाच—‘वृद्धे, तव नाम किम्? पतिः कः? कुत्र आगता असि? किमर्थं, किं कार्यं, किम् इच्छसि रानीं द्रष्टुम्? ब्राह्मणि, जिज्ञासया वद।’ वृद्धा उवाच—‘शृणु, पोषक, मम भार्या दण्डकारा या किञ्चित् कृतवती, तत् वक्ष्यामि। आगमनकारणं कथयिष्यामि। मम नाम कमला प्रसिद्धम्, पतिः भुवनेशः। नगरी द्वारवतीति विख्याता। तत्र नगरे मम पतिः वसति, पोषक। अतः मणिदण्डं गृह्णित्वा आगता अस्मि। शृणु, जिज्ञासया। अधुना तव सन्निधौ आगमनकारणं वक्ष्यामि। पूर्वं वणिज्जातया रानी दुःखिता आसीत्। एकदा पौष्ये, तस्या पत्या सह कलहः अभवत्। तया स्त्रिया दुःखिता सती, पतिना पीडिता। सा पुनः पुनः गृहात् निर्गत्य, रोदनं कृत्वा, बहुशः अश्रूणि मुमोच। तस्या विलापं श्रुत्वा अहं तस्याः समीपम् अगच्छम्। अहं सर्वं पृष्टवती, सा च सत्येन सर्वं न्यवेदयत्। ततः अहं तस्यै पुण्यं व्रतम् उपदिष्टवती। मम उपदेशेन सा हृष्टा तद्व्रतम् अकरोत्। द्वारपाल, तस्याः कृपया सा सुखिनी अभवत्। एकदा वणिज्जाया पतिना सह मृत्युपाशे बद्धा। तयोः सम्पूर्णनाशः अभवत्। धर्मराजः यमः तदा चण्डादीन् तीक्ष्णदूतान् प्रेषयामास। यमाज्ञया भीषणदूताः आगच्छन्। चर्मरज्जुभिः बद्ध्वा, लोहदण्डान् गृह्णन्तः, तौ यमालयं नेतुम् उद्युक्ताः। तस्मिन् काले, लक्ष्म्याः विष्णुभक्ताः दूताः, शङ्खचक्रगदाधारिणः, तौ आनयितुं आगच्छन्। तादृशान् दूतान् दृष्ट्वा, यमदूताः पलायिताः। लक्ष्म्याः दूताः, स्वतेजसा दीप्तिमन्तः, तत्र स्थिताः। पाशं छित्वा, हंसयुतरथं आरोह्य, दिव्येन मार्गेण सर्वे लक्ष्मीनगरं ययुः। यावद्व्रतं सा वणिज्जाया द्वारे अकुरुत्, तावन्तः सहस्रयुगानि ते पद्मनगरे स्थिताः। शेषपुण्यभोगार्थं, अधुना राजवंशे जाताः। राजसंपदाभिमानेन द्वारपालः सा च व्रतं विस्मृतवन्तौ। अतः तौ उपदेष्टुं मम आगमनम्। द्वारपालः उवाच—‘कथं, वृद्धे, तदुत्तमं व्रतम् आचरितम्? कस्य मासे व्रतम् श्रेष्ठम्? का देवता पूज्यते?’ ‘मातर्, यथापृच्छामि, तथैव वक्तुम् अर्हसि।’ कमला उवाच—‘यदा कार्त्तिकः गतः, मार्गशीर्षः आगतः, तस्मिन्न् मासे, प्रिये, गुरुवासरे (गुरुवारे) व्रतम् आचर्यते। तदा पूर्वाह्णे, सर्वव्रतीभिः परिवृता, लक्ष्मीं नारायणेन सह पूजयेत्। मधुरान्नैः, क्षीरपायसेन, शर्करायुक्तैः नैवेद्यैः लक्ष्मीं तर्पयेत्, ततः एतत् प्रार्थनां कुर्यात्— ‘त्रैलोक्यपूजिते देवि, कमले, विष्णुप्रिये, यथा त्वं कृष्णेन सह स्थितासि, तथा मयि अपि स्थिरा भव।’ ‘राज्ञि, कमले, निष्कले, मम शरणं भव।’ नानाविधैः द्रव्यैः, दानैः, लक्ष्मीं सम्पूजयेत्। शास्त्रैः सह देवीं महोत्सवे पूजयेत्। ततः उत्तमब्राह्मणाय अवशिष्टं नैवेद्यं दद्यात्— स्वयम्, पतये, पुत्रेभ्यः, अनुचराणां च। द्वितीयगुरुवासरे विशेषव्रतम् शृणु, सुन्दरि। सूकुमारचूर्णनिर्मितैः पत्रैः, गोधूमचूर्णसम्भवैः, भक्त्या कमलां तर्पयेत्।