सूत उवाच— “श्रेयोऽस्तु, श्रेयोऽस्तु, मुनिश्रेष्ठ! भवतः पृष्टं प्रश्नं सर्वमङ्गलकरं श्रुत्वा, तस्य संक्षेपेण वक्ष्यामि यत् शृण्वतां पापक्षयकरं भवति। द्विजोत्तम! विष्णवे वा ब्राह्मणाय वा मृन्मयं गृहम् यः ददाति, तस्य यत् पुण्यं सम्पद्यते, तत् शृणु। यः ब्राह्मणः, सर्वपापविनिर्मुक्तः, विष्णुलोके सदा दिव्ये प्रासादे वसति, विष्णोः साम्राज्ये पूज्यते च। यः कश्चित् प्रासादसदृशं गृहम् विष्णवे वा ब्राह्मणाय वा ददाति, सः नूनं हरिधाम प्राप्य स्वर्गे वसति। अन्ते च, द्विजश्रेष्ठ! सः स्वजनसमूहैः परिवृतः विष्णुपुरीं गतः, सुवर्णमये प्रासादे वसन् यथेष्टं भोगान् अनुभवति। ब्राह्मणप्रतिष्ठायाः पुण्यं मुनिश्रेष्ठ, अमेयमस्ति; स्रष्टा एव सर्वकर्मकृत् तस्य ज्ञानं यथावत् वेत्ति। रजःकणान् वर्षबिन्दूंश्च गणयितुं शक्यन्ते, किन्तु ब्राह्मणप्रतिष्ठायाः फलम् स्वयं सृष्टिकर्ता अपि न गणयितुम् अर्हति। पूर्वे काले नारदः ब्रह्माणं जगत्सृष्टेः कारणं पप्रच्छ; तं सृष्टिकर्ता प्रत्युवाच—तत् त्वं शृणु, महर्षे। द्वापरयुगे, ब्राह्मण, वारनारी नाम रूपवती गणिका बभूव—सुकेशी, मृगाक्षी, तन्वी, सुमधुरस्मिता। सा चञ्चलापाङ्गीति प्रसिद्धा, कदाचित् अन्यं देशं गतवती; सर्वपापसमन्विता सा नरकपाताय योग्या बभूव। एकदा सखीभिः सह नदीं तीर्तुम् इच्छन्ती, सा देवायतनं प्रविष्टा; तत्र क्षणमेकं स्थित्वा ताम्बूलं चकर्ष। उत्सुकत्वात् तस्याः ताम्बूलचूर्णं प्रासादभित्तौ निम्नभागे न्यवेश्य, प्रियं धनं च कामयन्ती, नगरे प्रति प्रस्थितवती। आकस्मिकं प्रियसंमेलनं वन्यां रात्रौ समभवत्; सा च गणिका तत्र भ्रमिता। वणिक् तु न आगतः; सा चिन्तयामास—‘किमर्थं मम प्रियः न आगतः? किं सः नागैर्वा व्याघ्रैर्वा भक्षितः?’ पुनः—‘किमर्थं कामवशात् सः मम संमेलनं त्यक्तवान्? किमन्यया स्त्रिया सह गच्छन् काममग्नः?’ इति हृदि विचारयन्ती, द्विजोत्तम, रक्षिणां भयात् नगरे न गता, मार्गे च तमसा निवारिते। तत्रैव, भूयः, यमस्य प्रेरणया, भूखार्तः रूपान्तरधारी व्याघ्रः सहसा समुपस्थितः। तदानीं, यमुनाभ्रातुः यमस्य भीषणवातवाहिनः दूता पर्वतशिखरात् आगत्य, तस्याः पापकर्मणः ग्रहणाय समुपस्थिताः। विकटकपादाः, वक्रमुखाः, उन्नतनासाः, बहुदंष्ट्राः, चर्मपट्टिकाधारिणः, दण्डिनश्च, रजसा आवृताः ते द्विजोत्तम, तां गणिकाम् चर्मरज्जुभिः बबन्धुः। तदा, माल्यभूषिताः, शङ्खचक्रगदापद्मधारिणः, देवाधिदेवस्य भक्तवत्सलस्य प्रेषिताः, मेघश्यामलवर्णाः, कमलवदनाः, कान्तकुण्डलभूषिताः, सुमनोहरनासिकाः, विष्णुदूताः तान् पन्थानं यातान् दृष्ट्वा, पप्रच्छुः—‘यूयं के? इति विकृताङ्गाः, कषायवर्णाः, छायावत् भीषणाः; विष्णुप्रियामिमां कुत्र नयथ?’ एतच्छ्रुत्वा, यमदूताः शीघ्रं पलायिताः। ततः कोपसमन्विताः विष्णुदूताः तान् यमदूतान् जगत्पतेः प्रहरिष्णून् बलात् निपात्य, चक्राद्यायुधैः सूर्यकोटिप्रभाभिः समुज्ज्वलितैः, मृत्युसैन्यं चुक्रुशुः पलायिताश्च। ते भयभीताः सर्वं यमाय निवेद्य, यमः चित्रगुप्तं पप्रच्छ— ‘कस्य पुण्येन, मन्त्रिवर, इयं गणिका मोक्षं प्राप्तवती? सर्वं यथावत् कथय।’ चित्रगुप्तः उवाच—‘सा जन्मतः बहूनि पापानि कृतवती, किन्तु, भगवन्, शृणु—यदि किञ्चित् पुण्यमस्ति, तत् एतत्। एकदा, धर्मराज, सा गणिका सर्वाभरणभूषिता शीघ्रं नगरे गच्छन्ती, प्रियं धनं च कामयन्ती, देवालये स्थित्वा ताम्बूलं चकर्ष, उत्सुकत्वात् तस्य अवशिष्टं चूर्णं भित्तौ न्यवेश्य। तस्य पुण्यस्य प्रभावात्, सा पापविनिर्मुक्ता, वैकुण्ठं यास्यति, तव दण्डादपि विमुक्ता।’ सूत उवाच— एवं श्रुत्वा, यमदूताः यमश्च, द्विजोत्तम, अन्यत्र चित्तं न्यवर्तयन्, गणिका अपि तथा। दिव्ये राजहंसयुक्ते रथे आरूढा, विष्णुपार्षदैः परिवृता, विष्णुधामं गतवती। भगवतः आज्ञया, सा तत्र सुवर्णप्रासादे, स्वजनसमूहैः सह, नानाभोगान् अनुभूय स्थितवती। द्विजश्रेष्ठ! यः कश्चित् श्रद्धया यत्नेन वा हरिगृहे ताम्बूलचूर्णमपि ददाति, तस्य पुण्यस्य पारं न वेद्मि। यः इमां भक्तिकथां श्रद्धया पठति वा शृणोति, सः सर्वपापैः विमुक्तः हरिधाम प्राप्नोति। शौनक उवाच— ‘भो भगवन्! कस्य कर्मणः फलात् सधीरः पुरुषः संसारसागरं तीर्त्वा गोलोकं प्राप्नोति? तथा, सूत, राधाष्टम्याः परमं माहात्म्यं विस्तरेण कथय।’ सूत उवाच— ‘पूर्वे काले नारदः ब्रह्माणं पप्रच्छ, महर्षे। तत् त्वं संक्षेपेण शृणु, द्विजोत्तम!’ नारद उवाच— ‘पितामह! सर्वशास्त्रविदां श्रेष्ठ, राधायाः अष्टम्यां जातिं मम पुरतः विस्तरेण कथय। भगवन्! तस्य व्रतस्य किं पुण्यं? केन कालेन कः कृतवान्? कस्य पापस्य नाशः भवति तस्य आचरता, द्विजोत्तम?