शौनकः महर्षिः एकदा सूतम् उवाच—“हे विद्वन्, पुत्रहीनः जनः कथं पुत्रम् प्राप्तुम् शक्नोति? केन कर्मणा, केन उपायेन पुत्रः लभ्यते?” इति। सुतः प्रत्युवाच—“एष प्रश्नः कदाचित् नारदेन महर्षिणा ब्रह्माणम् प्रति कृतः। तस्य उत्तरम् यथा ब्रह्मा उवाच, तत् शृणु। नारदः ब्रह्माणम् उवाच—‘हे पितामह, सर्वसत्यानां अर्थविच्छेदक, कस्य कर्मणः परिणामेन मानवः पुत्रहीनः भवति? कस्य पापस्य कारणेन स्त्री अपुत्रा भवति? कस्य कर्मणः कारणेन कन्या जायते, कस्य वा पुत्रः निर्बलः भवति? कस्य पापस्य कारणेन मृतपुत्रः जायते, कस्य वा मातरः पुत्रवियोगेन दुःखिता भवति? केन पुण्येन पुत्रः पुनः आगच्छति?’ इति। तदा ब्रह्मा उवाच—‘तव प्रश्नः अद्भुतः, तस्य उत्तरम् संक्षेपेण वक्ष्यामि। ये जनाः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणस्य जीविकाम् हरन्ति वा हरयन्ति, ते इह पुत्रहीनाः भवन्ति। ये इह श्रद्धया पुराणश्रवणं कुर्वन्ति, अन्नपूर्णां भूमिं ददाति, वा गोदत्तम् सुवर्णमयं, वा सुवर्णमयं प्रतिमां ददाति, ते पुत्रम् अवश्यम् लभन्ति। स्त्री या पूर्वजन्मनि अन्यस्य शिशुम् कपटेन हन्ति, सा अपुत्रा भवति। या श्रद्धया सुवर्णमयं प्रतिमां ददाति, वा भक्त्या ब्राह्मणपादोदकं पिबति, वा पुराणश्रवणं कुर्वन्ति, वा बहुदानानि ददाति, सा बहुपुत्रा भवति, संदेहः नास्ति। या जलमध्ये मग्नं शिशुम् दृष्ट्वा उद्धारं न करोति, सा अपुत्रा भवति। यः ब्राह्मणाय वृषभं, कुम्भं, सुवर्णं, वस्त्रं ददाति, वा पुत्रकामव्रतम् आचरति, वा कन्यादानं करोति, वा पुराणश्रवणं करोति, सः पुत्रम् अवश्यम् लभते, सर्वपापं नाशयति। पूर्वजन्मनि यः क्रोधेन अतिथिं वा ब्राह्मणं त्यजति वा दण्डयति, सः पुत्रहीनः भवति। यः भक्त्या ब्राह्मणं वा अतिथिं पूजयति, अन्नं जलं ददाति, वा मन्दिरं निर्माति, सः पुण्यवान् भवति। या वा यः पूर्वजन्मनि गर्भपातं करोति, स्त्री मृतपुत्रा भवति, पुरुषः मृतपुत्रः भवति। या पतिसहितं हरिव्रतं आचरति, सा सर्वेषु जन्मेषु शुभपुत्रा, सुखपती भवति। यः गोः वा धनं अनार्येण साधनं प्राप्नोति, वा शूद्रः मोहात् एवं करोति, वा ब्राह्मणपत्नीं गृह्णाति, सः कर्मणाः निर्बलः भवति। परं, यदि पापं कृत्वा, पुण्यकर्माणि करोति, तस्य पुण्यबलात् कन्या जायते। त्रेतायुगे श्रीधरः नाम राजा आसीत्, धनाढ्यः, पुत्रहीनः, तस्य पत्नी हेमप्रभावती आसीत्। सः व्यासम् उपगच्छत्—‘अहं पुत्रहीनः, किं करवाणि?’ इति। व्यासः तस्य विनययुक्तं वचनं श्रुत्वा, स्वर्णमयासनं उपविष्टः, राजा-रानी हर्षितौ व्यासपादोदकं पिबन्ति, यः सर्वपापं नाशयति। व्यासः उवाच—‘पूर्वजन्मनि त्वं चन्द्रः आसीः, तव पत्नी शुभ्राङ्गी वा शंकारी। एकदा यात्रायां, यूवां जातिम् अवमान्य बालं जलमध्ये मग्नं दृष्ट्वा, उद्धारं अकुर्वन्तः, सः बालः मृतः। तव महान् पुण्यस्य फलात् राजा-रानी अभवत्, परं तस्य कर्मणः परिणामेन पुत्रहीनौ अभवत्।’ राजा पप्रच्छ—‘किं पुण्येन पुत्रः जायते?’ व्यासः उवाच—‘ब्राह्मणाय वस्त्रं, कुम्भं, वृषभं, सुवर्णं ददाति, बालानां भोजनव्रतं आचरति, गौर्याः कन्यादानं करोति, पुराणश्रवणं करोति, सर्वपापं नाशयति, पुत्रः जायते।’ ब्रह्मा उवाच—‘एतत् श्रुत्वा राजा व्यासस्य निर्देशानुसारं दानानि कृत्वा, पुराणश्रवणं कृत्वा, पापविमुक्तः अभवत्। ततो वर्षे पुत्रः जातः, सर्वैः पूजितः, चक्रवर्ती, वंशनायकः अभवत्।’ सूतः उवाच—‘यः श्रद्धया एतत् शृणोति, वा उत्तमानि दानानि ददाति, सः पुत्रहीनः अपि पुत्रम् लभते। स्त्री या श्रद्धया एतत् शृणोति, शास्त्रानुसारं ब्राह्मणपूजनं करोति, सा सदा शुभपुत्रा भवति। यः श्रद्धया सुवर्णं, रजतं, वस्त्रं, पुष्पं, माल्यं, चन्दनं पुस्तकाय ददाति, तस्य सर्वपापं नाश्यते। पूर्वजन्मनि यः मूढः बालब्राह्मणं हन्ति, सप्तजन्मान्तरे क्रूरपुत्रः भवति।’ शौनकः पुनः पप्रच्छ—‘हे सुत, केन पुण्येन वैकुण्ठः लभ्यते? तव वचनानि संसारसागरस्य नौका इव।