एवं स वैकुण्ठं प्रविश्य तत्र चिरं सुखेन स्थितवान्। ये भक्त्या हरिमन्दिरं स्नेहयन्ति, तेषां किम् न स्यात्? अहं न जानामि, द्विजश्रेष्ठ। यः भक्त्या एकाग्रया वा शृणोति वा पठति, तस्य जन्मकोटिसञ्चितं पापं निःसन्देहं नश्यति। शौनकः उवाच— हे सूत, कर्त्तिकस्य माहात्म्यं मम पुरतः कथय, तस्य व्रतस्य फलम् अपि वद, तस्मिन् व्रते अकरणस्य दोषः च कथय। सूतः उवाच— एकदा, ऋषिसत्तम, जैमिनिः सत्यवत्याः पुत्रं व्यासं पप्रच्छ, स च व्यासः एतत् आख्यात्। व्यासः उवाच— यः कर्त्तिके तैलं तिलसंबन्धम् तथा मैथुनम्, यानि शुभदायकानि, त्यजति, स जन्मसञ्चितपापात् विमुक्तः हरिस्थानं प्राप्नोति। यः तु कर्त्तिके मीनं मैथुनं च न त्यजति, स सर्वजन्मसु मोहितः शूकरत्वं प्राप्नोति। यः कर्त्तिके तुलसीपत्रैः जनार्दनं पूजयति, स प्रत्येकपत्रेण अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति। यः कर्त्तिके ऋषिपुष्पैः मधुसूदनं पूजयति, स हरिकृपया देवैरपि दुर्लभं मोक्षं लभते। यः कर्त्तिके शाकं भक्षयति, स एकेन शाकेन वार्षिकं पापं नाशयति। यः कर्त्तिके हरिप्रियं फलं उर्जायां हरये समर्प्य भक्षयति, स जन्मकोटिसञ्चितं पापं विनिर्द्वेषं विमुक्तः भवति। यः कर्त्तिके घृतयुक्तं स्वादिष्टं भोजनं हरये ददाति, स सर्वपापविमुक्तः हरिस्थानं गच्छति। यः कर्त्तिके एकं कमलं अपि हरये ददाति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णोः स्थानं प्राप्नोति। यः कर्त्तिके श्रीहरिप्रियं प्रातःस्नानं करोति, स सर्वतीर्थस्नानस्य फलम् आप्नोति। यः कर्त्तिके दिवि दीपं ददाति, द्विज, स ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्तः हरिस्थानं गच्छति। यः कर्त्तिके दिवि क्षणमपि हरिप्रीत्यर्थं दीपं ददाति, ब्राह्मणश्रेष्ठ, सदा हरिः तेन तुष्टः भवति। यः कर्त्तिके गृहे घृतदीपं कृष्णाय ददाति, स प्रतिदिनम् अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति। दीपस्य विशेषतया माहात्म्यं वक्ष्यामि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, श्रुणु एकाग्रचित्तः। पूर्वत्रेतायां वैकुण्ठनाम्ना शुद्धः ब्राह्मणः आसीत्, यस्य प्रभावेन पापिनः विमुक्ताः। एकदा कर्त्तिके स ब्राह्मणः हरिसमीपे घृतपूर्णं दीपं ददाति, ततः स्वगृहं गतः। घृतगन्धेन आकृष्टः मूषकः दीपं समीपं आगतः, तेन खादितुम् आरभ्य दीपः तं जागरूकः कृतवान्। दीपज्वालया सन्त्रस्तः मूषकः शीघ्रं पलायितः, हरिकृपया तस्य सर्वपापानि नष्टानि। ततः सर्पदंशेन मूषकः प्राणान् त्यक्तवान्; यमाज्ञया यमदूताः पाशगदाधारिणः आगच्छन्। ते तं गृहीत्वा चर्मपाशैः बबन्धुः; तं नयितुम् उद्युक्ताः सन्तः शङ्खचक्रगदाधराः प्रादुरभवन्। विष्णुदूताः चतुर्भुजाः गरुडारोहणाः आगच्छन्; आकाशे राजहंसैः शोभितं दिव्यं विमानं तत्र आसीत्। हरिकृपया सुवर्णमयं कामधेनुसदृशं विमानं तत्र स्थितम्। ततः दूताः पाशं छित्वा यमदूतान् इदं ऊचुः— "अयं मूषकः विष्णुभक्तः, मूर्खाः, युष्माकं बन्धनं व्यर्थम्। गच्छत यमदूताः, जीवितुम् इच्छन्ति चेत्।" तत् श्रुत्वा ते कम्पिताः, विनयेन पप्रच्छुः— "कस्य पुण्यबलात् स भवन् नगरे नीयते?" स महान् विष्णुद्रोही, स्पष्टीकर्तुम् अर्हथ। विष्णुदूताः ऊचुः— "स वासुदेवस्य दीपं जागरूकं कृतवान्।" एतेन एव कर्मणा, दूताः, तं विष्णोः स्थानं नयामः। अचेतनतया अपि यः विष्णुदीपं जागरूकं करोति, स जन्मकोटिपापं परित्यज्य हरिगृहे गच्छति। यः भक्त्या कर्त्तिके हरये दीपं ददाति, तस्य पुण्यं हरिः एव वर्णयितुं शक्ष्यति। यः भक्त्या घृतदीपं हरिगृहे ददाति, तस्मै सहस्राश्वमेधस्य आवश्यकता नास्ति। अश्वमेधव्रती हरिदिवसे स्वर्गं प्राप्नोति; कर्त्तिकदीपदायकः तु हरिस्थानं गच्छति।" व्यासः उवाच— "एतद् श्रुत्वा यमदूताः यथागतं निर्जग्मुः। विष्णुदूताः तं विमानं स्थापयित्वा विष्णोः स्थानं नयामासुः। विष्णुसमीपे स मन्वन्तरशतं अतीतवान्।" ततः हरिकृपया स मर्त्येषु राजकन्यायाः रूपे जातः; पुत्रपौत्रैः परिवृतः दीर्घकालिकं सुखं उपभोगवान्। पश्चात् हरिसेवया सा गोलोकं गतवती। सूतः उवाच— "यः भक्त्या दीपस्य परमं माहात्म्यं शृणोति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णोः स्थानं गच्छति।" शौनकः उवाच— "हे सूत, जनाः जयन्तीव्रतं कदा कुर्वन्ति, तस्य माहात्म्यं किम्? वद, यः संसारसिन्धौ नौका इव अस्ति।" सूतः उवाच— "मुने, यत् त्वया पृष्टं तत् वक्ष्यामि। पुरा ब्रह्मा देवलोके नारदेन पृष्टः आसीत्।