यत्र यत्र तत्र तत्र यावन्तः रजःकणाः दृश्यन्ते, द्विजश्रेष्ठ, तावत्संख्येऽनेकसहस्रकल्पान्येव विष्णोः प्रासादे वासः प्राप्यते। पुरा दण्डक इति नाम्ना कश्चित् चौरः आसीत्, यस्य भयात् जगत् कम्पितम्। स ब्राह्मणानां धनं अपहृत्य, मित्रान् हत्वा, द्वापरयुगे जीवितवान्। स मिथ्यावादी, क्रूरः, परदाररतः, गोमांसभक्षकः, सुरापानपरः, तथा पाखण्डिभिः सह रमणीयः आसीत्। द्विजानां जीवितं हरन्, निधिं च चौर्येन गृहीत्वा, शरणागतान् हत्वा, गणिकासक्तः स तु। एकदा, ब्राह्मणश्रेष्ठ, स मूढबुद्धिः विष्णोः प्रासादं गच्छन्, विष्णोः धनं चौर्याय उद्युक्तः अभवत्। ततः तस्य पादौ मृदेन आवृत्य, द्वारम् प्रविश्य, दिव्यगृहभूमौ विवरं पतितः। तेनैव क्रियया भूमिः विवरिता, द्वाभ्याम् आयसदण्डाभ्याम् तुष्ट्या ताले उद्घाटिते। स हरिगृहं प्रविष्टः, यत्र शोभनच्छत्रैः भूषितम्, रत्नदीपैः सुवर्णदीपैः च पूर्णम्, दिव्यविभूषितम्। तत्र पुष्पगन्धेन पूर्णम्, नानापात्रैः समाकीर्णम्, सुगन्धिततैलस्य सुरभिना व्याप्तम्। तत्र चौरः अच्युतं दृष्टवान्, पीतवस्त्रधारिणं, रम्यशय्यायां राधया सह शयानम्। राधापतिं नमस्कृत्य, तस्य पापं क्षणेन नष्टम्। ततः चिन्तयामास—'इदं गृह्णीयाम् वा न वा? किमस्य फलम्?' सेवायाः अयोग्यः, चौरः सदा, तस्मात् द्रव्यैः एव कार्यम् इति मनसि निश्चित्य, द्रव्यग्रहणाय उद्युक्तः। पद्मनाभस्य पाटं भूमौ क्षिप्य, द्रव्याणि सञ्चिन्वन्, हस्तः कम्पितः। जैमिनये, विष्णोः गृहस्थाने तद् कृत्वा, मायापतेः सर्वाणि द्रव्याणि भीषणनिनादेन भूमौ पतितानि। गाढनिद्रां त्यक्त्वा, स धावन्—किमर्थम्? बहवः जनाः आगच्छन्, चौरः शीघ्रं धनं गृहीत्वा। चौरः अपि धनं त्यक्त्वा, भीतिः अभवत्; कालसर्पदष्टः, पापविमुक्तः, मृतः। यमस्य आज्ञया, तस्य दूताः—पाशमुष्टिः, दंष्ट्रधारिणः, चर्मवस्त्रधारिणः—आगच्छन्। चर्मपाशेन बद्ध्वा, दुर्गमार्गे नीतः; यमः क्रुद्धः, तं दृष्ट्वा मन्त्रिणं पप्रच्छ। यमः उवाच—किं कर्म कृतवान्, पापं वा पुण्यं वा? सर्वं विस्तरेण वद, चितगुप्त, मम पुरतः। चितगुप्तः उवाच—यावन्ति पापानि कर्तुना भूमौ सृष्टानि, सर्वाणि तेन मोहितेन कृतानि—सत्यं वदामि। किंतु शृणु, लोकनाथ, तस्य किञ्चित् पुण्यं अपि अस्ति; यमुनाभ्राता, तद् सर्वपापं नाशयति इति मन्ये। धर्मराजः उवाच—किं पुण्यं तस्य, मन्त्रिन्? सारं मम पुरतः कथय। तत् श्रुत्वा, तं यथायोग्यं स्थापयिष्यामि। यमवचनं श्रुत्वा, चितगुप्तः, भीतः, हस्तौ संयोज्य, स्वस्वामिनं प्राह, द्विजश्रेष्ठ। चितगुप्तः उवाच—चौर्याय हरिप्रसादं गतः, पापश्रेष्ठः; किंतु, राजन्, हरिपादद्वारस्य मृद् अपासृज्यते। सा भूमिः शुद्धा अभवत्, विवररहितः; तस्मात् पुण्येन, महापापं नष्टम्। वैकुण्ठयोग्यः, तव दण्डात् विमुक्तः। व्यासः उवाच—तं वचः श्रुत्वा, यमः सुवर्णासनं दत्त्वा, तत्र उपवेश्य, पापिनं अपि सम्मानितवान्। स शिरः नमित्वा, यमं विनयेन उवाच। यमः उवाच—अद्य मम वासः तव पादरजसा शुद्धः। त्रिः तुष्टः, निःसंदेहं। अधुना गच्छ, साधो, हर्युत्तमधाम्नि। नानाभोगसम्पन्नः, जन्ममृत्युविहीनः—व्यासः उवाच—एवं धर्मराजः सुवर्णरथं तं स्थापयामास। दिव्यहंसैः युक्तः, रथं आरोह्य, पापविमुक्तः, चक्रिणः सुखदायकस्य धाम्नि प्रेषितः। वैकुण्ठं प्रविश्य, दीर्घकालं सुखेन स्थितः। ये भक्त्या हरिप्रसादं अभिषिञ्चन्ति— किं न सिध्येत तेषाम्? न जानामि, द्विजश्रेष्ठ! यः श्रद्धया एकाग्रया वा इदं शृणोति वा पठति— सर्वपापं कोटिजन्मसम्भूतं निःसंदेहं विनश्यति। शौनकः उवाच—सूते, कार्तिकस्य महिमा मम पुरतः कथय, तस्य व्रतस्य फलं च, अकरणे दोषं च वद। सूतः उवाच—एकदा, महर्षे, जैमिनिः सत्यवतीपुत्रं व्यासं पप्रच्छ, स च व्यासः इदं आख्यात्। व्यासः उवाच—यो कार्तिके तिलतैलं मैथुनं च, शुभदं त्यजति, स बहुजन्मकृतपापात् विमुक्तः, हरिधाम्नि प्राप्यते। यो कार्तिके मीनं मैथुनं च न त्यजति, स सर्वजन्मनि मोहितः, सूकरः भवति। यो कार्तिके तुलसीपत्रैः जनार्दनं पूजयति, प्रत्येकपत्रेण अश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति। यो कार्तिके मुनिपुष्पैः मधुसूदनं पूजयति, हरिग्रहेण देवैरपि दुर्लभं मोक्षं प्राप्नोति। यो कार्तिके मुनिसागं भक्षयति, एकसागेन वर्षसंचितं पापं नाशयति।