तत्र काले, तेषां यमदूतानां वर्णनं दृश्यते—कपिलाक्षाः, रक्तकेशाः, कृष्णाङ्गाः, दीर्घनखाः, लघवः, दीर्घपादाः, चपलनासिकाः, महादन्ताः च ते। तत्र ते परस्परं सम्बोध्य वदन्ति—"धर्मराजस्य आज्ञया सः नीतव्यः, सः नीतव्यः, सम्यमनीनगरं प्रति!" इति। एवं उक्त्वा, ते दण्डकर्तारः, महान् क्रोधेन पूर्णाः, मां निर्दयैः बन्धनैः बद्ध्वा, लोहदण्डैः ताडयित्वा, दुःखमय शरीरं उपस्थापयन्। ते मां दाहसंतप्तश्च मार्गे आकृष्य, पुनः पुनः ताडयन्तः, तीव्रवेदनया रुदन्तं मां नयन्ति। तत्र ते यमदूताः, कटु वाक्यैः मां तिरस्कुर्वन्तः, बहूनि अपमानानि वदन्ति—"त्वं गुरुवचनं अवमान्य, अकम्पनीयम् ब्रह्म वदन्, महान् अपराधं कृतवान्।" तदा वदन्ति—"यमस्य पुरतः किं करिष्यसि? तस्य भीषणं मुखं द्रष्टव्यं। पापस्य घोरं फलम् भोक्तव्यम्।" "एतेन एव पापेन, हे पापिन्, अकालमृत्युः प्राप्तः।" इति उक्त्वा, क्षणेन, बहुयोजनदूरं स्थलं मां नयन्ति। ते मां सम्यमनीनगरं, यत्र धर्मराजः स्वयम् निवसति, नयन्ति। तत्र धर्मराजं नमस्कृत्वा, मां तस्य पुरतः स्थापयन्ति। "अयं द्विजः पापी," इति तं निवेदयन्ति। धर्मराजः मां दृष्ट्वा, सभायां वदति—"हे सभा, मम वचनानि श्रूयन्ताम्। यदा ब्रह्मणा मम नियुक्तिः अभवत्—" तदा ब्रह्मा, लोकपितामहः, माम् उक्तवान्—"त्वं सम्यमनीनगरस्य अधिपः, अधर्मजनानां दण्डकर्ता।" "हे चन्दसुत, अपराधानुसारं दण्डं योजय। यः जनः मातापितरौ उपेक्षते वा, गुरुम् अवमान्यते—एतौ द्वौ महापापिनौ, नरकं त्वया प्रक्षिप्तव्यौ।" "यावत् दशसहस्रसंवत्सराणि, तावत् वर्षाणि, सर्वेषु नरकेषु तौ दुःखं भजन्तु। दक्षिणदिक्पते, एतयोः कदापि अनुकम्पा न कार्य्या।" "एवं ब्रह्मणः आज्ञया, गुरुवचनं अवमान्य वा, मातापितरौ उपेक्ष्य वा, तस्य कर्म न करोत्यहम्, हे सभा।" "अयं ब्राह्मणः गुरुद्रोही। तेन द्रोहेन अकालमृत्युः प्राप्तः, मम आज्ञया, मम सेवकैः, अत्र नीतः, दर्शनीयः।" "हे सेवकाः, प्रथमं तं घोरं रौरवनरकं प्रति दशसहस्रवर्षाणि प्रक्षिप्त्वा, ततः बहिः आनयित्वा, अन्यत्र पुनः प्रक्षिप्तव्यः।" "यावत् कालम्, गुरुवचनं उपेक्ष्य, एष पापी सर्वेषु नरकेषु, यथाकालं, शीघ्रं वसति।" ततः मुकुन्दः वदति—"हे वेदायन, गुरो, प्रभो, तव सेवकाः, धर्मराजस्य आज्ञया, मां घोरं रौरवनरकं नीत्वा, बन्धनैः बद्ध्वा, तत्र प्रक्षिप्तवन्तः।" तत्र अहं तं अतिदुःखं, तीव्रवेदनां, सहस्रगुणितं दुःखं अजीवम्—एकः क्षणः अपि युगवत् प्रतीतवान्। तत्र अहं त्रिंशत् दिनानि स्थितः, तं दुःखं भजन्तः; एकत्रिंशे दिवसे, तत्रतः निर्गतः। यदा अहं अस्मिन उत्तमतिर्थे, अस्थिप्रभेदेषु पतितः, तदा गुरुवचनस्य उपेक्षया जातं पापं क्षणेन नष्टम्। तस्य तीर्थस्य कृपया, अहं स्वर्गं प्राप्तवान्; चतुर्दशेन्द्रकालपर्यन्तं, सुखेन स्वर्गे वासं करिष्यामि। यमपुर्यां तत्र, यत्र तानि जीवानि निवसन्ति, पापिनां भीषणानि, पुण्यजनानां मनोहरणि। तत्र सिंहमुखानि, गजवराहमुखानि, महादंष्ट्राणि, फुल्लपोटानि, मृगमुखानि, कपिलकेशानि, दीप्तिमन्तः, दीर्घबाहवः च दृश्यन्ते। तीर्थस्य कृपया, यदा अहं पापमुक्तः अभवम्, तदा यमपुर्यां तानि दिव्यरूपाणि जीवानि दृष्टवान्। सर्वे सत्यवाचः, विनयशीलाः, सदाचारयुक्ताः, दिव्याभरणधारिणः, दिव्यवस्त्रपरिधानाः च। एवं, हे प्रिय, यद् त्वया पृष्टम्, तत् सर्वं उक्तवान्; अधुना, मम गमनं अमरनाथस्य नगरं प्रति अनुमन्यस्व। नारदः वदति—एवं श्रुत्वा, तपस्वी तस्य शिष्यस्य वचनं श्रुणोत्; ततः, धर्मात्मा, द्विजं मुकुन्दं पुनः पृच्छति, हे राजन्। वेदायनः वदति—बाल्ये, त्वं सर्वं मया सह, गुरुस्नेहेन, शब्दविद्यायाः, वेदस्य च, सर्वपदी, अधीतवान्। त्वं मम सेवा भक्त्या कृतवान्, हे नरश्रेष्ठ; तव गुणाः, शमः, दमः च दृश्यन्ते। कथं गुरुपरित्यागजन्यं पापं तव प्राप्तम्? तत् वद, प्रिय, यथा अहं सत्यम् जानियाम्। मुकुन्दः वदति—न अहं कन्याजनेन कृतस्य उपनयनस्य कर्तृणां, न वेदस्य, न उपनयनदातुः आज्ञां उल्लङ्घितवान्। सासुर्ये, श्वशुरे, श्वश्रायाम्, सेवकवत् सेवां कृतवान्; न च त्वां, शास्त्रगुरुं, कदापि अवमानितवान्। यो कुलपुरोहितः, आचार्यः, वेदविद्, वेदान्तविद्—तस्मिन् कश्चित् अपराधः मया कृतः; तं त्वं श्रोतुम् अर्हसि। यदि धर्मनिपुणः पुत्रः कुलस्य जायते, तदा गोः वा, तत्समानस्य वा, दक्षिणा कुलपुरोहिताय दातव्या। तद् दत्वा, कुलं शुद्धं, संस्थितं भवति; परन्तु, पूर्वं, शुभे दिने, यदा मम पुत्रः जातः— पितः, अहं कुलकर्म न कृतवान्, मूढबुद्धिः; तान् कर्माणि उपेक्ष्य, कुलनाशकः अभवम्। सर्वं एतत् मया निवेदितम्, यथा पापं कुलनाशात् मम प्राप्तम्; अनुमन्यस्व, अहं देवालयं गच्छामि। वेदायनः वदति—इन्द्रप्रस्थप्रदेशे, एषा शुभा कोशलाः अस्ति; तस्याः कृपया, पूर्वजन्मस्मृतिः दृश्यते। केन पुण्येन तव अस्थि अस्मिन तीर्थे पतितम्? तद् वद, हे मुकुन्द, यदि पूर्वस्मृतिः अस्ति।