एकदा पुण्यकर्मणां मध्ये उत्तमं कर्म यत्, भगवतः सर्वदेवानां प्रभोः उत्तमं भोजनं समर्पयेत्। तस्य कर्मणः पुण्यस्य गणनां चतुर्मुखः ब्रह्मापि कर्तुं न शक्नोति। एकादश्यां ध्यानपूर्वकं हृषीकेशं सम्यक् पूजयित्वा, यदि गोमयं न लभ्यते, तर्हि मन्त्रैः यथाविधि पूजां कुर्यात्। द्वादश्यां व्रती मन्त्रैः पुनः गोमूत्रं पिबेत्, त्रयोदश्यां क्षीरं, चतुर्दश्यां दधि च सेवनं कुर्यात्। एवं पापशुद्ध्यर्थं चत्वारि दिनानि उपोष्य, पञ्चमे दिने स्नात्वा केशवं सम्यक् पूजयित्वा, भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्, दानानि च दद्यात्। ततः रात्रौ मन्त्रैः विशुद्धं पञ्चगव्यं स्वयं भुञ्जीत। यदि एतत् कर्तुं न शक्नोति, तर्हि फलमूलानि वा, हविष्यं वा नियतेन भुञ्जीत। यः तु तुलसीपत्रैः विष्णुपञ्चकं पूजयेत्, स एव नारायणः भगवानेव ज्ञेयः। त्रेतायां युगे कश्चन दुष्टकर्मा शूद्रः दण्डकः नाम आसीत्, स धर्मनिन्दकः सर्वदा पापकर्मणि रतः। स मिथ्यावादी, स्वमित्रद्रोही, वेश्यासु चञ्चलः, देवद्रव्यचौर्ये रतः, क्रूरः, परस्त्रीसंगरमणप्रियः च आसीत्। शरणागतघातकः, पाखण्डिसंयुक्तः, गोरसाभक्षी, सुरापायी, परनिन्दायाम् अनुदिनं प्रवृत्तः। विश्वासघातकः, बन्धूनां जीविकाहरणकर्ता, तस्य गृहे सर्वे एतानि पापकर्माणि दृष्ट्वा, बान्धवाः कोपेन समागताः। ते बान्धवाः क्रुद्धाः तं पापकर्मणि रतं दण्डकं प्राहुः—"हे दुष्टाचारिन्, अस्माकं पवित्रं कुलं त्वया विनाशितम्।" इति कुपिताः लज्जाभयात् सर्वे तं कुलपातकं परित्यक्तवन्तः। स तदा महावने गत्वा, सर्वधननाशोऽभवत्, चौर्यकर्मणि चौरैः सह प्रवृत्तः। मार्गे भ्रमन्, भयात् किञ्चित् न अशक्नोत् भोक्तुं; क्षुधार्तः अन्यं देशं गतः। तत्र प्रविश्य, सर्वे चौराः बहून् पुण्यात्मानः, ब्राह्मणान्, वैष्णवान् च, उड्डालकवृक्षस्य मूलस्थाने स्थितान् अपश्यन्। सर्वे चौराः दण्डकसहिताः तत्र गत्वा, समीपं सम्प्राप्य, प्रणिपत्य स्थिताः। दण्डकः उवाच—"अहं क्षुधितः अस्मि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठाः; निश्चितं मम प्राणाः त्यक्ष्यन्ति। भोक्तव्यं किञ्चिद् मे दत्तं, शरणं वः आगतः अस्मि।" तस्य वचनं श्रुत्वा, धर्मनिष्ठाः ते प्राहुः—"त्वं विष्णुपञ्चके सर्वपापविनाशकः इति प्रसिद्धः।" "अद्य हरिदिने किम् आहारं इच्छसि? वद यथावत्, कः त्वं वर्तमानः?" इति। स हर्षेण उवाच—"मम नाम दण्डकः, सर्वपापसम्पूर्णोऽहम्। कथं मोक्षः स्यात्?" ततो ब्राह्मणाः प्राहुः—"परमं व्रतं विष्णुपञ्चकं कुरु।" ब्राह्मणाज्ञया दण्डकः विष्णुपञ्चकव्रतं अकरोत्। ततः स मृत्युः अनन्तरं दिव्यरथेन हरिलोकं गतः, श्रीहरिरूपं प्राप्य, पुनर्जन्मरहितः स्थितः। यः भक्त्या एतदाख्यानं शृणोति, स पापविनाशकं, कोटिजन्यं पापमपि क्षणेन विनश्यति। शौनकः उवाच—"भगवन्, विद्वत्तम, सत्यम् अवद, दानस्य माहात्म्यं विस्तारतः श्रोतुमिच्छामि।" सूतः उवाच—"भूमिदानं सर्वदानानां श्रेष्ठतमं स्मृतम्; यत् किञ्चिद् दत्तं, तत् सर्वदानफलप्रदं भवति।" यः सुकृष्यां भूमिं ब्राह्मणाय ददाति, स चतुर्दशेन्द्रकालपर्यन्तं विष्णुलोके सुखानि भुङ्क्ते। पृथिव्यां सम्राट् सञ्जातः राजा, दीर्घकालं भुक्त्वा, श्रीहरिधाम प्राप्नोति। यः गोचर्ममात्रं भूमिं द्विजाय ददाति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः हरिगृहं याति। यत्र शतम् गवां एकश्च वृषभः स्वेच्छया स्थितुं शक्नोति, तद् गोचर्ममितं भूमिम् आहुः मुनयः। भूमिदाता भूमिप्राप्ता च स्वर्गं यान्ति; भूमिं प्राज्ञैः ब्राह्मणैः स्वीकर्तव्या, अन्यदानानि परित्यज्य अपि। यः ब्राह्मणः अज्ञानमोहात् भूमिं त्यजति, स प्रत्येकजन्मनि महादुःखभाग् भवति। योऽन्यत्र भूमिं लब्ध्वा द्विजाय ददाति, तस्मै जगन्नाथः परमं पदं ददाति। यः द्विजातिभ्यः स्वयंदत्तां वा परदत्तां वा भूमिं हरेत्, स अनन्तकुलसम्बद्धः घोरं नरकं याति। यः ब्राह्मणात् वा देवदत्तां भूमिं हरेत्, तस्य प्रायश्चित्तं नास्ति कोटिजन्मभिः अपि। यः राजा परदत्तां भूमिं रक्षति, स दातारं प्रति कोटिगुणं पुण्यं लभते। सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं दत्त्वा यत् पुण्यं प्राप्यते, तत् द्विजाय गवां दानात् लभ्यते। यो दरिद्रगृहस्थाय वृषभं ददाति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं प्राप्नोति। यः तिलपरिमितं सुवर्णं ब्राह्मणाय ददाति, स अनन्तकुलसम्बद्धः हरिधाम प्राप्नोति। यः पात्रे ब्राह्मणाय रजतं ददाति, स सोमलोकं गत्वा, सदा तत्र सोमरसपानं करोति। एवं धर्मस्य माहात्म्यं, दानस्य च महत्त्वं, विष्णुपञ्चकव्रतस्य च प्रभावः पुरावृत्तान्तेन सह, सश्रद्धया शृण्वतः सर्वपापविनाशनं भवति।