यः कश्चित् तुलसीपत्रैः कृतमालां ग्रीवायाम् धारयति, विशेषतः या मालाऽपि विष्णवे समर्पिता, तं देवाः सदा पूजयन्ति। यः जनार्दनं पूजयन् तुलसीमालां ग्रीवायाम् स्थापयति, तस्य प्रतिपुष्पं दशसहस्रगोदानस्य पुण्यं लभते। ये दुष्टबुद्ध्या मालां न धारयन्ति, ते हरिकोपाग्निना दग्धाः नरकात् न पुनरागच्छन्ति। तुलसीमालां, विशेषतः धात्रीमालां, या महापापं नाशयति धर्मार्थकामदायिनी च, कदापि न परित्यजेत्। कलियुगे यावत् धात्रीमाला जनानां केशेषु स्पृशति, तावत्संख्यकसहस्रवर्षाणि केशवधाम्नि वसति। यः भक्त्या केशवाय तुलसीकाष्ठमालां समर्प्य धारयति, तस्य किञ्चित् अपि पापं न भवति। यमपतिसंदेशिनः तुलसीकाष्ठमालां दृष्ट्वा, वातेन विचालितपत्रवत् दूरं पलायन्ते। ब्रह्मन्, यदि कश्चिद् उत्तमः पुरुषः तुलसीवने वा धात्रीच्छायायां वा पिण्डं पितृभ्यः ददाति, तदा पितरः मोक्षं प्राप्नुवन्ति। ब्रह्मन्, यः कश्चित् धात्रीफलम् हस्ते शिरसि ग्रीवायाम् कर्णयोः मुखे वा धारयति, सः स्वयं हरिरिति ज्ञेयः। यः ब्रह्मन्, धात्रीपत्रैः फलैश्च श्रीहरिं पूजयति, स एकवारं अपि कोटिजन्यपापं नाशयति। ब्रह्मन्, यज्ञाः देवाः ऋषयः तीर्थानि च कार्तिकमासे सदा धात्रीवृक्षस्य समीपे वसन्ति। कार्तिके द्वादश्यां यः कश्चित् धात्रीपत्राणि तुलसीपत्राणि च सञ्चिनोति, स दुःखपूर्णे नरके पतति। ब्रह्मन्, यः कश्चित् कार्तिके धात्रीच्छायायां भोजनं करोति, तस्य संवत्सरं यावत् अन्नसंस्पर्शजं पापं नश्यति। ब्रह्मन्, यः कश्चित् कार्तिके तुलसीवने मध्ये वा धात्रीमूले वा हरिं पूजयति, स नूनं वैकुण्ठं प्राप्नोति। द्विजोत्तम, पापिष्ठोऽपि यः भक्त्या तुलसीमूले स्थापितं जलं शिरसि स्पृशति, स हरिधाम्नि याति। यः तुलसीपत्रात् पतितं जलं शिरसि क्षिपति, स सर्वतीर्थस्नातवत् गण्यते, अन्ते च हरिगृहं गच्छति। महर्षे, कदाचित् द्वापरयुगे कश्चित् श्रेष्ठो ब्राह्मणः स्नात्वा तुलसीवनं दत्वा स्वगृहं गतः। स आदित्य इति नाम्ना, सौरभास्करप्रभः पुण्यशीलश्चासीत्। तदा तत्र भक्षक इति नाम्ना कश्चन पापिष्ठः तृषार्तः पुरुषः समाययौ। स तुलसीमूलात् जलं पीत्वा, तस्य सर्वपापानि नाशितानि; ततः शीघ्रं तत्रासिमर्दन इति नाम्ना व्याघ्रः समुपेत्य तं प्राह—"त्वं मम भोजनं पाचयित्वा पात्रं भग्न्वा कुतः गतः, क्रूर?" इति। स तं ताडयामास; प्राणे निष्क्रान्ते यमाज्ञया कोपिताः यमदूताः पाशगदाधराः तं नेतुम् आगच्छन्। तेन बद्धं नेतुं यमदूताः समुपेत्य, विष्णुदूताः अपि तत्र आगच्छन्; तदा ते चर्मपाशं छित्वा तं शोभनरथे स्थापयामासुः। शीघ्रं तं आरोप्य, आदरात् पृष्टवन्तः—"कस्य पुण्यस्य प्रभावेनायं नीयते?" इति। ते प्रत्युवाचुः—"पूर्वं अयं राजा आसीत्, बहुपुण्यकृत्; एकदा रमणीं दुःखिता रक्षितवान्। तस्य पापस्य कारणात् राजा यमालयं गतः; तत्र यमाज्ञया त्वया तस्य क्लेशः कृतः।" "ताम्रस्त्रीसहितः राजा क्रीडित्वा शयने सुप्तः; तप्तलोहशय्यायाम् अतीव दुःखं भुक्तवान्। यमाज्ञया तं तप्तलोहमयं कुम्भं परिष्वज्य, दीर्घकालं तत्र दुःखं सहनं कृतवान्। अन्यैः तत्र यमालये तीक्ष्णतोयधाराभिः क्षालितः; पुनः पुनः शेषनरकेषु, पापयोनिषु च पतितः। जन्म लब्ध्वा, स्वकर्मभिः दीर्घकालदुःखं अनुभूतवान्; तुलसीमूलजलपानात् स हरिगृहं गच्छति।" एवं तद्वचनं श्रुत्वा यमदूताः यथागतं प्रययुः; विष्णुदूताः तं सह वैकुण्ठमन्दिरं निनयुः। ब्रह्मन्, तुलस्याः महिमा पापनाशिनी इति वर्णिता; या भक्त्या सेवते, सा किम् न स्यात्, मुनिश्रेष्ठ। शौनकः उवाच—"सूत महाभाग, कार्तिकस्य अन्त्यपञ्चकस्य अपि पावनमहिमानं दया कृत्वा वद।" सूतः उवाच—"श्रोष्यसि, शौनक, यत् त्वया पृष्टं पापनाशकं महिमानं, अन्त्यपञ्चकस्य पुण्यं वक्ष्यामि। व्रतिषु विष्णुपञ्चकं श्रेष्ठतमम्; यः तस्मिन्काले श्रीहरिं राधासहितं भक्त्या पूजयति—" "गन्धैः पुष्पैः धूपदीपैः वस्त्रैः नानाफलैः च पूजयन्, स सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुधाम्नि गच्छति। ब्रह्मचारी गृहस्थः वानप्रस्थः संन्यासी वा—विष्णुपञ्चकं कृत्वा विना परमं पदं न लभते। विष्णुपञ्चकं पुण्यं सर्वपापनाशनं च; तत्र स्नानं कृत्वा सर्वतीर्थफलम् आप्नोति।" "यः भक्त्या घृतदीपं श्रीहरेः पुरतः तुलस्याः समीपे च ददाति, स स्वर्गस्थाय श्रीहर्यर्थं दीपनिमित्तं विष्णुधाम्नि गच्छति; पापिष्ठोऽपि हरिलोकं याति—एतद् सत्यं वदामि। यदि भक्त्या अच्युतं मधुक्षीरघृतादिभिः स्नापयति, तस्मै सन्तुष्टः हरिः किम् न दद्यात्?" एवं तुलस्याः, धात्रीवृक्षस्य, कार्तिकस्य च माहात्म्यं, तथा विष्णुपञ्चकव्रतस्य पुण्यफलानि, सूतः शौनकादीन् मुनीन् प्रति स्नेहपूर्वकं न्यवेदयत्।