कार्तिकमासे, ये जनाः श्रीहरये घृतयुक्तं स्वादु भोजनं यच्छन्ति, ते सर्वपापैः विमुक्ताः हरिधामनं गच्छन्ति। कार्तिकमासे श्रीहरये एकं पद्ममपि यः ददाति, स पापरहितः विष्णोः पादं प्राप्नोति। कार्तिकमासे श्रीहरये प्रियः यः प्रातः स्नानं करोति, स सर्वतीर्थस्नानस्य फलं लभते। हे द्विजश्रेष्ठ, कार्तिकमासे यः आकाशे दीपं ददाति, स ब्रह्महत्याादिपापैः विमुक्तः हरिधामनं गच्छति। कार्तिकमासे श्रीहरिप्रीत्यर्थं क्षणमात्रं आकाशे दीपं यः ददाति, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, सदा हरिः तेन तुष्टः भवति। हे द्विजश्रेष्ठ, कार्तिकमासे कृष्णगृहे घृतयुक्तं दीपं यः ददाति, स प्रतिदिनं अश्वमेधयज्ञस्य फलं प्राप्नोति। अथ अहं दीपस्य विशेषं माहात्म्यं विस्तरेण कथयिष्यामि; शृणु, हे द्विजश्रेष्ठ, एतत् पुरातनं कथाम्। पूर्वे त्रेतायुगे वैकुण्ठनामकः शुद्धहृदयः ब्राह्मणः आसीत्; तस्य संगेन पापी अपि मोक्षं लभते स्म। एकदा कार्तिकमासे स ब्राह्मणश्रेष्ठः श्रीहरिसमीपे घृतपूर्णं दीपं दत्त्वा गृहम् अगच्छत्। तस्मिन्नेव काले, घृतगन्धेन आकृष्टः मूषकः दीपमुपगच्छत्; तत्र खादितुम् आरभ्य दीपेन स्वयं भीतः अभवत्। अग्निभयात् मूषकः शीघ्रं तस्मात् पलायितः; श्रीहरिकृपया तस्य सर्वपापानि नष्टानि अभवन्। ततः सर्पदंशेन मूषकः प्राणान् त्यक्तवान्; तदा यमाज्ञया पाशमुषलधारिणः दूताः आगच्छन्। ते तं नेतुम् आगत्य तस्य चमरेण बध्नन्; तेषां नयने समये शंखचक्रगदाधराः दूताः प्रादुरभवन्। विष्णुदूताः चतुर्भुजा गरुडारूढाः आगच्छन्; आकाशे हंसराजसंपन्नः दिव्यः सुवर्णमयः रथः आसीत्। स रथः श्रीहरिकृपया यत्र इच्छेत् तत्र गच्छति; तदा दूताः पाशं छित्वा यमदूतान् उवाचुः—"एष विष्णुभक्तः मोहितः; भवद्भिः बन्धनं व्यर्थम्। यदि जीवितुम् इच्छथ, यमदूताः, तत्र गच्छत।" तत् श्रुत्वा ते कम्पिताः विनीताः पप्रच्छुः—"कस्य पुण्यबलात् भवद्भिः स विष्णुपुरीं नीयते?" "स महापापी विष्णुभक्तः; तद् विस्तरेण वदतु।" विष्णुदूताः उचुः—"स वासुदेवसमीपे दीपं प्रबोधितवान्। तेनैव कर्मणा, हे दूताः, विष्णुधामनं नयामः। यः अज्ञानात् अपि विष्णुदीपं प्रबोधयति, स कोटिजन्मार्जितपापानि परित्यज्य हरिगृहं गच्छति। यः भक्त्या कार्तिकमासे श्रीहरये दीपं ददाति, तस्य पुण्यं हरिः स्वयं वदेत्; यः भक्त्या घृतपूर्णं दीपं हरिमन्दिरे ददाति, तस्य सहस्रयज्ञस्य आवश्यकता नास्ति। अश्वमेधयज्ञकर्ता हरिदिने स्वर्गं प्राप्नोति, दीपदाताः कार्तिकमासे हरिधामनं गच्छति।" व्यासः उवाच—"एवं श्रुत्वा दूताः यथागतं अगच्छन्। विष्णुदूताः तं रथे स्थापयित्वा विष्णुधामनं नयन्ति; तत्र विष्णोः समीपे स मन्वन्तरशतं कालं अवसत्। ततः श्रीहरिकृपया स नृलोके राजकन्या अभवत्; पुत्रैः पौत्रैः सह दीर्घकालं सुखानि उपभोगयामास। अनन्तरं हरिसेवया स गोलोकं प्राप्तवती।" सूतः उवाच—"यः मनुष्यः दीपस्य एतत् परमं माहात्म्यं भक्त्या शृणोति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुधामनं प्राप्नोति।" ततः शौनकः सूतम् अपृच्छत्—"हे सूत, जयन्तीमाहात्म्यं कदा जनैः आचर्यते? वद, त्वं संसारसिन्धौ नौः असि।" सूतः उवाच—"शृणु, हे ब्राह्मण, यद् त्वया पृष्टम्, तत् वक्ष्यामि; पूर्वं ब्रह्मा देवसभायां नारदेन पृष्टः आसीत्।" नारदः उवाच—"हे पितामह, जयन्तीमाहात्म्यं अपि वद; तत् श्रुत्वा अहं विष्णोः परमं स्थानं प्राप्स्यामि।" ब्रह्मा उवाच—"सावधानं शृणु, हे ब्राह्मण; जयन्तीव्रतम् आचर्य, विष्णुलोकं प्राप्नोति। स्मरणजपात् एव जयन्ती सप्तजन्मपापं दहति, किं पुनः उपवासेन।" शुभा जयन्त्यः—चैत्रशुक्लाष्टमी, चैत्रशुक्लनवमी, कुम्भकृष्णचतुर्दशी, मेषशुक्लचतुर्दशी, आश्विनशुक्लदुर्गाष्टमी, श्रवणयुक्ता द्वादशी—एताः षट् जयन्त्यः महाफलप्रदा शुभदा इति कथ्यन्ते। प्रसिद्धा कृष्णजन्माष्टमी पापनाशिनी, दशमिलियन्यज्ञसमाना, दशसहस्रतीर्थसमाना। यः प्रतिदिनं सहस्रगावः ददाति, तत्तुल्यं फलं जयन्तीव्रतेन लभते। यः कुरुक्षेत्रे सूर्यग्रहणे सहस्रभारं सुवर्णं ददाति, तत्तुल्यं फलं जयन्तीव्रतेन लभते। यः सहस्रकृष्णाजिनानि शततिलगावः ददाति, तत्तुल्यं फलं जयन्तीव्रतेन लभते। यः शतकोटिकन्यादानं करोति, तत्तुल्यं फलं जयन्तीव्रतेन लभते। यः पृथ्वीं समुद्रसहितां ददाति, तत्तुल्यं फलं जयन्तीव्रतेन लभते। एवं कार्तिकदीपदानस्य च जयन्तीव्रतस्य माहात्म्यं श्रुत्वा, श्रद्धालुः जनः सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुधामनं प्राप्नोति।