शौनकः उवाच — हे द्विजोत्तम, यः श्रद्धया शृणोति वा, एकाग्रचित्तः पठति वा, तस्य का गतिरिति न जानामि। किन्तु निःसंशयं, एतेन पावनकथाश्रवणेन सर्वपापानि, यानि कोटिजन्मसम्भूतानि, विनश्यन्ति। ततः शौनकः पुनः सूतम् अपृच्छत् — हे सूत, कार्तिकव्रतस्य माहात्म्यं मम पुरतः वद। तस्य व्रतस्य कः फलः? अपि च, यो न आचरति, तस्य का दोषः? सूत उवाच — एकदा, महर्षेः जैमिनेश्च, सत्यवत्याः पुत्रः व्यासः पृष्टः। स तस्य प्रश्नस्य उत्तररूपेण एतत् आख्यातुम् आरब्धवान्। व्यास उवाच — यः कार्तिकमासे तैलाभ्यञ्जनं मैथुनं च त्यजति, स बहुजन्यपापैः विमुक्तः, हरिधाम प्राप्नोति। यः तु मत्स्यान्नं मैथुनं च न परित्यजति, स सर्वेषु जन्मसु मूढः स्यात्, शूकरत्वं प्राप्नोति। यः कार्तिके तुलसीदलैः जनार्दनं पूजयति, स प्रतिदलं अश्वमेधस्यान्त्यं फलमवाप्नोति। यः माधुसूदनं मरीचिपुष्पैः पूजयति, स हरिग्रहेण देवैरपि दुर्लभां मुक्तिं लभते। यः पुरुषः कार्तिके मरीचशाकं भुञ्जीत, तस्य संवत्सरार्जितं पापं एकशाकेन विनश्यति। ऊर्जायाम् हरिप्रियायां तद्भुक्त्वा, हरये समर्प्य, कोटिजन्मसम्भूतं पापं अपि नश्यति। यः कार्तिके हरये घृतयुक्तमिष्टं ददाति, स सर्वपापैः विमुक्तः हरिधाम प्राप्नोति। यः एकं पद्ममपि कार्तिके हरये ददाति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुपादं गच्छति। यः कार्तिके श्रीहरिप्रियायां प्रातःस्नानं करोति, स सर्वतीर्थस्नानफलमवाप्नोति। यः द्विजोत्तम, कार्तिके गगने दीपदानं करोति, स ब्रह्महत्यादिपापैः विमुक्तः हरिधाम प्राप्नोति। यः कार्तिके एकक्षणमपि हरितोषाय गगने दीपं ददाति, स सर्वदा हरिणा प्रीयते। यः कृष्णगृहे घृतदीपं कार्तिके ददाति, स प्रतिदिनमश्वमेधस्य फलमवाप्नोति। अधुना दीपस्य विशेषमाहात्म्यं विस्तरेण कथयिष्यामि। पुराकाले त्रेतायुगस्य मध्ये वैकुण्ठनाम्ना शुद्धात्मा ब्राह्मणः आसीत्, येन संसर्गे पापात्मापि मुक्तिं लभते। एकदा सः ब्राह्मणः कार्तिके हरिपुरतः घृतपूर्णं दीपं दत्वा गृहं प्रतस्थे। तदा एकः मूषकः घृतगन्धेनाकृष्टः दीपस्य समीपमुपेत्य तद्भक्षयितुं प्रवृत्तः। दीपेन तर्जितः, सः भीतः शीघ्रं पलायितवान्। तस्य सर्वपापानि हरिकृपया विनष्टानि। सः मूषकः सर्पदष्टः प्राणान् त्यक्तवान्। ततः यमदूताः पाशमुसलधारिणः तत्रागच्छन्। तं चर्मपाशैः बद्ध्वा नेतुम् उद्युक्ताः। तदा शंखचक्रगदाधारिणः विष्णुदूताः, गरुडारूढाः, दिव्यविमानमुपस्थाप्य, तत्र समुपस्थिताः। हिरण्मयः सः विमानः, राजहंसैः शोभितः, हरिसंकल्पसमुत्थः, तेन तं विमाने आरोप्य, विष्णुधाम नयितुम् उद्यताः। विष्णुदूताः यमदूतान् ऊचुः — अयं विष्णुभक्तः, युष्माकं बन्धनं व्यर्थम्। जीवितुमिच्छथ चेत्, गच्छत। यमदूताः भीता, किमेतस्य पुण्यबलमिति पृष्टवन्तः। विष्णुदूताः ऊचुः — अयं वासुदेवस्य दीपं जागरयामास। तेनैव कर्मणा, अपि अजानता, सः सर्वपापान् परित्यज्य हरिधाम यास्यति। यः श्रद्धया दीपं हरये कार्तिके ददाति, तस्य पुण्यं हरिरेव वर्णयितुं शक्ष्यति। यः घृतपूर्णदीपं हरिमन्दिरे ददाति, तस्य सहस्राश्वमेधस्य किम् प्रयोजनम्? अश्वमेधकर्ता स्वर्गं यास्यति, दीपदाता तु कार्तिके हरिधाम प्राप्नोति। एवं श्रुत्वा, यमदूताः तत्रैव लीनाः। विष्णुदूताः तं विमाने आरोप्य विष्णुधाम निन्युः। तत्र सः विष्णोः सन्निधौ शतमन्वन्तराणि स्थितवान्। ततः हरिकृपया, सः नारीरूपेण राजकन्यत्वं प्राप्तवती, पुत्रैः पौत्रैश्च सह दीर्घकालं भोगान् अनुभूय, अनन्तरं हरिसेवा कृता, गोलोकं गता। सूत उवाच — यः मनुष्यः श्रद्धया अस्य दीपमाहात्म्यस्य श्रवणं करोति, सः सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुधाम प्राप्नोति। शौनकः उवाच — हे सूत, जयन्तीमाहात्म्यं कदा लोके आचर्यते? तत्त्वतः वद, त्वं संसारसागरस्य नौः। सूतः उवाच — ब्राह्मण, शृणु। पूर्वं देवसभाायां ब्रह्मा नारदेन पृष्टः। नारदः उवाच — भगवन्, जयन्तीमाहात्म्यं मम अपि वद। तच्छ्रुत्वा विष्णोः परमं पदं प्राप्स्यामि।