कदाचित् द्वापरयुगे दण्डकः नाम चौरः जगति भीषणताम् आदधात्। स ब्राह्मणसंपत्तिं चौर्यं कृत्वा, स्वमित्रान् अपि हत्वा, लोकान् सन्त्रासयन् अवसत्। स मिथ्यावादी, क्रूरः, परस्त्रीगामी, गोमांसभक्षकः, मद्यपानकर्ता, तथा पाखण्डिभिः सह संगतिṃ कृतवान्। ब्राह्मणाणां जीविकां विघ्नीकृत्य, निक्षेपान् अपहृत्य, शरणागतान् अपि हत्वा, वेश्यासक्तः सः अवर्तत्। एकदा, ब्रह्मणश्रेष्ठ, स मोहितचित्तः विष्णोः देवालयं प्राप्य, विष्णोः संपत्तिं चौर्याय प्रवृत्तः। तस्य चरणेभ्यः मृद् देवगृहस्य द्वारे आच्छादितः, तेन भूमिं सम्यक् शुद्धां कृत्वा, लोहमुषलैः भूमिं उल्लिख्य हर्षेण विवृत्तवान्। ततः हरिगृहं प्रविश्य, यत्र छत्रैः शोभितं, रत्नैः सुवर्णदीपैः भूषितं, पुष्पगन्धैः सुरभितं, पात्रैः विविधैः समाकीर्णं, तैलगन्धेन व्याप्तं, तत्र प्रविष्टः। तत्र स चौरः राधया सह रम्यशय्यायां शयानः दृष्टः, अच्युतः पीताम्बरधारी तत्र स्थितः। तं राधापतिं नमस्कृत्य, तस्मिन् क्षणे पापमुक्तः अभवत्। 'गृह्णीयामि न वा? किम् मे इतः भविष्यति?' इति चिन्तयन्, 'सेवान् कर्तुं न समर्थः, सर्वदा चौरः, किंतु धनस्य कार्यं कर्तव्यम्' इति निश्चित्य, पद्मनाभस्य पाटं भूमौ पतितं कृत्वा, रत्नानि संयोज्य, कम्पमानः हस्ते धृत्वा। ततः विष्णोः मायया, तानि वस्तूनि घोरं शब्दं कृत्वा, भूमौ पतितानि। गाढनिद्रां त्यक्त्वा, जनाः 'किम् एतत्?' इति वदन्तः बहवः समागच्छन्, चौरः वस्तूनि गृहीत्वा शीघ्रं पलायितः। भयाकुलः स चौरः धनं त्यक्त्वा किञ्चित् दूरीं गतः, कालसर्पदष्टः, पापमुक्तः मृतः। यमस्य आज्ञया, तस्य दूताः पाशमुषलधराः, दन्तयुक्ताः, चर्मवस्त्रधारिणः आगच्छन्। चर्मपाशेन बन्धित्वा, कठिनमार्गे नीतः, यमः क्रुद्धः तं दृष्ट्वा मन्त्रिणं पप्रच्छ। 'किम् अस्य पापं वा पुण्यं वा कृतं? सर्वं विस्तरेण वद, हे चितरगुप्त।' चितरगुप्तः उवाच—'सर्वाणि पापानि कर्तृकृतानि पृथिव्यां अयं मूढः कृतवान्, सत्यं वदामि। किंतु शृणु, लोकनाथ, किञ्चित् पुण्यम् अपि अस्य अस्ति; यमुनाभ्राता, तद् पापं सर्वं नाशयति।' धर्मराजः उवाच—'किम् अस्य पुण्यं, मन्त्रिन्? सारं मम पुरतः वद। तद् श्रुत्वा, यथायोग्यं स्थानं दास्यामि।' यमस्य वचनं श्रुत्वा, चितरगुप्तः भयभीतः, अञ्जलिं कृत्वा, स्वगुरवे प्रोवाच—'हरिसंपत्त्यर्थं सः गतः, पापश्रेष्ठ; हरिद्वारे मृदं तस्य पादैः विनीतः, राजन्। तद्वै भूमिः शुद्धा, छिद्रविहीना अभवत्; तस्य पुण्यबलात्, महापापं नष्टं, वैकुण्ठयोग्यः, तव दण्डात् मुक्तः।' व्यासः उवाच—'तद्वचनं श्रुत्वा, तं सुवर्णासनं दत्वा, तत्र उपवेश्य, सम्मानितः, पापमुक्तः। शिरसा प्रणम्य, विनयेन वदन्, यमः उवाच—'अद्य मम मंदिरं तव पादधूल्या शुद्धम्। पूर्णोऽस्मि, पूर्णोऽस्मि, पूर्णोऽस्मि, न संशयः। इदानीं, सुभद्र, हरिसर्वोत्तममंदिरं गच्छ।' 'नानाविलाससम्पन्नः, जन्ममृतिविहीनः।' इति उक्त्वा, धर्मराजः सुवर्णरथेन निर्गतः। तं राजहंसैः सहितं दिव्यवाहने स्थापयित्वा, चक्रपाणिः सर्वसुखप्रदं स्थानं प्रेषितवान्। एवं वैकुण्ठं प्रविश्य, सः दीर्घकालं सुखेन स्थितः। ये हरीमंदिरे भक्त्या अभिषेकं कुर्वन्ति— तेषां किम् भविष्यति, न जानामि, द्विजश्रेष्ठ। यः भक्त्या शृणोति, वा एकाग्रचित्तः पठति—सर्वसंपातजनितं पापं कोटिजन्मनां नश्यति, न संशयः। शौनकः उवाच—'सूत, मम पुरतः कार्तिकस्य माहात्म्यं कथय; तस्य व्रतस्य फलं किम्, न कृत्वा दोषः कः?' सूतः उवाच—'कदाचित्, ऋषिसत्तम, जैमिनिः सत्यवत्याः पुत्रं व्यासं पप्रच्छ, तेन ऋषिणा कथनं आरभ्यते।' व्यासः उवाच—'यः कार्तिके तिलतैलं च मैथुनं च त्यजति, यद् शुभदं, सः बहुजन्मार्जितपापात् मुक्तः, हरिस्थानं प्राप्नोति।' 'यः कार्तिके मीनं च मैथुनं च न त्यजति, सः सर्वजन्मसु मोहितः, निश्चितं सूकरत्वं प्राप्नोति।' 'यः कार्तिके तुलसीपत्रैः जनार्दनं पूजयति, प्रत्येकपत्रे अश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति।' 'यः कार्तिके माधुसूदनं मुनिपुष्पैः पूजयति, हरिकृपया देवैरपि दुर्लभं मोक्षं प्राप्नोति।' 'यः कार्तिके मुनिशाकं भक्षयति, तेन वर्षार्जितं पापं एकेन शाकेन नश्यति।' 'तस्य फलं तु उर्जायां भक्षितस्य, हरिप्रियं; हरये समर्प्य, ब्रह्मन्, कोटिजन्मपापं नश्यति।' एवं, पावनं पुण्यकथामृतं श्रुत्वा, सर्वपापविनाशाय, भक्त्या पठनीयम्।