सा दासी गुरवे निवेदयामास—रात्रौ मम स्वामी चौरैः हतः, स्नुषायाः भूषणानि तथा सर्वाणि वस्त्राणि अपहृतानि च। स तु स्वामी महान्तः भवनस्य उपरितले भूमौ पतितः मृतः शयितः; तस्य मातरः, पत्नी, भ्रातरः च तत्र समीपे स्थिताः। ते सर्वे दुःखसागरमध्ये निमग्नाः, महान् शोकः तेषां जीवनं व्याप्नोति; तेषां विलापं श्रुत्वा नारदः तां दासीं उक्तवाक्यं श्रुत्वा भवनं आरोह्य, परिव्राजकः मृतं गृहीपतिं अपश्यत्। तत्र तस्य बान्धवान्, अश्रुपूर्णनयनान्, समीपस्थं विलपन्तं च दृष्ट्वा, स तान् दुःखसागरात् उद्धर्तुं इच्छन् विवेकी वेदायनः इदं प्राह—“यः शोकः भवति स आत्मनः, देहस्य चिन्तया उत्पन्नः। माता, सत्यम् उक्त्वा वद; न तस्य देहस्य न आत्मनः शोकः युक्तः। एष देहः पञ्चभूतसमूहः, पूर्वकर्मणः फलात् सञ्जातः। यदा तानि भूतानि क्षीणानि, तदा तेषां पृथक्करणं भवति; तेषां कर्मणः सङ्गः जननं इति कथ्यते। तेषां विलयनं मृत्युः इति; भूतानां सङ्ग-वियोगः इति विवेकी व्याचष्टे। अतः, जडः, पराधीनः देहः शोक्यः न; अनादि-अज्ञानात् जीवः जन्म-मृत्यू अनुभवति। ‘अहं देहः’ इति विचारः आत्मनः स्वरूपं भ्रान्त्या देहे स्थापयति; यदा सा भ्रान्तिः निवर्तते, शुद्धं निराकारं ब्रह्म तद् आत्मस्वरूपं लभ्यते। तद् स्वप्रकाशं, जगतः कारणं, कारणातीतं, गुणयुक्तं, नित्यं, ज्ञानं, आनन्दं, स्वदीप्त्या जगत् प्रकाशयति। जिह्वा तं न स्वादयति, नेत्रं न पश्यति, कर्णः न शृणोति; कर्णः न घ्राणयति, न नासिका, न त्वचा तं स्पृशति। इन्द्रियातीतं, स्वप्रकाशं, आत्मद्रष्टा, वस्तुनः परं, मनसः परं, बुद्धेः अगोचरम्। तस्य अवताराः शुद्धस्वभावा देवताः; तं सेवन्ति, किन्तु तस्य रूपं न जानन्ति, यः सत्-असत्-परं। अतः, कः मोहितचित्तः तस्मिन्नेव आत्मनि, यस्य न उत्पत्तिः न नाशः, क्रोधं कुर्यात्?” एवं कालिन्द्याः माहात्म्ये, उत्तरखण्डे पद्ममहापुराणे, पंचपञ्चाशद्विसहस्रसंग्रहे, द्विशतनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः। नारदः उवाच—एवं तान् सर्वान् परमार्थवाक्यैः उपदिश्य, स हंसः तान् आत्मसम्बन्धिनि कर्मणि नियोजयामास। तदा मुकुन्दस्य पत्नी गर्भिणी पतिं अनुगन्तुम् इच्छन्ती, तेन विवेकिना निवारिता। तस्य अस्थीनि गृह्य, तेन संन्यासी सह, भ्राता राजन् गङ्गाजले विसर्जयितुं प्रस्थितः। तौ ब्राह्मणः संन्यासी च, कतिपयदिनेषु, भाग्यवशात्, इन्द्रप्रस्थे पुण्यस्थले आगच्छताम्। एषा कोशलाः राजन्, या इन्द्रप्रस्थस्य समीपे प्रवहति; तत्र यमुनातटभूमौ तौ रात्रौ शयितौ। तयोः मध्ये अस्थिपुटं स्थाप्य, यात्रायाः श्रान्तौ, गाढं निद्रां प्राप्तौ। तदा, मध्यरात्रे, सर्वेषां यात्रिकाणां निद्रायाम्, कश्चन श्वा तत्र आगतः, पक्वान्नं भोक्तुम् इच्छन्। स सर्वं शिबिरं परिभ्रमन्, पुनः पुनः पाकपात्राणि घ्राणयन्, पात्राणि च लिः, कदाचित् शिरसि प्रहारं सहन्। तत्र कश्चित् शिरसि प्रहारेण आहतः, स श्वा मौनं पलायितः, प्रतिकारं अकरोत् न, यथा पत्न्या वशीकृतः नरः। यत्र श्वा दण्डैः, पाषाणैः, तादितः, तत्र पुनः प्रविष्टः, अन्नपात्रेच्छया प्रेरितः। स उपभोगेच्छया विचरन्, यथा दरिद्रः गणिका-स्नेहम् अन्विष्यति, तथा स विचरन्, ताव् शयितौ अपश्यत्। श्वा तयोः मध्ये अस्थिपुटं गृह्य, किञ्चित् दूरे दन्तैः धृत्वा गतः। तत्र अस्थिपुटं विदार्य, अस्थीनि मांसशून्यानि दृष्ट्वा, तानि नदीजले विसृज्य। तानि अस्थीनि जले पतितानि यदा, तदा राजन्, दिव्ययानं समारुह्य मुकुन्दः तत्र आगतः। तत्र तं गुरुं च अनुजं च शयितौ दृष्ट्वा, स स्नेहात् जागरयित्वा, प्रणम्य दिव्यरूपेण गुरुम् अभाषत्। मुकुन्दः उवाच—“हे वेदायन, गुरो, नमः ते, अनुजाय च शुभम्। मम अस्थीनि भवनात् एतत् पुण्यस्थले पतितानि। मृत्युम् प्राप्त्वा, अहम् नरकं गतः, तत्र फलम् अलभम्; किन्तु अस्य पुण्यस्थलस्य प्रसादात् दिव्यं स्वरूपं प्राप्तम्। तव दर्शनाय आगतः, गुरो, पुण्यस्थलरूपेण; इदानीं दिव्ययानम् आरुह्य देवस्थानं गच्छामि। तव, अस्य पुण्यस्थलस्य, अनुजस्य च दर्शनं कृत्वा, अनुमतिं दत्त्वा, स्वर्गं सुखस्थानं गच्छामि।” नारदः उवाच—एवं मुकुन्दस्य वचनं श्रुत्वा, वेदायनः गुरुः, विस्मितः, दिव्ययानस्थं तम् अभाषत्। देवायनः उवाच—“मुकुन्द, सत्यम् वद; मृत्युम् प्राप्त्वा, किं लोकम् अगच्छः? क्व स्वर्गं गच्छसि? तत्र किम् अभवत्, तत्र कः अधिपः? के जनाः, किम् धर्मः? सर्वं निवेदय।” मुकुन्दः उवाच—“गुरो, मृत्युपर्यन्तम् यत् अभवत्, तत् कथयामि। अस्य पुण्यस्थलस्य प्रसादात् स्मृतिरेव मे प्राप्ता। यदा अहम् तेन दुष्टनापितेन हतः, तदा यमस्य दूताः, उग्राः, भीषणाः, मां नीतवन्तः।