शौनकः महर्षिं सूतमिदं प्राह—“भगवन्, कार्तिकस्य पञ्चमीमध्यायस्य अन्त्यपञ्चकस्यापि पावनं माहात्म्यं कृपया विस्तरेण कथय, येन पापशुद्धिः स्यात्।” तं सूतः प्रत्युवाच—“शृणु, शौनक महाभाग, यद् त्वया पृष्टं तस्य विष्णुपञ्चकस्य माहात्म्यं, सर्वपापनाशनं पुण्यं च वक्ष्यामि। ऋषिसत्तम, व्रतानां मध्ये विष्णुपञ्चकं श्रेष्ठतमं स्मृतम्। तत्र भक्त्या श्रीहरिं राधया सह सम्यक् पूजयेत्। गन्धपुष्पधूपदीपवस्त्रफलादिभिः विविधैः सम्पूज्य, सर्वपापविमुक्तो विष्णोः सान्निध्यं गच्छति। ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थो यतिः अपि, विष्णुपञ्चकं कृत्वा एव परमं पदं प्राप्नोति, अन्यथा न कदापि। विष्णुपञ्चकं पुण्यं सर्वपापहरं प्रसिद्धम्। यः तत्र स्नानं करोति, स सर्वतीर्थफलमवाप्नोति। श्रीहरेः पुरतः तुलसीसमीपे घृतदीपं भक्त्या यः प्रददाति, स स्वर्गे श्रीहरेः प्रीत्यर्थं विष्णोः मन्दिरं प्राप्नोति—पापात्मापि तत्र गच्छति, एतत् सत्यम्। भक्त्या मधुक्षीरघृतादिभिः अच्युतस्य स्नानं यः करोति, तस्मै धर्मात्मने हरिः किं न दद्यात्? देवाधिदेवाय उत्तमं नैवेद्यं दद्यात्, तस्य पुण्यस्य गणना चतुर्मुखः ब्रह्मापि न शक्नोति कर्तुम्। एकादश्यां हृषीकेशं सम्यग् ध्यानपूर्वकं पूजयेत्; यदि गोमयं न लभ्यते, मन्त्रैः एव पूजनं कुर्यात्। द्वादश्यां व्रती मन्त्रैः पुनः गोमूत्रं पिबेत्, त्रयोदश्यां पयः, चतुर्दश्यां दधि। पापशुद्ध्यर्थं चत्वारि दिनानि सम्यक् व्रतमाचरित्वा, पञ्चमे दिने स्नात्वा केशवं सम्यक् पूजयेत्। ततः श्रद्धया ब्राह्मणान् भोजयेत्, दानानि च दद्यात्; रात्रौ मन्त्रसंस्कारितं पञ्चगव्यं स्वयं भुञ्जीत। यः तदपि न शक्नोति, स फलमूलानि अथवा हविष्यं नियमानुसारं भुञ्जीत। यः पञ्चतुलसीपत्रैः हरिं पूजयति, स नारायणमेव पूजयति इति विद्यात्। त्रेतायां युगे कश्चन दण्डक नाम शूद्रः आसीत्, स सर्वदा चौरमार्गनिष्ठः, धर्मनिन्दकः। स मिथ्यावादी, मित्रहन्ता, व्यभिचारी, ब्राह्मणधनचौर्ये रतः, क्रूरः, परदारगामी च आसीत्। शरणागतहन्ता, पाखण्डिसंयुक्तः, गोमांसभक्षकः, सुरापायी, परदोषनिन्दकः च सः। स बान्धवानां जीविकां नाशयित्वा, विश्वासघातकः, स्वकुटुम्बस्य सर्वे बान्धवाः तस्य पापाचरणं दृष्ट्वा कोपिताः सञ्जाता। ते तम् अपराधिनं क्रुद्धाः ऊचुः—“रे मूर्ख, त्वं अस्माकं शुद्धवंशस्य नाशं करोति।” एवं ते क्रोधात् कुलकलङ्कं तं दुष्टं परित्यज्य, सः सर्वधनहीनः महावने गतः, तत्र चौरैः सह चौर्यकर्मणि प्रवृत्तः। मार्गे सन्तः, भयान्न किञ्चिदपि भक्षयितुं शक्ताः, क्षुधया पीड्यमानाः अन्यत्र गतवन्तः। तत्र प्रविश्य, ते बहून् साधून्, उत्तमान् वैष्णवब्राह्मणान्, उदुम्बरवृक्षमूले स्थितान् दृष्टवन्तः। सर्वे चौराः दण्डकसहिताः तेषां समीपं गत्वा प्रणिपत्य नम्रतया अभिवादयामासुः। दण्डकः प्राह—“ब्राह्मणश्रेष्ठाः, अहं क्षुधया पीडितः, मम प्राणाः त्यजन्ति। शरणागतः अस्मि, किञ्चिद् भोक्तव्यं दत्तं भवतु।” तस्य वचः श्रुत्वा, धर्मनिष्ठास्ते ऊचुः—“विष्णुपञ्चके त्वं सर्वपापनाशकः प्रसिद्धः। कथं अद्य हरिवासरे भक्ष्यं इच्छसि? नाम किम्, स्थितिः का इति वद।” स हृष्टः प्रत्युवाच—“ब्राह्मणाः, अहं दण्डक नाम, सर्वपापपूर्णः। कथं उद्धारः स्यात्?” ते ऊचुः—“विष्णुपञ्चकव्रतं उत्तमं कुरु।” ब्राह्मणाज्ञया स तद्व्रतं सम्यक् अकरोत्। ततः मृत्युपरान्तं दिव्यविमानेन हरिधाम प्राप, श्रीहरिस्वरूपं लब्ध्वा जन्मबन्धनात् विमुक्तः अभवत्। यः एतां पापनाशिनीं कथां श्रद्धया शृणोति, तस्य कोटिजन्यपापानि क्षणेन एव विनश्यन्ति। एवं शौनकः पुनः पप्रच्छ—“विद्वन्, सत्यज्ञ, दानानां माहात्म्यं क्रमशः विस्तरेण कथय।” सुत उवाच—“मुनिश्रेष्ठ, भूमिदानं दानानां श्रेष्ठतमं स्मृतम्। यत् किञ्चिद् भूमिदत्तं, तत् सर्वदानफलप्रदं भवति। यः भूमिं सस्ययुक्तां ब्राह्मणाय ददाति, स चतुर्दशेन्द्रकालपर्यन्तं विष्णुलोके सुखानि भुङ्क्ते। ततो मृत्युपरान्तं भूमौ जन्म लब्ध्वा, दीर्घकालं भूमिम् अधिरुह्य, सर्वं भोगं कृत्वा, श्रीहरिधाम गच्छति। यः गोचर्मपरिमितां भूमिं द्विजाय ददाति, स सर्वपापविमुक्तः हरिधाम प्राप्नोति। यत्र शतं गावः एकश्च वृषभः अनियमितः तिष्ठन्ति, तादृशी भूमिः गोचर्मपरिमिता इति महर्षिभिः कथिता। भूमिदाता भूमिप्रदाता च स्वर्गगामिनौ; भूमिं द्विजातिभिः अन्यदानानि परित्यज्य अपि स्वीक्रियेत् इति विद्वद्भिः निश्चितम्। एवं सूतमुखेन शौनकादयः सर्वे ऋषयः विष्णुपञ्चकस्य माहात्म्यं भूमिदानस्य च पुण्यफलमाकर्ण्य, परमं हर्षं प्राप्नुवन्, धर्ममार्गे च स्थिराः अभवन्।