एवं सति, मुुकुन्दपत्नी दुःखात्यये स्थित्वा, ‘‘यदि अन्यथा भवेत्, तव पार्श्वे एव प्राणान् त्यक्ष्यामि’’ इति स्नेहपूर्णं वचनं व्याहरन्ती, तत्रैव मूर्छिता बभूव। नारदः एवं उक्तवान्। सा मुुकुन्दपत्नी पतिस्य शिरः स्वस्य अङ्के स्थापयित्वा विलपन्ती इदम् अवदत्—‘‘मम वचनानि शृणु, हे सागर, तव नामपथेन। यदि कोपितोऽसि, साक्षात् मम पुरतः कथय; पूर्वं न कदापि त्वया एवं मौनं धृतम्। किं किल कश्चन भ्रातृकः किंचित् अपराधं कृतवान्? तव कूजितपिकः पञ्जरे स्थितः त्वया विना न खादति; तस्मै सुपाकं चोरं च, मधुरस्वरां शारिकां च यथावत् भोजय। एतयोः शारिकायाः शुकस्य च समक्षं नाममालां जप—‘राम राम हरे कृष्ण विष्णो’ इति; उत्तिष्ठ, तौ शिक्षय, तौ हि प्राज्ञौ। किं मया ते कृतमपराधं, येन त्वं मम न भाषसे? यत् त्वया मम दत्तं धनं, तत् अहं सम्यक् रक्षितवती। यद् मम गर्भे त्वदीयं तेजः निवेशितम्, तस्य जन्मकाले अहं प्रमादं न करिष्यामि; त्वामनुगमिष्यामि।’’ एवं विलपन्ती सा मुुकुन्दवल्लभा रुदितुं न शशाक, पतिस्यानुगमननिष्ठया स्थित्वा। तस्मिन्नेव समये मुुकुन्दस्य गुरुर्वेदायनः नाम्ना, परिभ्राजकः भूमौ विचरन्, तस्य गृहं समुपाजगाम, हे राजन्। स पप्रच्छ—‘‘क्व गतः मुुकुन्दः? क्व तस्य माता धीमता च पत्नी च? न दृश्यन्ते ते।’’ इति। ततः दासी प्रत्युवाच। दासी उवाच—‘‘रात्रौ चौरः मम स्वामिनं हत्वा, स्नुषायाः भूषणानि वस्त्राणि च सर्वाणि नीतवान्। स उपरितले महापुर्याः भूमौ पतितः मृतः शयानेति; तत्रैव तस्य माता, पत्नी, भ्रातृणश्च उपविष्टाः। ते महाशोकसागरे निमग्नाः विलपन्ति, हे गुरो।’’ नारदः उवाच—एवं दास्याः उक्तं श्रुत्वा— स परिभ्राजकः गृहमुत्तमं आरोह्य, गृहस्थं मृतं ददर्श; तत्रैव बान्धवान् बहु रुदतः समीपे विलोक्य, तान् दुःखसागरात् उद्धर्तुम् इच्छन्, धीमान् वेदायनः वचनमिदम् अवदत्—‘‘यः एषः शोकः, स आत्मनः देहम् आलोक्य जायते। माता, सत्यम् उक्त्वा वद—न एषः शोकः आत्मनि, न च परेऽपि। एषः देहः पञ्चभूतसमूहः, पूर्वकर्मसम्भूतः। यदा तानि भूतानि क्षीणानि, तदा तेषां विभागः भवति; तेषां कर्मणः संयोगः एव जननं उच्यते। तेषां विभागः मरणं; भूतानां संयोगवियोगः एव विद्वद्भिः निर्दिष्टः। अतः जडं पराधीनं च देहं प्रति शोको न कर्तव्यः; अनाद्यविद्यया जीवः जन्ममृत्यू अनुभवति। ‘अहं देहः’ इति बुद्ध्या आत्मानं देहे कल्पयति, स तु न तव स्वरूपम्; यदा तद्भ्रमो निवर्तते, तदा शुद्धनिर्गुणं ब्रह्म प्राप्यते। तद् स्वप्रकाशं, जगतः कारणं, अकारणं, गुणैः युक्तं, नित्यं, विज्ञानानन्दरूपं, स्वप्रभया जगत् प्रकाशयति। तद् न रसयति जिह्वा, न पश्यति चक्षुः, न शृणोति कर्णः, न घ्राणं, न च त्वक् स्पृशति कदाचन। इन्द्रियातीतं, स्वप्रकाशं, आत्मद्रष्टारं, न विषयम्, मनसः परम्, बुद्ध्या अगम्यम्। तस्यावताराः शुद्धस्वभावाः देवताः; ते तद् सेवन्ते, रूपं तु न जानन्ति, सत्तासत्तातीतम्। अतः को मुह्यन्, तस्मिन् आत्मनि, यः न उत्पत्तिम्, न च विनाशं प्राप्नोति, कोपं कुर्यात्?’’ एवं कलिन्दीमाहात्म्ये उत्तरखण्डे श्रीपद्मपुराणे पंचपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां द्विशतान्नवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। नारद उवाच—एवं तैः सर्वैः परमार्थवाक्यैः उपदिष्टाः स हंसः तान् आत्मसम्बन्धिनः क्रियाः कारयामास। मुुकुन्दपत्नी तु गर्भिणी पतिं प्रति अनुगमनं इच्छन्ती, तेन प्राज्ञेन निरुद्धा। तस्या अस्थीनि गृहित्वा, तेन संन्यासिनाऽपि सह, भ्राता गङ्गाजले विसर्जयितुं प्रस्थितवान्, हे राजन्। तौ द्वौ ब्राह्मणः संन्यासी च, कतिपयदिनानन्तरं, विधिनैव, पुण्यस्थलं इन्द्रप्रस्थं प्राप्तवन्तौ। एषा कोशलानदी, हे राजन्, या इन्द्रप्रस्थस्य समीपे प्रवहति; तत्र यमुनातटे भूमौ तौ रात्रौ शयानौ। मध्ये अस्थिपुटकं स्थापयित्वा, श्रान्तौ तौ गाढनिद्रां गतौ। तदा, निश्यर्धे, सर्वेषां यात्रीणां सुप्तेषु, कश्चन श्वा तत्र आगतः, पक्तान्नभोजनकाङ्क्षया। स सर्वं वासस्थानं परिभ्रम्य, पात्रीणि घ्राणेन निरीक्ष्य, क्वचित् शिरसि प्रहारान् सहमानः, पुनः पुनः यत्नेन आहारलोलुपः। केनचित् शिरसि ताडितः, स शान्तः पलायितः, प्रत्युत्तरं न दत्तवान्, यथा स्वपत्नीवश्यः नरः। यत्र दण्डैः पाषाणैः ताडितः, तत्र पुनः प्रविश्य, पक्तपात्रलालसया, स सर्वत्र विचरन्, यथा दरिद्रः वेश्यायाः स्नेहम् इच्छति, तथा स श्वा भ्रमन्, तौ सुप्तौ दृष्ट्वा। स श्वा तयोः मध्ये स्थितं वस्त्रपुटकं गृहित्वा, किञ्चित् दूरे नेत्वा, दन्तैः धारयन्, तद् विदार्य, अन्तर्गतास्थीनि निरीक्ष्य, मांसरहितानि ज्ञात्वा, तानि तस्यां नदी जलन्यां क्षिप्तवान्। तानि अस्थीनि तेन जले निपातितानि एव, तत्क्षणात्, हे राजन्, दिव्यविमानमारूढः मुुकुन्दः तत्रैव आगतः।