यदा तद्वस्तु तिष्ठति तदा हि हरौ दृढा भक्तिरुत्पद्यते न; सर्वेष्वन्येषु सङ्गेषु परित्यक्तेषु एव हरौ भक्तिः साधनीया। लोके हि मम मतम्, हरौ भक्तिः दुर्लभा; यस्य हरौ भक्तिः स एव निःशेषतः सिद्धः, अत्र संशयो नास्ति। तस्मात् केवलं तानि कर्माणि कार्याणि, यानि हरिं तुष्यन्ति; स तुष्टे सर्वं तुष्टं भवति, स प्रसन्ने सर्वं प्रसन्नं भवति। हरौ भक्तेः विना मानुषजन्म व्यर्थ एव निगद्यते; ब्रह्मेश्वराद्याः अपि देवा आनन्दार्थं तं सम्पूजयन्ति। यो नारायणम् अव्यक्तमनसम् उपासते, तस्य माता पुण्यशीला, तस्य पितरौ महान्तौ। यो जनार्दनस्य पादयुगलं हृदि धारयति—स जनार्दनः लोकपूजितः, शरणागतपालकः—स एव महात्मा। ये मनुष्या एवं वदन्ति, ते नरकं न गच्छन्ति; विशेषतः ब्राह्मणेषु हि हरिः साक्षात् विराजते। तान् यथोचितं सम्पूज्य, हरिः तैः तुष्टो भवति; विष्णुः ब्राह्मणरूपेण पृथिव्याम् विचरति। ब्राह्मणं विना किञ्चित् कर्म न सिद्ध्यति; ये श्रद्धया द्विजपादोदकं पिबन्ति, शिरसि धारयन्ति, तैः पितरः तृप्यन्ति, आत्मापि मोक्षं लभते। यत् ब्राह्मणमुखे मधुरं निवेद्यते, तत् कृष्णस्यैव मुखे दत्तं स्यात्; हरिः स्वयमेव तद् अश्नाति। दुर्लभं हि तानि लोकानि, यत्र केशवः ब्राह्मणे साक्षात् दृश्यते। मूर्त्यादीनाम् अभावे, जनाः ब्राह्मणान् सेवन्ते; तेषाम् अनुपस्थितौ अपि तद्वत् क्रियाः ब्राह्मणार्थं क्रियन्ते, पृथिवी तेषां सन्निध्येन पुण्या। यद् ब्राह्मणहस्ते दत्तं, तत् हरिहस्ते दत्तमिव; तेषां पूजायाः अनन्तरं तान् तिरस्कृत्य पापं एव स्वीकरोति। ब्राह्मणं प्रणम्य ब्रह्महत्यादिपापात् विमुच्यते; तस्मात् ब्राह्मणः विष्णुतुल्यः श्रद्धया पूजनीयः। यदि किञ्चित् अपि क्षुधितस्य द्विजमुखे दीयते, तदा मृत्युः अनन्तकोटियुगपर्यन्तं सुधाधाराभिः सिञ्च्यते। द्विजमुखं महाक्षेत्रं, तत्र कुणपकण्टकाभावः; यत् तत्र बीजं क्षिप्यते, तत् कोटिगुणं फलं ददाति। घृतयुक्तं अन्नं यो ददाति, स कल्पपर्यन्तं सुखं भुङ्क्ते; विविधानि स्वादूनि भोज्यानि द्विजप्रियार्थं यो ददाति, तस्य महाभोगलोकाः सन्ति, अनन्तकल्पान्ते मोक्षप्रदानाः। ब्राह्मणपूजने, ब्राह्मणेन पुराणश्रवणे च— यदि कश्चित् प्रतिदिनं पुराणं शृणोति, तदा महापापदाहकं सतीर्थात् श्रेयान् इति कथ्यते। तस्यैकपादस्य श्रवणेन अपि हरिः तुष्यति; यथा सूर्यः स्वस्वरूपेण प्रकाशं ददाति—तथा हरिः सर्वलोकप्रकाशनार्थं पुराणे तिष्ठति, अन्तःप्रकाशरूपेण। पुराणं परमं पावनं लोकेषु सञ्चरति; तस्मात् यदि हरितोषणं मनसि कृतम्, तर्हि कृष्णरूपं पुराणं सततम् श्रोतव्यम्। तदपि विष्णुभक्तस्य शान्तस्य दुर्लभं श्रोतुम्। पुराणाख्यानं परमपवित्रं, तत्र हि व्यासरूपेण हरिणा वेदार्थः संगृहीतः। ब्राह्मण, एवं पुराणं विरचितम्; तस्मात् तदेव परम्। धर्मः पुराणे प्रतिष्ठितः, केशवः एव धर्मः। तस्मात् पुराणे पाठे श्रवणे वा विष्णुः साक्षात् उपस्थितः; ब्राह्मण, हरिः स्वयं तत्र प्रत्यक्षः। एते द्वौ—हरिपुराणयोः सङ्गमं प्राप्य मानवः हरिरूपं गच्छति; यथा गङ्गाजले स्नानेन पापं नश्यति। केशवः द्रवरूपेण पृथिवीं पापात् उद्धरति; यदि वैष्णवः विष्णुपूजार्थं इच्छति— शुद्धं परमपावनं गङ्गाजले स्नानं कुर्यात्; सा गङ्गा पृथिव्यां विष्णुभक्तिप्रदायिनीति कीर्तिता। सा हि विष्णुरूपा, लोकविस्तारकारिणी। अनन्यमना नरः नारायणाय, ब्राह्मणेभ्यः, शास्त्रेभ्यः, गङ्गायै, गोभ्यः, अश्वत्थाय च, भक्तिं समाचरेत्। एतानि विष्णुरूपाणि इति तत्त्वविद्भिः निश्चितानि; तस्मात् विष्णुभक्तिकामैः सदा पूजनानि कार्याणि। विष्णुभक्तिविहीनस्य जन्म व्यर्थम्; स कालियुगे पापग्रहग्रस्ते संसारसागरे मग्नः। तद्रूपः सागरः विषयासक्तिमज्जनवर्तुलः, दुर्विज्ञेयः, मोहफेनिलः, महापापपुरुषसर्पाकुलः, भीषणः, घोरः। केवलं हरौ भक्तिनिष्ठाः तं दुस्तरं सागरं तरन्ति; तस्मात् जनैः विष्णुभक्तिसिद्ध्यर्थं प्रयत्नः कार्यः। मिथ्यावस्तुनिष्ठया प्राणी किं सुखं लभते? स हि हरिचरितं श्रुत्वा तदासक्तो भवति। तेषां विचित्राणां कथानां विषयमिश्रितानां लोके, यदि विषयासक्तं मनः स्यात्, ताः कथाः श्रोतव्याः। यदि मोक्षाभिलाषी चेतसः स्युः, ताः कथाः अपि श्रोतव्याः द्विज; यद्यपि अनवधानतः शृणोति, हरिः तुष्यति। हृषीकेशः अकर्मकृत् अपि, भक्तजनप्रियत्वात्, श्रोतृजनहिताय नानाविधानि कर्माणि अकरोत्। स न शतैर्वाजपेयैः, न च दशसहस्रैः राजसूयैः लभ्यते, यथा भक्त्या लभ्यते।