सर्वे शोकग्रस्ताः मित्रगणाः समुपस्थिताः सन्तः, मु्कुन्दः स्वीयं दुःखं सहनशीलः, स्वकर्मणामेव फलं पक्वमिति ज्ञात्वा, सुखदुःखयोः दाता कोऽपि नास्तीति सन्दृढमुक्तवान्। धर्माधर्मयोः मूलं कर्मणि पूर्वे, इत्युक्त्वा नारदः, तेन दुःखातिभारेण पीडितः, स मित्रैः सन्निधौ प्राणान् त्यक्तवान्। तस्मिन्नेव काले, तस्य मातरः, ब्राह्मणश्रेष्ठा, पुत्रवियोगे विलपन्ती अभवत्। सापि पुत्रस्य शिरः, कुण्डलैः शोभितं, गोदामध्ये स्थापयित्वा, "अहो, अन्तिमक्षणे त्वया मया विनष्टा," इत्यादि दुःखेन व्याकुला अभवत्। "यथा पश्चिमगिरौ सूर्यास्तमये दिवसस्य शोभा नश्यति, तथा तव शरीरं, सन्दलस्य अभिषेकाय योग्यं, धूलिना आच्छादितं, माम् दुःखसागरं नीतवान्," इति शोकसम्भ्रमं व्यक्तवती। "तव ताम्बूलसेवनस्य प्रवृत्तिः रक्तकफस्य मिश्रणस्य कारणम्; तव नेत्राणि यानि पूर्वं पद्मसौन्दर्यं अतिक्रान्तानि, तानि तिमिरसमूहैः आच्छादितानि। उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, प्रिय, शिष्येभ्यः स्वयम् उपदेशय," इति विलपन्ती। "यथा वैश्वदेवकर्मान्ते अतिथिं पूजयन्ति, तथा तव मित्राणि द्वारस्थानी, त्वां आह्वयन्ति; तेषां यत् दातव्यं, तत् ददातु, यत् ग्राह्यं, तत् गृह्णातु; अहो, प्रत्युत्तरं ददातु, अहं तव पादयोः पतितास्मि। अन्यथा, अहं तव समीपे प्राणान् त्यजामि," इत्युक्त्वा नारदः, मु्कुन्दस्य पत्नी मूर्च्छिता अभवत्। सा पत्युः शिरः गोदामध्ये स्थापयित्वा विलपन्ती, "मम वचनानि शृणु, हे सागर, तव नामपथेन। यदि कुपितः, तदा साक्षात् मम सन्निधौ कथय; पूर्वं कदापि तव मौनं न दृष्टम्; किं किञ्चित् भ्राता अपमानितः?" इति पृच्छन्ती। "तव शुकः, यः पिंजरे स्थापितः, तव विना अन्नं न खादति; सुष्ठु पक्वं चावलम् तस्मै, मधुरस्वनी मैनायै च ददातु। तयोः शुकमैनयोः 'राम, राम, हरे कृष्ण, विष्णु' नामावलिं पठतु; उत्तिष्ठ, तौ शिक्षय, तौ कौशलिनौ।" "मया किं दोषं कृतं, यत् त्वं मम न भाषसे? त्वया यत् दत्तं धनं, तत् यथावत् रक्षितम्। यत् तव तेजः मम गर्भे न्यस्तम्, प्रसवकाले तं न त्यजामि, तव अनुगमनं करिष्यामि," इति विलपन्ती। नारदः उक्तवान् — एवं शोकमूर्च्छिता, मु्कुन्दस्य प्रिया, न अश्रूणि मुमोच, पत्यानुगमनाय प्रवृत्ता। ततः मु्कुन्दस्य गुरुः, वेदायनः नाम, भूमौ परिव्राजकः, तस्य गृहे आगतवान्। स पृच्छति, "मु्कुन्दः कुत्र गतः? तस्य माता पत्नी च कुत्र? दृश्यन्ते न।" दासी प्रत्युत्तरं ददात्। "मम स्वामी रात्रौ चौरैः हतः; स्नुषायाः भूषणानि वस्त्राणि च सर्वाणि लुप्तानि। स भूमौ मृतः, गृहे उपरितले पतितः; तस्य माता, पत्नी, भ्रातरः च तत्र सन्निधौ।" "ते महाशोकसागरे निमग्नाः विलपन्ति, हे गुरो," इत्युक्त्वा नारदः। तद्वचनं श्रुत्वा, वेदायनः गृहम् आरुह्य, मृतं गृहस्थं ददर्श, तत्र बान्धवान् अतिविलपन्तः। तान् दुःखसागरात् उद्धर्तुम् इच्छन्, वेदायनः उक्तवान् — "यः शोकः भवतः, आत्मनः, शरीरस्य चिन्तया जायते।" "माते, सत्यम् वद; न शरीरस्य न आत्मनः शोकः युक्तः। शरीरं पञ्चभूतसमूहः, पूर्वकर्मणः फलम्। तेषां क्षये, वियोगः जायते; तेषां संयोगः कर्मणि, जननं इति। तद्वियोगे, मरणं इति; तत्त्वज्ञैः भूतसंयोगवियोगः एव कथ्यते।" "तस्मात्, शरीरस्य, जडस्य, पराधीनस्य, शोकः न कर्तव्यः; अनादिनिध्यज्ञानात् जीवः जन्ममृत्यू दृश्यते। 'अहं शरीरः' इति बुद्ध्या, शरीरं आत्मा इति भ्रान्तिः, तद्वस्तुतः न; तस्य निरोधे, शुद्धरूपेण, निराकारं ब्रह्म लभ्यते।" "तद् स्वप्रकाशं, जगत्कारणं, कारणातीतं, गुणयुक्तं, नित्यं, ज्ञानानन्दं, स्वदीप्त्या जगद् प्रकाशयति। जिह्वा तद् न रसयति, नेत्रं न पश्यति, कर्णं न शृणोति, नासिका न घ्राणयति, त्वक् न स्पर्शयति।" "तद् इन्द्रियातीतं, स्वप्रकाशं, आत्मद्रष्टा, वस्तु न, मनसा न गम्यते, बुद्ध्या न गृहीतुम् शक्यते। तस्य अवताराः देवाः शुद्धस्वभावाः; ते तस्य रूपं न जानन्ति, यत् सत्-असत्-अतीतम्।" "एवं, कः मूढबुद्धिः तस्मिन् आत्मनि, यस्य उत्पत्तिनाशौ न स्तः, क्रुद्धः स्यात्?" इत्युक्त्वा, नारदः — एवं कालिन्दीमाहात्म्ये, पद्मपुराणे, उत्तरखण्डे, पंचपञ्चाशत्सहस्रग्रन्थसंग्रहे, द्विशतनव अध्यायः समाप्तः। नारदः पुनः उक्तवान् — वेदायनः सर्वान् परमसत्यवाक्यैः उपदिश्य, तान् आत्मसम्बद्धविधयः कर्तुम् प्रेरितवान्। मु्कुन्दस्य पत्नी, गर्भिणी, पत्यानुगमनम् इच्छन्ती, स तया तैः धीरैः निरोधिता। तस्य अस्थीनि, तं परिव्राजकं सह, भ्राता गङ्गाजले विसर्जयितुं निर्गतः। तौ ब्राह्मणः परिव्राजकः च, किञ्चिद् दिनानन्तरम्, भाग्यवशात्, पवित्रस्थले इन्द्रप्रस्थे आगतौ।