सूतः उवाच— प्राचीनकाले, दिव्यतेजसा युक्तः सत्यवत्याः पुत्रः भगवाञ् व्यासः महर्षीणां मध्ये उपविष्टान् मुनीन् सम्बोधितवान्। स तु भगवतः व्यासस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे ऋषयः आश्वास्यन्ते स्म। ततः सः व्यासः यथागतम् एव तस्मात् प्रदेशात् निर्गतः। अहं च यूयं वर्णाश्रमधर्माणां सम्पूर्णविस्तरं पूर्वमेव वर्णितवान्। एवं धर्मानुष्ठानेन एव विष्णोः प्रियतमा अपि स्युः, अन्यथा न कदापि। अधुना तु गुह्यं वक्ष्यामि, शृणुत द्विजश्रेष्ठाः। अत्रोक्ताः वर्णाश्रमधर्माः, भक्तेः भागस्य तुल्याः न भवन्ति; हे द्विजाः, ते तु समानाः न स्युः। कलियुगे तु केवलं हरिभक्तिः एव पुरुषाणां सुलभा; अन्येषु युगेषु तु धर्माः अनुष्ठेयाः भवन्ति। कलौ तु यः नारायणं देवम् उपासते, स एव धर्मवान्; दामोदरः, हृषीकेशः, पुरुहूतः, सनातनः—एषः एव। यस्य हृदि परमशान्तं परमेश्वरं स्थापयित्वा, त्रैलोक्यं विजित्य, सः कलिकालस्य विषात्, पापात्, मृत्युविषात् च रक्ष्यते। हरिभक्तिरसामृतं पीत्वा, द्विजः तु संसारात् उन्नीयते। यदि मनुष्यः श्रीहरेः नाम स्मरति, तर्हि पाठानां किम् आवश्यकम्? यदि विष्णुपादोदकं शिरसि धार्यते, तर्हि स्नानस्य किम् प्रयोजनम्? यदि हृदि हरिपदकमलं धार्यते, तर्हि यज्ञस्य किम्? यदि सभायां हरिकर्माणि प्रकाश्यन्ते, तर्हि दानस्य किम्? यः हरिगुणसमूहं श्रुत्वा पुनः पुनः प्रमुदितः भवति—तस्य मनः समाधौ रमते, स एव कृष्णे हृदयस्थे मार्गो भवति। ये बाधकाः, ते मायाविनः, धूर्ताः च कथ्यन्ते। स्त्रियः च तासां सहचराः च, हरिभक्तेः विघ्नकर्तारः एव। स्त्रीदृष्टिः देवतानाम् अपि दुष्प्रतिपत्त्या; यः तां विजित्य तिष्ठति, सः हरिभक्तः इति कथ्यते। ऋषयः अपि स्त्रीव्यवहारलालसया मोहिताः भवन्ति। हे द्विजश्रेष्ठ, ये स्त्रीभक्तिम् अनुष्ठन्ति, तेषां हरिभक्तिः कथं स्यात्? असुर्यः स्त्रियः रूपेण भूत्वा, लोके भ्रमन्ति, पुरुषाणां बुद्धिं स्वार्थाय हरण्ति। यावत् स्त्रीदृष्टिः न पतति, तावत् ज्ञानं, बुद्धिः, शुद्धधीः, वेदवेदाङ्गधारिणी, पाठः, तपः, तीर्थाटनं, गुरोः सेवा, पारगमनसंकल्पः, जागरणं, विवेकः, साधुसंगः, पुराणेषु अनुरागः च, सर्वं तिष्ठति। यदा तु स्त्रीदृष्टिः पतति, तदा सर्वधर्मनाशः जायते। ये तु हरिपदपद्ममधुपेन प्रसादिताः, तेषु स्त्रीदृष्टेः बलं नास्ति। ये हृषीकेशं जन्मजन्मनि सेवितवन्तः, ब्राह्मणान् दत्तवन्तः, वह्नौ हविर्दत्तवन्तः, यत्र तत्र वैराग्यं चाचरत्—ते स्त्रीसु सौन्दर्यं किम्? केवलं भूषणवस्त्रविन्यासः सौन्दर्यं इति स्मृतम्। या स्त्री निःस्नेहा, आत्मबोधविहीना, पयः-मूत्र-पूरिष-रुधिर-त्वक्-चर्म-ओष्ठ-मज्जादिसमूहसम्पन्ना, सा कथं रम्या इति? तद् देहम् अपि न रमणीयम्; अतः प्रत्यक्षविचारेण, तस्य संस्पर्शानन्तरं स्नानं कर्तव्यम्। तथापि, तैः वस्तुभिः सह संयोगे, देहः जनानां रमणीयः इव दृश्यते—हा, कष्टं, पुरुषाणां दारुणं दैवयोगात्! पुरुषः स्तनादीन् दृष्ट्वा प्रेर्यते; परं विचार्य, का स्त्री? कः पुरुषः? अतः साधवः स्त्रीसंगं सर्वथा परिहरेयुः; कः स्त्रीसमीपं गत्वा सिद्धिं लभते? या स्त्री कामिनां सह संगच्छति, तस्याः संगं अपि त्याज्यं; तस्मात् दुःखमेव दृश्यते। अज्ञानतः लोभिनः तत्र दैवेन मोहिताः; पुरुषः स्त्रीयाः गर्भे नरके पच्यते। यतः यत्रागतः, तत्रैव पुनः रमते; यत्र मूत्र-शुक्र-मलः सदा प्रवहति। तत्रैव जनाः रमन्ते—कः न मलिनः स्यात्? हा, कष्टं, अस्मिन्संसारे महद्दुःखं, दैवस्य विडम्बना च! पुनः पुनः तत्रैव रमन्ते—हा, पुरुषेषु निर्लज्जता! अतः बुद्धिमन्तः स्त्रीदोषान् चिन्तयन्तु। मैथुनात् वीर्यनाशः, निद्रा वृद्धिः, यौवनं ह्रासः; निद्रया ज्ञानविहीनः, अल्पायुष्कः भवति। अतः स्त्रीं मृत्युस्वरूपां बुद्ध्वा, मनः गोविन्दपदपद्मे निवेशयेत्। इह परत्र च गोविन्दपादसेवा एव सुखस्य कारणम्; तद् विहाय, कः मूढः स्त्रीपादसेवां करोति? जनार्दनपादसेवा जन्ममृत्युभयात् मोचयति; स्त्रीयोनि-सेवा तु गर्भबन्धनं जनयति। यथा यन्त्रे पिष्टः पुनः पुनः गर्भे पतति, तथा स्त्रीकामुकः; एषा दैवस्य विडम्बना विज्ञेयाः। उद्यम्य बाहूं वदामि—मम परमं वचनं शृणुत: गोविन्दं हृदि स्थापय, न तु गर्भदुःखानि। यः स्त्रीसंगं त्यक्त्वा तस्मात् निवर्तते, सः प्रतिपदं अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति। या स्त्री दिव्येन योगेन पतिं लब्ध्वा पुत्रं जनयति, तया सह सहवासं परं त्यजेत्। एवं कर्ता जगन्नाथेन तुष्यति, न संशयः; पण्डितैः स्त्रीसंगः निन्दितः, अप्राप्तसंगः इति निश्चितम्।