शुभे शुक्लपक्षे, पूर्वाह्णे, उत्तरायणे च सूर्यस्य, आत्मसंयमेन वनं गत्वा, एकाग्रचित्तः तपः आचरितव्यं। सदा शुद्धफलमूलानि भोजनार्थं स्वीकरोति; यद्यद् भोजनं लभ्यते, तेन पितृदेवताभ्यां पूजनं कुर्यात्। प्रतिदिनं अतिथिं सत्कुर्यात्, स्नानं कृत्वा देवतानां पूजनं कुर्यात्; गृहात् आनीय भोजनं, सावधानः अष्टमात्राणि भक्षयेत्। सदा जटिलः स्यात्, नखकेशच्छेदं न कुर्यात्, स्वाध्यायं नित्यं आचर्यात्, सर्वथा वाक् निग्रहं कुर्यात्। अग्निहोत्रं च पञ्चमहायज्ञं शुद्धशाकमूलफलैः यथोत्पन्नैः सम्पादयेत्। सदा वल्कलवस्त्रं धारयेत्, त्रिः स्नानं कुर्यात्, शुद्धः स्यान्, सर्वभूतानां दया कुर्यात्, दानग्रहणं वर्जयेत्। द्विजः नित्यं दर्शपूर्णमासयोः, षडृतुषु, चातुर्मास्येषु च यथाविधि यज्ञं कुर्यात्। उत्तरायणदक्षिणायणे च, वसन्तशरदृतुषु, यथोत्पन्नं शुद्धं स्वयम् उपार्जितं उपयोजयेत्। हविष्यान्नं पृथक् पृथक् विधिवत् देवानां पितृणां च शुद्धतमं भागं समर्पयेत्। शेषं स्वयं भक्षयेत्, स्वयम् कृतं लवणं केवलं उपयोजयेत्; सुरामांसं भूमिजन्यं च, च्छत्रं च वर्जयेत्। भूमि, तृणं, शैवालं, श्लेष्मातकफलानि च न भक्षयेत्; कृषितं त्यक्तं चान्येन न भक्षयेत्। आपदि अपि ग्रामोद्भूतं पुष्पफलं न भक्षयेत्; श्रावणमासे यथाविधि अग्निं सदा परिचरेत्। सर्वभूतानां हिंसां न कुर्यात्, द्वन्द्वभयवर्जितः स्यात्; रात्रौ भोजनं न कुर्यात्, रात्रौ ध्याननिष्ठः स्यात्। आत्मसंयतः, क्रोधवर्जितः, सत्यम् ज्ञानचिन्तनपरः, नित्यं ब्रह्मचारी, पत्न्याः समीपं अपि न गच्छेत्। यदि तु पत्नी सहितः वनं गच्छेत्, कामेन मैथुनं कुर्यात्, तस्य व्रतं भङ्गः, द्विजः प्रायश्चित्तं कुर्यात्। तत्र जातः पुत्रः द्विजेन न स्पृशेत्; स वेदाध्ययनाधिकारवर्जितः, तस्य अपि वंशः। सदा भूमौ शयीत, सावित्रीजपपरः स्यात्, सर्वभूतानां शरणं स्यात्, यथायोग्यं वितरणनिष्ठः स्यात्। निन्दा, असत्यवचनं, प्रमादं, आलस्यं च वर्जयेत्; एकाग्निः स्यात्, स्थिरवासं न कुर्यात्, शुद्धभूमौ वसेत्। मृगैः सह विचरेत्, तैः सह निवसन्, शिलायाम् वा कर्करायाम् सावधानः शयीत। स स्नानं त्वरितं कुर्यात्, मासे, षण्मासे, वर्षे च संचयं कुर्यात्। रात्रौ भोजनं कुर्यात्, अथवा दिवा संग्रहणं यथाशक्ति; चतुर्थे वा अष्टमे काले भक्षयेत्। चान्द्रायणव्रतानुसारं शुक्लकृष्णपक्षयोः उपवासं कुर्यात्; प्रतिपक्षं एकवारं शाकलपक्वं भोज्यं भक्षयेत्। सदा पुष्पमूलफलैः जीवेत्, स्वयम् पतितैः, वैखानसाचार्यनिष्ठः स्यात्। भूमौ परिवलनं वा, पादाग्रेषु दिनं स्थापनं वा, स्थित्वा सञ्चरं वा, धैर्यं सर्वत्र न त्यजेत्। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः कुर्यात्, वर्षासु गुहायां वसेत्, शीतकाले शीतवस्त्रधारणं कुर्यात्, तपः क्रमशः वर्धयेत्। त्रिः स्नानं कुर्यात्, पितृदेवताभ्यां हविर्दानं कुर्यात्, एकपादस्थः स्यात्, सूर्यकिरणं पिबेत्। पञ्चाग्निधूमनिष्ठः वा, उष्णभोजनपरः वा, सोमपानपरः वा; शुक्लपक्षे दुग्धं पिबेत्, कृष्णपक्षे गोमयमपि। शुष्कपत्रभोजनपरः वा, कठिनतपोनिष्ठः स्यात्; योगाभ्यासपरः, रुद्रस्तोत्रजपपरः स्यात्। अथर्वशिरसः अध्ययनं कुर्यात्, वेदान्ताभ्यासपरः स्यात्; यम नियमं नित्यं पालयेत्, विधिवत् आचारं आचर्यात्। ततोऽन्ते अग्निं आत्मनि स्थापयित्वा, ध्याननिष्ठः स्यात्। अथवा, अग्निहीनः अनिर्वासः मुक्तिपरः स्यात्; यतीनां ब्राह्मणानां मध्ये यात्रार्थं भिक्षां लभेत्। गृहस्थेषु ब्राह्मणेषु वनस्थेषु च ग्रामात् अष्टमात्राणि संग्रह्य, वने वसन् भक्षयेत्। पत्रे, हस्ते, खण्डे वा प्राप्तं, विविधा उपनिषदः आत्मसिद्ध्यर्थं पठेत्। विशेषज्ञानं, सावित्रीं, रुद्रस्तोत्रं च अभ्यासयेत्; महाप्रस्थानं वा, उपवासं वा, अग्निप्रवेशं वा, अन्यं कर्म ब्रह्मार्पणनिष्ठं आचर्यात्। एवं श्रीपद्मपुराणे स्वर्गखण्डे वानप्रस्थाश्रमधर्मवर्णनं नाम अष्टचत्वारिंशदधिकषट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः व्यासः उवाच—एवं जीवनस्य तृतीयभागे वानप्रस्थाश्रमं आचर्य, चतुर्थभागे क्रमशः संन्यासं आचर्यात्। अग्निं आत्मनि स्थापयित्वा, द्विजः योगाभ्यासपरः, शान्तः, ब्रह्मज्ञाननिष्ठः संन्यासी भवेत्। सर्ववस्तुषु वैराग्यं चेतसि उत्पन्ने, संन्यासं इच्छेत्; विपरीते, मार्गात् पतति। प्राजापत्यं वा अग्नेयं वा यज्ञं कृत्वा, अथवा आत्मसंयमेन, शुद्धचित्तशरीरेण, ब्रह्माश्रमे प्रविशेत्। ज्ञानसंन्यासी, वेदसंन्यासी, कर्मसंन्यासी च—एते त्रिविधाः संन्यासिनः वर्णिताः।