श्रीव्यास उवाच— यो ब्राह्मणः धनलोभे आसक्तः सन् सर्ववेदाध्ययनं सर्वयज्ञानुष्ठानं च कृत्वापि ब्राह्मण्यात् पतति। स न तं परमं स्थितिं प्राप्नोति या तुष्ट्या लभ्यते। तस्मात् शूद्रात् दानं न स्पृहयेत्, न च तत्तो गृह्णीयात्। यः ब्राह्मणः आत्मोपजीवनस्यातिरिक्तं दानं गृह्णाति, स अधः पतति; यो न कदापि तुष्टः, स स्वर्गस्य अर्हः न भवति। स प्राणिनः चौरवत् विक्षोभयति; यः स्वगुरोः सेवकस्य वा हरितुं यतते, देवपितृअतिथिसंतुष्ट्यपि, स सर्वतः गृह्णीयात्, किन्तु तेन न तुष्टः स्यात्। एवं गृहस्थः संयमी देवातिथिपूजनरतः, निगृहीतचित्तः, परं पदं प्राप्नोति। स सत्यदर्शी पत्नीं पुत्रेभ्यः समर्प्य वनं गच्छेत्। सदा एकाकी विहरन्, आसक्तिहीनः, एकचित्तः स्यात्। एवं द्विजोत्तम गृहस्थधर्मः सम्यगुक्तः। एतद्विज्ञाय संयतः स्यात्, द्विजान् च यथावत् शिक्षयेत्। एवं गृहस्थधर्मेण अनवरतं अनाद्येकं भगवन्तं पूजयन्, सर्वभूतप्रकृतिं अतिक्रम्य, स परमं प्राप्नोति, पुनर्जन्म न लभते। एतस्मात् द्वितीयं भागं गृहस्थाश्रमं निवसित्वा, वानप्रस्थाश्रमं प्रति गन्तव्यं, पत्नीं अग्निं च सह गृहीत्वा। पुत्रेभ्यः पत्नीं समर्प्य वनं गच्छेत्; अथवा पौत्रान् दृष्ट्वा, जीर्णशरीरः सन् अपि गच्छेत्। शुक्लपक्षे पूर्वाह्णे, उत्तरायणे च, संयम्यात्मानं वनं गच्छेत्, तपश्चर्यां च कुर्यात्। सदा शुद्धानि फलमूलानि भक्षयेत्; येन यदन्नं लभ्यते, तेन पितृन् देवान् च पूजयेत्। अतिथिं नित्यं सत्कुर्यात्, स्नात्वा देवपूजा च कुर्यात्; गृहात् आनीय अष्टौ ग्रासान् यथाविधि भुञ्जीत। सदा जटिलः स्यात्, नखकेशौ न छिनत्ति, स्वाध्यायपरः, सर्वथा वाक्संयमं आचरन्। सदा अग्निहोत्रं च पञ्चमहायज्ञान् कुर्यात्, शुद्धैः शाकमूलफलैः हविः दद्यात्। सदा वल्कलाम्बरधारी, त्रिस्नायी, शुचिः, सर्वभूतदया युक्तः, दानग्रहणं परिहरेत्। द्विजः नित्यं दर्शपूर्णमासौ, चातुर्मास्यं, पौर्णमास्यादिकं च यथाविधि कुर्यात्। उत्तरायणदक्षिणायणे वसन्तशरदुपन्नं शुद्धं स्वयंगृहीतं उपयुञ्जीत। पृथक् पृथक् पिण्डहविषां विधिना दद्यात्, शुद्धतमं भागं देवपितृभ्यः निवेदयेत्। शेषं स्वयम् अश्नीयात्, स्वयंकृतलवणं एव सेवेत; सुरामांसभूमिजं छत्राकं च वर्जयेत्। न भूमिं न तृणमोषधीं न श्लेष्मातकफलानि न कृष्यन्नं न परित्यक्तं भक्षयेत्। आपदि अपि ग्रामोद्भूतं पुष्पफलं न सेवेत्; श्रावणमासे विधिना अग्निं नित्यं परिपालयेत्। न कस्यचित् हिंसां कुर्यात्, द्वन्द्वभयवर्जितः स्यात्; रात्रौ न भुञ्जीत, रात्रौ ध्याननिष्ठः स्यात्। संयमी, क्रोधरहितः, तत्त्वज्ञानचिन्तनपरः, नित्यं ब्रह्मचारी, पत्न्याः अपि समीपं न गच्छेत्। यदि पत्नीया सह वनं गत्वा कामात् मैथुनं कुर्यात्, व्रतभङ्गः स्यात्, प्रायश्चित्तं चाचरेत्। तत्र जातं बालकं द्विजः न स्पृशेत्; स वेदाध्यायस्य अयोग्यः, न च तस्य सन्ततयः। सदा भूमौ शयीत, सावित्रीजपपरः स्यात्, सर्वभूतानां शरणं स्यात्, यथाविभागं नित्यं दद्यात्। न निन्दां न मिथ्यावचनं न प्रमादं न आलस्यं आचरन्; एकाग्निः स्यात्, स्थिरगृहं न कुर्यात्, शुद्धे स्थले वसेत्। मृगैः सह विहरेत्, तैः सह वसेत्; शिलायां वा कर्कटेषु वा जाग्रन् शयीत। स स्नातकः स्यात्, वा मासमेकं सञ्चिनोति, षण्मासं वा, संवत्सरं वा सञ्चिनोति। रात्रौ वा भक्षयेत्, दिवा वा यथाशक्ति सञ्चिनोति; चतुर्थे काले, अष्टमे काले वा भुञ्जीत्। चान्द्रायणविधिना शुक्लकृष्णपक्षयोः उपोष्य, एकैकस्मिन्पक्षे सिक्तयवपूपं भुञ्जीत्। सदा पुष्पमूलफलभोजी स्यात्, स्वयमेव पतितानि सेवेत्, वैखानसव्रते स्थितः। भूमौ परिवर्तते, दिवा अङ्गुष्ठाग्रे तिष्ठन् विचरेत्; स्थित्वा उपवेश्य वा विचरेत्, सर्वत्र धैर्यं न परित्यजेत्। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः कुर्यात्, वर्षासु गुहायां वसेत्, शिशिरे क्लिन्नवस्त्रधारी तपः क्रमशः वर्धयेत्। त्रिस्नायी स्यात्, पितृदेवताभ्यो हविर्दद्यात्; एकपादस्थितः स्यात्, सदा सूर्यांशुपायी स्यात्। पञ्चाग्निधूमवेष्टितः, उष्णभोजी, सोमपायी वा स्यात्; शुक्लपक्षे क्षीरपायी, कृष्णपक्षे गोमयपायी स्यात्। शुष्कपत्रभोजी वा, सदा कठिनतपः आचरन्; योगाभ्यासरतः स्यात्, सदा रुद्रजपपरः। अथर्वशिरोऽध्यायी स्यात्, वेदान्ताभ्यासनिष्ठः, नियमसंयमपरः स्यात्। एवं सर्वं कृत्वा, अन्ते अग्नीन् आत्मनि स्थाप्य, ध्यानपरः स्यात्।