एकदा भगवतः पुराणस्य पाद्मपुराणस्य महात्म्ये नारदः श्रुत्वा तुळस्याः माहात्म्यं महादेवं प्रपच्छ, तदा महादेवः तस्याः पुण्यकथां सम्यग् उद्घोषयामास। यः कश्चन तुळस्याः मूलमृत्तिकया विशेषतः स्नानं करोति, तस्य देहे या मृत्तिका तिष्ठति, तावत्कालं सः पवित्रतीर्थे एव स्नात इव भवति। यः तुळस्याः गुच्छेन पूजनं करोति, तस्य पुष्पैः विविधैः कृतं पूजनं यावत् चन्द्रसूर्यौ स्थितौ, तावत् तिष्ठति। यत्र यत्र तुळस्याः वनं गृहं वा दृश्यते, तस्य केवलदर्शनात् स्पर्शात् वा ब्रह्महत्याादिपापानि अपि नश्यन्ति, हे नारद। महादेवः पुनः प्रोवाच—“शृणु मुनिश्रेष्ठ! इदानीं अन्यद् रहस्यं वक्ष्यामि, यद् अहं कस्यचित् न उक्तवान्। यत्र यत्र तुळसी अस्ति, गृहे ग्रामे वा वने, तत्र जगन्नाथः सन्तुष्टचित्तः वसति। तत्र गृहे न दरिद्रता, न बान्धवक्लेशः, न दुःखं, न भीः, न व्याधिः—यत्र तुळसी तिष्ठति। सर्वत्रैव तुळसी पुण्या, विशेषतः तीर्थेषु। यः तुळसीं भूमौ देवस्य समीपे रोपयति, तस्य वैकुण्ठवासो निश्चितः। भक्त्या तुळसीं यः पूजयति, तस्य हरिः शान्तिं ददाति, घोररोगान् अमङ्गलानि च नाशयति। यत्र यत्र तुळस्याः गन्धः वातेन वह्यते, तत्र दश दिशः शुद्ध्यन्ते, चतुर्योनयः अपि विशुद्धाः भवन्ति। यत्र गृहे तुळस्याः मूलमृत्तिका दृश्यते, तत्र सदा देवा, शिवः, हरिश्च वसन्ति। यत्र तुळस्याः छाया पतति, तत्र पितृभ्यः दत्तं अक्षय्यं भवति। तस्याः मूले ब्रह्मा, मध्ये जनार्दनः, पुष्पे रुद्रः निवसन्ति, एवं तुळसी पावनी। सन्ध्यायां तुळसीविना यः शौचं करोति, तस्य सर्वं राक्षसैः हृत्य, नरकाय गच्छति। यः तुळस्याः पत्रात् पतितं जलं शिरसि क्षिपति, सः गङ्गास्नानस्य फलं, शतगवदानेन च तुल्यं फलं प्राप्नोति। विशेषतः यः शिवमन्दिरे तुळसीं रोपयति, तस्य प्रतिपर्णे स्वर्गवासः युगसंख्याय भवति। पूर्वं हिमालये उमा शंकराय शततुळसीरोपणं कृतवती, ताभ्यः अहं प्रणमामि। यः उत्सवकाले, श्रावणमासे, सूर्यसङ्क्रान्तौ वा तुळसीं रोपयति, तस्य महत् पुण्यम्। यः तुळसीं प्रतिदिनं पूजयति, सः दरिद्रोऽपि स्वामी भवति—कृष्णः तस्मै सर्वसिद्धिदः कीर्तिं च ददाति। यत्र शालग्रामशिला दृश्यते, तत्र हरिः स्वयमेव वर्तते; तत्र स्नानदानयोः वाराणस्याः शतगुणं पुण्यं लभ्यते। कुरुक्षेत्रे, प्रयागे, नैमिषारण्ये च शालग्रामपूजया कोटिगुणं पुण्यं लभ्यते। यत्र शालग्राममुद्रिका स्थाप्यते, तत्र वाराणस्याः सर्वं पुण्यं लभ्यते। यः कश्चन पापं करोति, ब्रह्महत्या अपि, तस्य सर्वं शीघ्रं शालग्रामपूजनात् विनश्यति। ततः नारदः प्राह—“भगवन्, तुळस्याः माहात्म्यं श्रुत्वा, त्रिरात्रव्रतस्य विधानं श्रोतुम् इच्छामि।” सदाशिवः प्रोवाच—“ब्राह्मणश्रेष्ठ! शृणु प्राचीनं व्रतं, यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। प्राचीनकाले रैभ्यकल्पे प्रजापतिः राजा आसीत्, तस्य पत्न्याः चन्द्रानना पतिव्रता आसीत्। सा त्रिरात्रव्रतं कृत्वा धर्मार्थकाममोक्षांश् च लब्धवती। यः तुळसीव्रतं शृणोति, स जीवितं धन्यं—विशेषतः कार्तिकशुक्लनवम्यां। व्रती नियमेन व्रतम् आचरन्, भूमौ शय्यां कृत्वा, इन्द्रियसंयमेन, शुद्धचित्तः, त्रिरात्रं तिष्ठति। तुळसीवनस्य समीपे नियमपूर्वकं शय्यां कृत्वा, मध्याह्ने नदीसरःसि शुद्धजले स्नानं कृत्वा, पितृदेवताभ्यः तर्पणं विधिवत् ददाति। ततः सुवर्णेन लक्ष्मीसहितं जनार्दनस्य प्रतिमां निर्माय, स्वहितकामः कदापि धनविषये कपटं न कुर्यात्। ततो द्वौ वस्त्रयुग्मौ पीतश्वेतवर्णौ स्थाप्यौ। नवग्रहशान्तिं च विधिवद् आचरितव्यं। तत्र हविर्द्रव्यं पक्त्वा, वैष्णवाग्नौ होमः कर्तव्यः। द्वादश्यां सम्यक् देवदेवस्य पूजनं कुर्यात्। ततः पञ्चरत्नैः भूषितं निर्मलपात्रं, पत्रैः ओषधिभिः च पूरितं स्थापयेत्। तस्मिन् पात्रे लक्ष्मीसहितं जनार्दनं स्थापयेत्, तुळसीमूले वेदपुराणमन्त्रैः प्रतिष्ठापयेत्। तुळसीवनं केवलं दुग्धेन सिञ्चयेत्। ततः पञ्चामृतैः जगद्गुरोः अभिषेकं कृत्वा, अनन्तरूपं विश्वरूपं, यः विश्वमयं जगत् धारयति, सः अनन्तदेवः प्रसन्नो भवतु इति प्रार्थयेत्। ततः मन्त्रेण—“आगच्छ देवदेवेश, प्रभाकर, जगन्नाथ, सदा तमोविनाशक, संसारसागरात् मां त्राहि।” पञ्चामृतैः, गङ्गादिजलैः च अभिषिक्तः अनन्तः प्रीयताम्। चन्दनागुरुकर्पूरकुङ्कुमादिभिः भक्त्या समर्पितैः तैलैः, लक्ष्मीसहिताय नारायणाय नमः इति अभ्यञ्जनं कुर्यात्। जगत्त्रातृवे, शुभवस्त्रैः समर्पणं कुर्यात्। एवं तुळस्याः माहात्म्यं, त्रिरात्रव्रतस्य विधानं च महादेवेन नारदाय सम्यक् निवेदितम्।