सदा एव अध्ययननिषिद्धदिनान् परिहरेत्, शिक्षायाम् अभ्यासे वा अपि यत्नपूर्वकम् एवाचरन्। श्रोतव्ये च कर्णेन, रात्रौ वातसमये, दिवा रजःसञ्चये, विद्युत्पातवज्रनिनादवर्षामहाग्रहदर्शनसमये च, अध्ययननिवृत्तिः विधानम्। प्रजापतिना एतानि कालान्यधीयमानस्य निषेधितानि, अग्निषु शान्तेषु वेदपाठः न कर्तव्यः। तत्रापि, ऋतुविपर्यये, मेघदर्शने, वज्रनिनादे, भूकम्पे, ताराग्रहदोषदर्शने च, अध्ययननिवृत्तिः विधानम्। ऋतुविपर्यये, अग्निषु शान्तेषु, विद्युत्पातवज्रनिनादे च, एतेऽध्ययननिवृत्तिकालाः। रात्रौ अपि दिनवत् विद्युत्पाते अध्ययनं निवर्तते; ग्रामे नगरे च सदा अध्ययननिवृत्तिः। धर्मकुशलकामानां तु दुर्गन्धे, ग्रामे मृतशरीरे, चाण्डालसन्निधौ च अध्ययननिवृत्तिः। मेघसमुन्नतौ, वर्षाकाले, जले, मध्यरात्रे, मूत्रपुरीषविसर्जनकाले च, अध्ययनं निवर्तते। अशुचिर्वा श्राद्धभोजी वा अध्ययनं चिन्तयितुमपि न अर्हति; विद्वान् ब्राह्मणः यज्ञदक्षिणालाभे विशेषकर्मणि वेदपाठं न कुर्यात्। त्र्यहं न वेदं पठेत् राजन्युत्पत्तौ, ग्रहणे, एकाहारशेषे, तैलाभावे च। यावत् विद्वान् ब्राह्मणः अशुचिः, तावत् वेदपाठं न कुर्यात्; न च शयाने, प्रसारितपादे, ऊर्ध्वोरुके उपविष्टे च। मांसभोजी शूद्रश्राद्धभोजी च अध्ययनं न कुर्यात्; न च तुषारकाले, शरध्वनौ, सन्ध्ययोः च। अमावास्यायां, चतुर्दश्यां, पौर्णमास्यां, अष्टम्यां, उपाकर्मारम्भे अन्ते च, त्र्यहव्रतं विधीयते। अष्टकासु, दिवसरात्रौ, तासां रात्रिषु, मार्गशीर्षपौषमाघेषु च, अध्ययननिवृत्तिः। तिस्रः अष्टकाः कृष्णपक्षे, श्लेष्मातकशाल्मलीमधुकच्छायायाम् अपि, विज्ञाताः। न कदाचित् कोविदारकपित्थवृक्षयोः अधीयीत; न च सहपाठिब्रह्मचारिणि मृते। आचार्ये मृते त्र्यहम् अध्ययननिवृत्तिः; एते ब्राह्मणानां अध्ययनविघ्नाः। राक्षसाः एषु कालेषु विघ्नं कुर्वन्ति, तस्मात् तान् परिहरेत्। नित्यकर्मसु सन्ध्योपासने च अध्ययननिवृत्तिः न अस्ति। उपाकर्मारम्भे, यज्ञान्ते, यज्ञमध्ये वा, एकमृचं, एकं यजुः, एकं साम पुनः पठेत्। अष्टकादिषु, तीव्रवातकाले च न अधीयीत; वेदाङ्गेषु, इतिहासपुराणयोः च अध्ययननिवृत्तिः न अस्ति। अन्येषु धर्मशास्त्रेषु एतानि सर्वाणि न परित्यजेत्; एष ब्रह्मचारिणः धर्मः संक्षेपेण उक्तः। एष ब्रह्मणा पूर्वं विशुद्धचित्तैः ऋषिभ्यः उक्तः; द्विजः अन्यत्र यत्नं कृत्वा वेदं न अधीयानः, स मोहितः, न वक्तव्यः, द्विजैः वेदबाह्यः स्मृतः। न तु वेदपाठमात्रेण संतुष्टः स्यात् द्विजः। पाठमात्रेण समाप्तः गवामिव पल्वले निमज्जति; यः वेदं सम्यगधीत्य अर्थं न चिन्तयति, स शूद्रवत् मोहितः, न च पात्रतां प्राप्नोति। यदि आचार्यसमीपे दीर्घकालं वसितुमिच्छेत्, तं सम्यक् सेवेत, शरीरत्यागपर्यन्तं। नियमेण वने गत्वा, अग्नौ हविः समर्पयेत्। एवं सततमधीयीत, ब्रह्मनिष्ठः, एकचित्तः; विशेषतः सावित्रीं, शतरुद्रीयं, उपनिषदः पुनः पुनः अभ्यासेत, भिक्षान्नवृत्तिः सन्। एष धर्मः परमः प्राचीनीयश्च पुराणे वेदे च सम्यगुक्तः; पूर्वं पृष्टः महर्षिभिः, देवः मनुः स्वायम्भुवः एतद् उक्तवान्। व्यास उवाच— वेदं वेदद्वयं वेदाङ्गानि चाधीत्य, तेषां च अर्थं विज्ञाय, ततः श्रेष्ठः द्विजः स्नानं कुर्यात्। आचार्याय वित्तं दत्वा, तस्य अनुमत्यैव स्नानं कुर्यात्; व्रतानि समाप्त्य, दमश्च, शक्तिमान् सन् स्नानाय पात्रः। वंशकदण्डं, उपवीतं च द्वे, उत्तरीयाधरीये च, कूप्यां जलं च धारयेत्। शुद्धं छत्रं, पगोटकं, पादत्राणं, उपानच्छ च धारयेत्; सुवर्णकुण्डले, कृतकेशनखच्छेदनः, शुचिः स्यात्। सुवर्णं विना रक्तमाल्यं न धारयेत् ब्राह्मणः; श्वेतवस्त्राणि, सुगन्धित्वं, रम्यदर्शनत्वं च सदा आचरन्। समर्थः सन् जीर्णमलिनवस्त्रं न धारयेत्; न च रक्तं, कठिनं, अन्यदोषयुक्तं वस्त्रं वा कुण्डलं वा। पादत्राणमाल्योपानच्छ च नायथायोगं धारयेत्; यज्ञोपवीतं भूषणवत् धारयेत्, कृष्णाजिनं च धारयेत्। वस्त्रं न वामस्कन्धे धारयेत्, विकृतवस्त्रं न धारयेत्; नियमेण स्वयमेव योग्यां शुभलक्षणां भार्यां गृह्णीयात्। सा रूपसम्पन्ना शुभलक्षणा अन्यदोषरहिताऽन्यगोत्रजा मानवकुलोत्पन्ना स्यात्। ब्राह्मणः सदाचारसम्पन्नां शुद्धां पत्नीं गृह्णीयात्; ऋतुकाले एव तामुपगच्छेत्, यावत् पुत्रः जायते। षष्ठ्यष्टम्यां, पञ्चदश्यां, द्वादश्यां, चतुर्दश्यां च निषिद्धदिनानि सदा परिहरेत्। सदा ब्रह्मचर्यं चरेत्, जन्मत्रये च; विवाहाग्निं स्थाप्य, जातवेदसे हविः जुहोति।