शृणु, धर्मप्रिय! पुराणेषु श्रीपद्मपुराणे कर्मयोगविधायिनि स्वर्गखण्डे ह्येतानि पावनानि आचारप्रकरणानि विवृण्वन्ति। यदा कश्चन भोजनं वा पानं वा करोति, तदा तद् द्रव्यं हस्ते धारयित्वा, भूमौ स्थाप्य, आत्मानं शुद्धयेत्, तच्च जलैः प्रक्षालयेत्। यदि द्विजातिः कस्यचित् धातुमयस्य वस्तुनः स्पर्शे मलिनः भवेत्, सः तद् भूमौ स्थापित्य, स्वं शुद्धयित्वा, तदपि जलैः प्रक्षालयेत्। यः कश्चन द्रव्यं गृहित्वा अवशिष्टैः मलिनः जातः, भूमौ स्थापयित्वा न शुद्धयेन्, तद् द्रव्यं मलिनं भवति। वस्त्रादिषु तु किञ्चिद् अपवादः अस्ति; तानि स्पृशन् आत्मानं शुद्धयेन्, विशेषतः अरण्ये, एकाकी रात्रौ, वा मार्गे व्याघ्रचौरसंकुले। मूत्रपुरीषोत्सर्गे च, यः हस्ते द्रव्यं धारयति, सः मलिनः न भवति; यज्ञोपवीतं दक्षिणकर्णे स्थाप्य, उत्तरदिशं पश्येत्। दिवा दक्षिणाभिमुखः, रात्रौ दक्षिणपार्श्वे, काष्ठपर्णमृत्तृणैः भूमिं छाद्य, मूत्रपुरीषम् utsṛjet्। तस्मिन्काले शिरः आवृत्य, छायायां, कूपे, नद्यां, गोष्ठे, देवायतने, जले, पन्थाने, भस्मनि वा न utsṛjet्। अग्नौ, श्मशाने, गोमये, काष्ठे, महावृक्षे, तृणे च न utsṛjet्। न च स्थित्वा, न निर्वस्त्रः, न पर्वते, न भग्नमन्दिरे, न बिल्व्यां कदापि utsṛjet्। जीवयुक्तेषु विवरेषु, न गच्छन्, न तुषारे, न अंगारे, न कपालेषु, न राजपथे utsṛjet्। न कर्षेत्रे, न विवरे, न तीर्थे, न चतुष्पथे, न उपवने, न श्मशानसमीपे, न शुष्के स्थले, न नगरे utsṛjet्। न च पादे, न पादत्राणेन, न छत्रेण, न विवृते, न स्त्रीगुरुब्राह्मणगोमुखे utsṛjet्। न देवालये, न देवगृहे, न जले, न दीपे, न प्रतिमायाम्, न मूर्त्यां पश्यन् utsṛjet्। न सूर्ये, न वह्नौ, न सोमस्याभिमुखे; नद्याः तीरात् शुद्धां, सुरभिं, शुद्ध्यर्थं भूमिं गृहीत्वा, तया शुद्धिं कुर्यात्। शुद्धोदकं सावधानः प्रयुञ्जीत; ब्राह्मणः न धूलिपङ्कयुक्तां भूमिं गृह्णीयात्। न पन्थानः, न शुष्कभूमिः, न परशुद्ध्युक्ता, न देवगृहात्, न कूपात्, न गृहात्, न जलात् भूमिं गृह्णीयात्। ततः पूर्वोक्तविधिना शौचं नित्यं कुर्यात्। एवं द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः कर्मयोगविधायिनि स्वर्गखण्डे श्रीपद्मपुराणे समाप्तः। अनन्तरं, महर्षिव्यासः उवाच—एवं दण्डादिसम्पन्नः, शौचाचारनिष्ठः शिष्यः, आचार्येण आहूयमानः, तस्य मुखं पश्यन् मन्त्रं जपेत्। सदा प्रबुद्धः, सुशीलः, जितेन्द्रियः स्यात्; 'उपविश' इति उक्ते, आचार्याभिमुखः उपविशेत्। न शयानेन प्रत्युत्तरं दद्यात्, न भुञ्जानः, न स्थित्वा, न पृष्ठं परिवर्त्य गुरुणा संबोधितः। गुरुसन्निधौ तस्य शय्या, पीठं च सदा नीचं स्यात्; गुरुदृष्टौ तु यथायोग्यं उपविशत्। आचार्यस्य नाम न कदापि उच्चारयेत्, न तस्य गमनवाक्यचेष्टाः अनुकरणीयाः। यत्र गुरुणः निन्दा वा अपवादः, तत्र कर्णौ पिधाय, अथवा तस्मात् स्थलात् निर्गच्छेत्। दूरतः गुरुम् न पूजयेत्, कोपसमये वा स्त्रीसन्निधौ न उपसर्पेत्, न स्थित्वा प्रत्युत्तरं दद्यात्, न अनुमतिविना उपविशत्। सदा आचार्याय कुम्भं, कुशं, पुष्पं, समिधं च आनयेत्, तस्य अङ्गानां मार्जनं, अभ्यङ्गं च नियतं कुर्यात्। कदापि आचार्यस्य हारं, शय्यां, पादत्राणं, उपानहं वा न स्पृशेत्, न च तस्य आसनं छायां वा अतिक्रामेत्। दन्तकाष्ठादिकं रचयेत्, यद् लभ्यते तत् आचार्याय अर्पयेत्, अनुमतिविना न गच्छेत्, यत् प्रियं हितं च तस्य, तत्र भक्तः स्यात्। कदापि तस्य सन्निधौ पादौ न प्रसारयेत्, न जृम्भेत्, न हास्यं कुर्यात्, न कण्ठं छादयेत्। सन्निधौ अंगानां न किञ्चित् क्रुण्चयेत्; यथाकालं पाठम् कुर्यात्, यावत् गुरुर्न तुष्टः। आचार्यस्य अधस्तात् पार्श्वे वा उपविश्य, एकचित्तः सेवां कुर्यात्; आचार्यः उपविष्टः, शयानः, वाहनस्थो वा, तदा शिष्यः न स्थितः स्यात्। यदा आचार्यः धावति, तदा अनुसरन्; यदा गच्छति, तदा साकं गच्छेत्; गोशालायाम्, अश्वे, उष्ट्रे, याने, राजगृहे, भूमौ वा। आचार्येण सह शिलायां, फले, नौकायां वा उपविश्य, सदा जितेन्द्रियः, शान्तचित्तः, अमन्युः, शुचिः स्यात्। सदा स्निग्धं हितं च वदेत्, गन्धमाल्यरसम्, भूषणं, हिंसां च परिहरन्। तैलाभ्यङ्गं, अञ्जनं, मर्दनं, छत्रधारणं, कामं, लोभं, भीतिं, निद्रां, गीतवाद्यनृत्यं च त्यजेत्। भीषणं, निन्दां, स्त्रीदर्शनं, स्पर्शनं, अन्येषां हिंसां, अपवादं च सदा परिहरन्। सदा कुम्भं, पुष्पं, गोमयं, मृत्तिकां, कुशं च आनयेत्, यावत् अन्नं न लभ्यते, तावत् भिक्षां कुर्यात्। सर्पिषः, लवणं, शुष्कं च त्यजेत्, गीतनृत्यादिषु न स्पृहयेत्। सूर्यं न पश्येत्, न दन्तधावनं कुर्यात्, न च दूषितास्त्रीशूद्रादिभिः रहसि संवादं कुर्यात्। आचार्यशेषं औषधं च प्रयुञ्जीत, न तु कामात्; स्वकृतेन स्नानशौचं च न कुर्यात्। एवं, धर्मनिष्ठः शिष्यः, आचार्यसेवायां नियमाः पालयन्, आत्मानं च शुद्धयेन्, गुरुप्रीतिं च सम्पादयेत्।