त्रयः अग्निचयाः तत्र सन्ति, येषां मध्ये जाह्नवी प्रवहति। सा प्रयागात् निर्गता, सर्वतीर्थेषु पूज्यतमा। सा देवी, सूर्यतनया, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा, प्रयागे तिष्ठति यमुनया गङ्गया च सह, लोकान् धारयन्ती। गङ्गायमुनयोः मध्ये प्रदेशः भूमेः गर्भ इति ख्यायते; राजसिंह, प्रयागस्य षोडशभागोऽपि अन्यैः समो न भवति। वातेन उक्तं यत्, त्रींशल्लक्षाणि अर्धं च दिव्यानि मानुषाणि च, व्योम्नि च तीर्थानि सन्ति; तानि सर्वाणि गङ्गायाम् एव सङ्गृहीतानि इति कथ्यते। प्रयागः कम्बलाश्वतरयोः प्रतिष्ठितस्थानम्, तथा भोगवत्याः अपि, अयं च वेदिः प्रजापतेः। तत्र, युधिष्ठिर, देवाः यज्ञाश्च साक्षात् रूपम् धारयन्ति; ते प्रयागं नमन्ति, यथा तपसा सम्पन्नाः ऋषयः अपि। धनाढ्याः नृपाः, देवाश्च तत्र यज्ञान् कुर्वन्ति; अतः, भारत, त्रिषु लोकेषु प्रयागात् पवित्रतरं नास्ति। तस्य प्रभावेन, महाबाहो, अन्यानि सर्वाणि तीर्थानि अतिक्रामति; दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रिंशल्लक्षाणि च, तत्र सन्ति। यत्र पुण्या गङ्गा प्रवहति, सा भूमिः तपस्याः स्थानम्; तं देशं सिद्धिक्षेत्रम् विद्धि, गङ्गातीरे सुरक्षितम्। एष सत्यम् द्विजातीनां, पुण्यात्मनां, स्वपुत्रस्य, मित्रस्य, भक्तशिष्यस्य वा कर्णे पठनीयम्। एष पुण्यः, एष स्वर्गदायकः, सेवनीयः, शिवः; एष पावनः, रमणीयः, शुद्धिकरः, धर्मः परः। एष महर्षीणां रहस्यं, सर्वपापनाशनः; पठित्वा चिन्तयित्वा च, द्विजः शुद्धिम् आप्नोति। यः एतत् पुण्यतीर्थं नित्यं शृणोति, सदा शुचिः, स पूर्वजन्मस्मृतिम् लभते, स्वर्गशिखरे च मोदते। तानि तीर्थानि साधुभिः प्राप्यन्ते, ये धर्मस्य तत्त्वं पश्यन्ति; तीर्थेषु स्नात्वा, कौरव्य, कुटिलचित्तः मा भूः। यतः त्वं सम्यक् पृष्टवान्, तस्मात् उक्तं महाबाहो; सर्वे ते पितरः पितामहाश्च उद्धृताः। तानि सर्वाणि अपि प्रयागस्य षोडशभागं न सम्यग् लभन्ते; एवं, युधिष्ठिर, ज्ञानं, योगः, तीर्थं च। महता प्रयत्नेन तानि लभ्यन्ते, ततः परमं पदं गच्छन्ति; प्रयागस्मरणेन स्वर्गलोकं प्राप्नोति। इति श्रीपद्मपुराणे स्वर्गखण्डे प्रयागमाहात्म्ये सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। अथ युधिष्ठिरः उवाच— प्रयागकथा सम्यक् श्रुता, महर्षे; अधुना सर्वं वद, येन अहम् अपि मोक्षं प्राप्नुयाम्। मार्कण्डेय उवाच— शृणु, राजन्, सर्वं वक्ष्यामि यथावद्; ब्रह्मा, विष्णु, ईशानः च, अक्षयः देवेशः। ब्रह्मा सर्वाणि भूतानि सृष्ट्वा, स्थावराणि जङ्गमानि च; विष्णुः परे लोके तानि रक्षति। कल्पान्ते रुद्रः सम्पूर्णं जगत् विनाशयति; न सः ददाति, न गृह्णाति, न च कदापि नश्यति। यः सर्वभूताधिपतिं पश्यति, सः एव यथार्थं पश्यति; उत्तरदिग्व्यवस्थापनानन्तरं ब्रह्मा तत्र स्थितः। परमेश्वरः, वटमूले महेश्वररूपेण तत्र तिष्ठति; तदा देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयः च तत्र सदा सन्निहिताः। ते परमं सदा रक्षन्ति, पापकर्मसु प्रवृत्तान्; परं मार्गं अन्ये न प्राप्नुवन्ति। युधिष्ठिरः उवाच— कथं ते तत्र स्थिताः, तत्त्वेन वद; केन हेतुनाऽपि लोके पूज्याः तत्र तिष्ठन्ति? मार्कण्डेय उवाच— ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः प्रयागे स्थिताः; तस्य कारणं वक्ष्यामि, शृणु सत्यम्, युधिष्ठिर। प्रयागदेशः पञ्चयोजनविस्तृतः, तत्र ते पापक्षयाय रक्षणार्थं स्थिताः। तत्र लघुः अपि पापः नरकं नयति; अतः ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः तत्रैकत्र निवसन्ति। सप्तद्वीपाः, समुद्राः, पर्वताः च पृथिव्यां यावत् प्रलयम् अवस्थिताः। अन्ये अपि बहवः, युधिष्ठिर, तत्र स्थिताः; भूमेः आधारात् आरभ्य, सर्वं त्रिदेवैः प्रतिष्ठितम्। एतत् प्रजापतेः क्षेत्रं, प्रयाग इति प्रसिद्धम्; एष प्रयागः, युधिष्ठिर, पुण्यः शुद्धश्च। राज्यं पालय, राजन्, भ्रातृभिः सह। इति श्रीपद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे प्रयागमाहात्म्ये अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। सूत उवाच— सर्वे पाण्डवाः भ्रातृभिः सह धर्मनिष्ठाः, ब्राह्मणान् प्रणम्य, आचार्यदेवतान् पूजयामासुः। तस्मिन् काले वासुदेवः अपि तत्र आगतः; माधवः सर्वैः पाण्डवैः सह पूजितः। कृष्णेन च सर्वैः महात्मभिः सह, युधिष्ठिरः धर्मपुत्रः पुनः राज्याभिषिक्तः। तस्मिन् समये महात्मा मार्कण्डेयः 'स्वस्ति' इति उक्त्वा, त्वरितं स्वाश्रमं गतः। युधिष्ठिरः धर्मात्मा भ्रातृभिः सह महादानं दत्तवान्; एवं धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः दानं दत्तवान्। यः शुभे काले उत्तिष्ठन्, एतत् पठति वा शृणोति वा, सः सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं गच्छति।