सर्वेषां प्राणिनां, येषां मनांसि पापग्रस्तानि सन्ति, मार्गं अन्विच्छतां, गङ्गायाः सदृशः मार्गः नास्ति। सा गङ्गा शुद्धानां शुद्धिका, शुभानां शुभा, महेश्वरस्य शिरसः पतिता, सर्वपापापहा शुभा च। मार्कण्डेयः नृपतिं उवाच—“राजन्, पुनः श्रुणु प्रयागस्य माहात्म्यम्। तस्य श्रवणेन सर्वपापेभ्यो विमुक्तिः—नात्र संशयः। गङ्गायाः उत्तरतीरे मानसाख्यं पुण्यस्थानं अस्ति; तत्र त्रिरात्रं उपवासं कृत्वा सर्वकामाः लभ्यन्ते। यत् पुण्यं गोदानभूमिदानेन वा सुवर्णदानेन वा लभ्यते, तद् एव पुण्यं तस्य पुण्यस्थलस्य स्मरणेन प्राप्यते। कामेन वा अकामेन, यः गङ्गायां मृत्युम् उपगच्छति, सः मृत्युः पश्चात् स्वर्गं याति, नरकं न पश्यति। अप्सरोगणानां गीतैः जागरितः, हंससारससंपन्ने दिव्यरथे निर्गच्छति। राजन्, षट्सहस्रवर्षाणि स्वर्गे सुखानि भुङ्क्ते; पुण्यस्य क्षये स्वर्गात् पतित्वा आकाशात् अवतरति। सः महाकुले जन्म लभते, सुवर्णरत्नमौक्तिकसम्पन्नः; षट्सहस्रतीर्थानि षट्शतानि पुण्यस्थलानि—माघमासे गङ्गायमुनयोः संगमे गच्छन्ति। शतसहस्रगोदानस्य यथा पुण्यं, तद् एव प्रयागे माघमासे त्रिदिनस्नाने लभ्यते। यः गङ्गायमुनयोः मध्ये पञ्चाग्निव्रतं कुर्यात्, सः दोषरहितः रोगरहितः पञ्चेन्द्रियसम्पन्नः भवति। यथास्य शरीरस्य रोमकूपानां संख्या, तावत्संख्यायाः सहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते; ततः स्वर्गात् पतित्वा जम्बूद्वीपे अधिपतिः भवति। महाभोगान् भुक्त्वा सः तं पुण्यस्थानं पूजयति; यः प्रसिद्धसंगमे जलं प्रविशति, सः राहुग्रस्तचन्द्रवत् सर्वदोषेभ्यः विमुक्तः सोमलोकं प्राप्य तत्र सोमेन सह रमते। षट्सहस्र षट्शतवर्षाणि स्वर्गलोकं प्राप्य, ऋषिगन्धर्वैः सेवितः भवति। पतनानन्तरं, राजन्, सः समृद्धकुले जन्म लभते; यः शीर्षे अधस्तात् पादौ उपरि अग्नौ पिबति, सः शतसहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते। पतित्वा, राजन्, सः अग्निहोत्रकृत् भवति। महाभोगान् भुक्त्वा पुण्यस्थानं पूजयति; यः शरीरं छित्वा पक्षिणः ददाति, तस्य फलम् अपि शृणु। यस्य शरीरं पक्षिभिः उपयुज्यते, सः शतसहस्रवर्षाणि सोमलोके पूज्यते। ततः स्वर्गात् पतित्वा, राजा धर्मात्मा, गुणसम्पन्नः, रूपवान्, ज्ञानवान्, परमप्रियवपुषा जन्म लभते। महाभोगान् भुक्त्वा पुनः तं पुण्यस्थानं गच्छति, यमुनायाः उत्तरतीरे प्रयागस्य दक्षिणभागे। तत् पुण्यस्थानं ‘ऋणमोचनम्’ इति प्रसिद्धम्; तत्र एकरात्रं वासेन सर्वाणि ऋणानि विमुच्यते। सूर्यलोकं प्राप्य सदा ऋणमुक्तः भवति। एवं प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः, श्रीपद्ममहापुराणस्य स्वर्गखण्डे। युधिष्ठिरः उवाच—“भगवन्, तव प्रयागस्तुति श्रुत्वा हृदयं तस्य माहात्म्येन शुद्धम्। तत्र उपवासस्य फलम् किं? कः परिणामः लभ्यते?” मार्कण्डेयः उवाच—“राजन्, प्रयागे उपवासस्य फलम् शृणु। ध्यायमानः श्रद्धालुः पुरुषः एवं फलम् प्राप्नोति। सः दोषरहितः रोगरहितः पञ्चेन्द्रियसम्पन्नः भवति; प्रत्येकपदे अश्वमेधस्य फलम् लभते। राजन्, दश पूर्वपश्चात् पीढ्यः उद्धरति; सर्वपापेभ्यः विमुक्तः, परमपदं प्राप्नोति। युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ—“भगवन्, किञ्चिद् दानेन वा लघुदानेन कः पुण्यसमुदायः लभ्यते? अश्वमेधः तत्र बहुकृत्यैः एव लभ्यते; मम संशयं छिन्दि। मार्कण्डेयः उवाच—“राजन्, महाबाहो, यत् पद्मजेन ऋषिसंनिधौ उक्तं, तत् पूर्वं मया श्रुतम्। प्रयागक्षेत्रं पञ्चयोजनविस्तृतम्; तत्र प्रविश्य प्रत्येकपदे अश्वमेधस्य फलम् लभ्यते। यः तत्र प्राणत्यागं करोति, सः सप्त पूर्वपितृन् चतुर्दश उत्तरपितृन् उद्धरति। एतद् ज्ञात्वा, राजन्, श्रद्धया नित्यं प्रयागे भक्तिः कर्तव्या। ये श्रद्धारहिताः, पापग्रस्तचित्ताः, ते देवैः निर्मितं प्रयागं न प्राप्नुवन्ति। युधिष्ठिरः पप्रच्छ—“स्नेहेन वा धनलुब्ध्याः वा कामेन प्रेरिताः, तैः प्रयागस्य पुण्यं कथं लभ्यते? पुण्यं कथं प्राप्तिः?” “यदि कश्चित् अज्ञः, कर्तव्याकर्तव्यं न जानन्, प्रयागे सर्वसंपत्तिं विक्रीयते, तस्य कः परिणामः?” मार्कण्डेयः उवाच—“राजन्, महागुप्तं शृणु, यत् सर्वपापापहम्। यः प्रयागे मासमेकं संयमितेन्द्रियः वसति, सः सर्वपापेभ्यः विमुक्तः भवति, स्वयम्भूना एव उक्तम्। शुद्धः, संयतात्मा, अहिंसकः, श्रद्धालुः च। सः सर्वपापेभ्यः विमुक्तः, परमपदं प्राप्नोति। अधुनापि शृणु, यः प्रयागे विश्वासभङ्गं करोति, तस्य परिणामः कः भवति।