यदा गङ्गायमुना-संयोगेन सा देवी लोकानां हिताय भवति, तदा गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्याः श्रोणिः स्मृता। मुनयः प्रयागं श्रोण्यन्तं चोपवेशस्थानं च वेदितुम् अर्हन्ति; स प्रयागः कंबलाश्वतारयोः सहितः स्थिरो निलीयते। तत्रैव भोगवती नाम तीर्थं पवित्रं, प्रजापतेः वेदि च प्रतिष्ठिता; यत्र, हे युधिष्ठिर, वेदाः यज्ञाश्च साक्षात्कृताः। तत्र निष्पापाः मुनयः प्रजापतिं पूजयन्ति, देवाश्च, राजन्, चक्रधारिणः अपि तत्र यज्ञान् कुर्वन्ति। अतः, हे भारत, त्रिषु लोकेषु प्रयागात् पवित्रतरं स्थलं नास्ति; सर्वेषां तीर्थानां मध्ये प्रयागः शक्त्या श्रेष्ठतमः। तस्य तीर्थस्य नाम श्रवणमात्रेण, उच्चारणेन, वा साष्टाङ्गप्रणामेन सर्वपापैः विमुच्यते। यः कश्चित् दृढव्रतधारी तत्र संगमे स्नानं करोति, स राजसूयाश्वमेधयोः फलं लभते। देवतानां अपि तद् यज्ञस्थानं स्यात्; यत्र यद् दत्तं स्यात्, तदल्पमपि महान् भवति, हे भारत। न देववाक्यैः, न मानववाक्यैः तव चेतः प्रयागे मरणात् निवर्तयेत्, हे प्रिय। अत्र दशसहस्राणि तीर्थानि षष्टिकोट्यधिकानि च सन्ति, हे कुरुनन्दन। चतुर्वेदाध्ययनस्य वा सत्यस्य च यल्लाभः, स एव गङ्गायमुनयोः संगमे स्नानात् लभ्यते। तत्रैवोत्तमं तीर्थं भोगवती नाम, वासुकितीर्थं; यः तत्र स्नानं करोति, अश्वमेधसमानं फलं प्राप्नोति। त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं हंसप्रपतनं तीर्थं तत्रैव, तथा दशाश्वमेधिकं गङ्गायाम्, हे कुरुनन्दन। यत्र गङ्गा कुरुक्षेत्रसमा, तत्र विशेषतः स्नानं स्तूयते; किन्तु प्रयागः सर्वोत्तमः। शतं पापानि कृत्वापि, गङ्गाजलसेवया तानि सर्वाणि वह्निना काष्ठानिव दह्यन्ते। गङ्गाजलानि सर्वं दहन्ति, यथा वह्निः तृणराशिं; कृतयुगे सर्वपुण्यं स्मर्यते, त्रेतायां पुष्करं, द्वापरे कुरुक्षेत्रं, कलौ गङ्गा। पुष्करे तपः, महालये दानं, मलये वह्निप्रवेशः, भृगुतुङ्गे प्रयोपवेशनं, पुष्करकुरुक्षेत्रयोः, गङ्गाजलेषु, मध्यदेशे च। क्षणमात्रेण सत्त्वं सप्तजनाभिः सह मोक्षं लभते; स्तुत्या पापात् शुद्ध्यति, दर्शनात् पुण्यं लभते। स्नानपानाभ्यां सप्तजनाभ्यः शुद्धिः, यावत् अस्य अस्थीनि गङ्गाजले स्पृशन्ति। तावत्, हे राजन्, स्वर्गलोके पूज्यते; यथा तीर्थानि पुण्यस्थानानि च। पूजनपुण्येन परं लोकं प्राप्नोति; गङ्गया समं तीर्थं नास्ति, न च केशवात् परो देवः। ब्राह्मणात् परं नास्ति, इति पितामहः; यत्र यत्र गङ्गा वहति, तत्र तत्र भूमेः मापनं स्यात्। गङ्गातटे देशः सिद्धिक्षेत्रं, द्विजातीनां, साधूनां, शुद्धचित्तानां च। मुक्तिमन्त्रं योग्यस्य भक्तस्य कर्णे पठेत्; एष धर्मः, एष शुद्धिः, एष स्वर्गः, एष सुखम्। एष सर्वातिशयि, रमणीयः, पावनः, परमधर्मः; पृथिव्याः किरीटमिव, गुह्यं, सर्वपापनाशनम्। द्विजेषु पठता शुद्धिः लभ्यते; महत् यशः, स्वर्गप्रदं, पुण्यवर्धनं, रिपुहन्तारं, शुभदं च। एषा परमबुद्धिः जन्यते, पुण्यक्षेत्रवंशवर्णनं च; अपत्यहीनः पुत्रं, दरिद्रः धनं प्राप्नोति। राजा पृथिवीं जयति, वणिक् धनं, दासः कामान्, ब्राह्मणः जपेन तारेति। यः शुद्धः सततं एतत् पुण्यक्षेत्रश्रवणं करोति, स पूर्वजन्मस्मृतिं लभते, परं स्वर्गं च प्रीयते। ये तीर्थानि श्रुतानि, न तु गमितानि, तानि मनसा गन्तुं शक्यन्ते; एवं सर्वाणि तीर्थानि संकल्पेन लभ्यन्ते। एतानि वसुभिः, आदित्यैः, मरुद्भिः, अश्विभ्यां, मुनिभिश्च देवसमैः पुण्यकर्मभिः साधितानि। अतः, हे कौारव्य, त्वमपि अस्य अनुशासनस्य पालनं कृत्वा, संयमेन पुण्यक्षेत्राणि गच्छ; पुण्यस्य पुण्यवृद्धिः भवति। शुद्धकर्मभिः, श्रद्धालुभिः, श्रवणदृशा युक्तैः, साधुभिः, विद्वदनुगमिभिः पुण्यक्षेत्राणि प्राप्यन्ते। यः तु अशुद्धात्मा, मलिनः, चौरः, वा दुष्टचित्तः, स तीर्थे स्नानं न लभते, हे कौारव्य। त्वया तु, धर्मदृष्ट्या, अर्थदृष्ट्या च, कृतकर्मणा, सर्वे पितरः तृप्यन्ति, पितामहाः, पितृगणाः, पितामहप्रधानाः देवाः, मुनिगणाश्च। वसिष्ठ उवाच— त्वमपि, धर्मज्ञ, धर्मेणैव सदा तुष्यसि; दिलीपस्येव महतीं शाश्वतीं कीर्तिं पृथिव्यां प्राप्स्यसि। नारद उवाच— एवं उक्त्वा अनुमत्य च, स वसिष्ठः महर्षिः तुष्टः प्रसन्नचित्तः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। दिलीपः, हे कुरुशार्दूल, शास्त्रस्य तत्त्वार्थं विज्ञाय, वसिष्ठवाक्येन च, पृथिवीं परिक्रम्य ययौ। एवं, हे भाग्यवन्, प्रतिष्ठाने यात्रा प्रतिष्ठिता; तीर्थयात्रा महापुण्या, सर्वपापविनाशिनी च।