तदा करुणया महर्षिणा समुपदिष्टः पिशाचः शीघ्रं मनःसंयुक्तः तस्मिन्सरोवरं स्नानं कर्तुम् आरब्धवान्। “त्वं त्वरितं स्नानं कुरु, एकचित्तः, अस्मिन्सरोवरस्मिन्; एतेन त्वं शीघ्रं दुःखदं जन्म त्यक्ष्यसि” इति स महात्मना उक्तः सन्, दिव्यं त्रिनेत्रं जटिलेशं भगवन्तं स्मरन्, मनः समाधौ न्यधत्त। स तत्रैव महर्षेः सन्निधौ निमग्नः, दिव्याभरणैः भूषितः, मृत्युम् उपेयाय। तं दिव्यरथस्थं, चन्द्रशेखरं, सूर्यसमप्रभं, महर्षिः ददर्श। स रुद्रगणैः देवैश्च परिवृतः, अनुपमयोगिभिः सेव्यमानः, वालखिल्यादिभिः सहितः, उदयन्तमिव सूर्यं सर्वदेवान् प्रकाशयन् दीप्तिमान् अभवत्। सिद्धगणाः देवाश्च तं स्तुतवन्तः; सुरसुन्दरीणां नृत्यम् अभवत्; गन्धर्वविद्याधरकिन्नरादयः पुष्पवर्षं जलयुतं च चक्रुः। एवं महर्षिसंघैः स्तुतः, भगवतः प्रसादेन ज्ञानम् आप्तः, स त्रैवेद्यात्मकं परमं मण्डलं प्रविष्टवान्, यत्र रुद्रः विराजते। पिशाचं प्रेतं च विमुक्तं दृष्ट्वा, स महर्षिः हृष्टचित्तः, महादेवं चिन्तयन्, रुद्रं कविमेकं वह्निं च नमस्कृत्य, तं जटिलं स्तोतुम् आरब्धवान्। शङ्कुकर्णः उवाच— “जटिल, त्वं परात्परोऽसि, एको रक्षकः, सनातनः पुरुषः। त्वां योगनाथं, काम्यं, सूर्यं, वह्निं, हरिणाङ्गरथस्थं प्रपद्ये। ब्रह्मस्वरूपः हृदि स्थितः, सुवर्णमयः, आदियोगी, त्वां शरणं प्रपद्ये, दिव्यं ब्रह्ममयं शुद्धं रुद्रं स्वर्गवासिनं मुनिवरं। सहस्रपादाक्षिशिरसः, सहस्रवपुषः, तमसः परं, ब्रह्मपर्यन्तं शम्भुं हिरण्यगर्भं त्रिनेत्रं नमामि। यत्र जगतः उत्पत्तिलयौ भवतः, येन सर्वमिदं शिवमयम् आवृतम्—तम् ब्रह्मपर्यन्तं भगवन्तं सदा नमामि, शरणं यामि। रूपरहितं, अव्यक्तं, स्वयम्भू, चैतन्यनाथं, एकरूपं, ब्रह्मपर्यन्तं परमेशं नमामि, त्वत्तोऽन्यन्नास्ति। ये योगिनः बीजयोगं त्यक्त्वा, समाधिं लभमानाः, परमात्मना एकीकृताः, तं देवम् अहं सदा नमामि, ब्रह्मपर्यन्तं परमं रूपम्। यत्र नामादिव्यवहारविवेकः नास्ति, यस्य स्वरूपं दृश्ये न तिष्ठति—तम् ब्रह्मपर्यन्तं सदा नमामि, त्वां स्वयम्भू, शरणं यामि। ये वेदशास्त्रनिष्ठाः, शरीररहितं, अविभक्तब्रह्मविद्या-युक्तं, तव नानारूपाणि पश्यन्ति—तम् ब्रह्मपर्यन्तं सदा नमामि। यतः प्रकृतिपुरुषौ उत्पत्तौ, येन तेजः देवैः पूजितं धार्यते—तव कालस्वरूपं, ज्योतिर्मयं रूपं नमामि। गुह्येशं धृतिमन्तं सदा शरणं यामि; गिरिशं पुराणं शरणं यामि। शंकरं हरं चन्द्रशेखरं धनुर्धरं शरणं यामि, त्वां शरणं यामि। एवं भगवन्तं जटिलेशं स्तुत्वा, शङ्कुकर्णः भूमौ साष्टाङ्गं पतित्वा परं प्रणवम् उच्चारयामास। तस्मिन्नन्तरे शिवस्वरूपं परं लिङ्गं प्रादुरभवत्, विज्ञानानन्दैकमयं, कोटिसूर्याग्निसन्निभम्। ततस्तं विशुद्धात्मानं, सर्वगतं शङ्कुकर्णं, तदनघं लिङ्गं प्रविष्टं ददृशुः, तच्च लिङ्गं विस्मयमावहत्। एषा जटिलेशस्य महिमा गोप्यः कथिता; न कश्चिदेतद्विजानाति, अपि च पण्डिता अपि अत्र तमसा मोहिताः। यः प्रतिदिनं पुण्यां पावनां कथां शृणोति, स पापात् विमुक्तः शुद्धः, रुद्रसमीपं गच्छति। यश्च शुद्धः, ब्रह्मपर्यन्तं महास्तोत्रं प्रातर्, मध्याह्ने, सायं च पठति, स योगसिद्धिं लभते। नारदः उवाच— “वाराणस्यां, राजन्, परेभ्यः परः मध्यमेश्वरः; तत्र महेश्वरः देवीसहितः सदा तिष्ठति। तत्रैव भगवान् रुद्रैः परिवृतः सदा रमते; तत्र पूर्वं हृषीकेशः, देवकीपुत्रः, विश्वात्मा— कृष्णः संवत्सरमेकं तत्रावसत्, पशुपतिव्रतधारी, भस्मलेपिताङ्गः, रुद्रशास्त्राध्ययनरतः। हरिः पशुपतिव्रतं कृत्वा शम्भुं पूजयामास; तस्य बहवः ब्रह्मचारिणः शिष्याः आसन्। तेषां तु मुखात् ज्ञानं लब्ध्वा, महेश्वरं ददृशुः; तस्मै महादेवः नीलरक्तवर्णः साक्षात् प्रादुरभूत्। भगवान् वरदः कृष्णाय परं वरं दत्तवान्—“ये गोविन्दं मदीयं भक्ताः विधिवत् पूजयन्ति— “तेषां तद्विश्वव्यापि दिव्यं ज्ञानं भविष्यति; अहं पूज्यः, ध्यान्यः, स्मरणीयश्च तैः। “मम प्रसादेन, द्विजाः, ये देवदेवं पिनाकिनं स्नात्वा अत्र पश्यन्ति— “तेषां ब्रह्महत्यादीनि पापानि शीघ्रं नश्यन्ति; ये पापकर्मसु प्रवृत्ताः अपि, अत्र प्राणान् त्यजन्ति— “ते परमं स्थानं गच्छन्ति, नात्र संशयः; ये मण्डाकिन्यां जलं ददति, ते भाग्यवन्तः, मनीषिणः। “अत्र मध्यमेश्वरं महादेवं पूजयित्वा, ज्ञानं, दानं, तपः, श्राद्धं, पिण्डदानं च— “यत्किंचित् अत्र कृतं, सप्तजनान् शुद्धयति; सूर्यग्रहणे राहुणा जलस्पर्शेन— “मर्त्यः यत्फलं अत्र लभते, तत् अन्यत्र दशगुणं न स्यात्; एषा मध्यमेश्वरस्य महिमा प्रोक्ता; यः भक्त्या शृणोति, स परं पदं लभते।” इति श्रीपद्मपुराणे स्वर्गखण्डे वाराणस्यामाहात्म्ये षट्त्रिंशोऽध्यायः। नारदः पुनः उवाच— “राजन्, युधिष्ठिर, शृणु, वाराणस्याम् अन्यानि पुण्यानि तीर्थानि कथयामि। अत्र प्रयागात् परं तीर्थं अस्ति, स्वयं प्रयागः परममङ्गलः; तत्रैव विश्वरूपतीर्थं, अतुलं तालतीर्थं च— आकाशतीर्थं महत्, ऋषभतीर्थं श्रेष्ठं, सूनिलतीर्थं, गौर्याः अनुपमं तीर्थं च विद्यते।