अविमुक्तः यथा भ्रूमध्ये, नाभौ, हृदि, मूर्ध्नि च प्रतिष्ठितः, एवं स एव वाराणस्यां सूर्ये अपि विद्यमानः। वारणा-आसिनद्योर्मध्ये या नगरी वाराणसी, तत्र सत्यं नित्यं अविमुक्तरूपेण प्रतिष्ठितम्। न कदापि, न भविष्यति च, वाराणस्याः परं स्थानं, यत्र नारायणः, महादेवः, स्वर्गपतिश्च निवसन्ति। तत्र देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, नागाः, राक्षसाश्च सदा देवेशं पितामहम् उपासते। हे देवि, महापापिनां पापिष्ठतराः अपि, वाराणसीं प्राप्ताः, परां गतिम् आप्नुवन्ति। तस्मात् मोक्षकामः तत्र यावज्जीवम् यत्नेन वसेत्; वाराणस्यां महादेवात् ज्ञानं प्राप्य विमुच्यते। पापदुष्टचित्तानां तु विघ्नाः जायन्ते; तस्मात् कायेन, मनसा, वाचा च पापं न कर्तव्यम्। एषा देवतानां पुराणानां च गुह्यविद्या, हे सुभगे; यः अविमुक्ते स्थितं ज्ञानं, तं कश्चन न वेत्ति। नारद उवाच—देवाः, ऋषयः, महात्मानः च शृण्वन्तः, स देवदेवः एतद् पापनाशनं वचनं उवाच। यथा नारायणः देवेषु श्रेष्ठः, परमपुरुषः, तथा पुण्यक्षेत्रेषु एष श्रेष्ठः, यथा गिरीशः ईश्वराणाम्। ये पूर्वजन्मनि रुद्रं पूजितवन्तः, ते एव परं क्षेत्रं अविमुक्तं शिवालयं जानन्ति। येषां चित्तानि कलिकल्पपापैः मलिनीकृतानि, ते तं परं देशं न जानन्ति। ये वाराणस्याः कालं स्मरन्ति, तस्यां च कथयन्ति, तेषां पापं शीघ्रं नश्यति इह च परत्र च। येऽत्र वसन्ति, तैः कृतं यत् पापं, तं सर्वं शिवः कालरूपधारी नाशयति। मोक्षकामैः सेव्यमानेऽस्मिन् स्थले यः आगच्छति, स मृत्युः अनन्तरं पुनर्जन्म न प्राप्नोति संसारसागरे। अतः प्रयत्नेन वाराणस्यां वासः कर्तव्यः—योगिना वा, अयोगिना वा, पापिष्ठेन वा, पुण्यात्मना वा। कस्यचित् वाक्यैः, पितृभिः, आचार्यैः अपि, मनः अविमुक्तमार्गात् न विचालनीयम्। नारदः पुनः उवाच—अत्र ओंकाराख्यं शुद्धं लिङ्गं विद्यते, यस्य केवलस्मरणेन सर्वपापात् विमुच्यते। एषा परा विद्या, परमं पञ्चमहोपस्थानं, या मुनिभिः वाराणस्यां मोक्षार्थं नित्यं सेविता। तत्र एव महादेवः, पञ्चमहोपस्थानरूपेण, स्वयं स्थितः; स भाग्यवान् रुद्रः, प्राणिनां मोक्षदः, तत्र रमते। एषा पाशुपता विद्या पञ्चमहोपस्थानाख्या; एवं शुद्धं ओंकारलिङ्गं अत्र स्थितम्। परमशान्तिः, शान्तिरूपता, परं ज्ञानम्, प्रतिष्ठा, संहरणं च—एते पञ्च लिङ्गस्य दैवी गुणाः। पञ्चरूपाणां—ब्रह्मादीनां—लिङ्गं सह प्रतिष्ठितम्; यद् ओंकारं प्रकाशयति, तत् पञ्चश्रयाणि इति कथ्यते। दैवं लिङ्गं, अचलं पञ्चश्रयाणि, स्मर्तव्यम्; देहान्ते तदनुस्मृत्य, विद्वांसः परं ज्योतिर्नन्दनं प्राप्नुवन्ति। तत्र दैवर्षयः, सिद्धब्रह्मर्षयः च, ईशानं सम्पूज्य, अन्तः परमं पदं प्राप्तवन्तः। मत्स्यतीरस्य पुण्ये तटे, हे राजन्, गुप्तं पुण्यस्थानं अस्ति, गोचर्मपरिमाणं, यद् परमोम्कारेश्वरः इति प्रसिद्धम्। कृतिवासेश्वरस्य लिङ्गं, परममध्यमेश्वरः, विश्वेश्वरः, ओंकारः, कन्दर्पेश्वरश्च; एतानि वाराणस्यां गुह्यलिङ्गानि, हे युधिष्ठिर, शम्भोः प्रसादात् विना न कश्चिद् जानाति। श्रृणु कृतिवासेश्वरस्य माहात्म्यम्, हे राजन्; तत्र किल, पूर्वं दैत्यः गजेन्द्ररूपेण शिवं उपगच्छत्। स ब्राह्मणान् हन्तुम् आगतः, यान् सदा तत्र पूजयामास; तेषां संरक्षणार्थं महादेवः त्रिनेत्रः लिङ्गे प्रादुरासीत्। भक्तानां रक्षणाय, भक्तवत्सलः महादेवः, तं गजेन्द्रदैत्यं त्रिशूलेन अवमानात् हत्वा, तस्य चर्म वस्त्ररूपेण धारयामास; अतः सः कृतिवासेश्वरः इति प्रसिद्धः। तत्र मुनयः, हे युधिष्ठिर, परमं सिद्धिं प्राप्तवन्तः। तेनैव देहे परमं पदं प्राप्नुवन्ति; रुद्राः, विज्ञानाविज्ञानेश्वराः, शिवाख्याश्च। ते सदा कृतिवासलिङ्गाश्रयाः, कलिकल्पदुष्टलोकं ज्ञात्वा, तं न परित्यजन्ति; ते निःसंशयं पूर्णाः, सहस्रजन्मसु मोक्षः स्यात् वा न वा। अत्र कृतिवासे एकस्मिन्न् एव जन्मनि मोक्षः लभ्यते; एतत् स्थानं सर्वसिद्धिस्थानम् इति कथ्यते। देवदेवेन, महादेवशम्भुना, गुप्तं एतत्; सर्वेषु युगेषु, विनीतब्राह्मणाः, वेदविदः, अत्रैव सन्ति। ते महात्मानं पूजयन्ति, शतरुद्रीयं जपन्ति, त्र्यम्बकं कृतिवासं सदा स्तुवन्ति, स्थाणुं शिवं सर्वगतं हृदि ध्यायन्ति। सिद्धाः गीतानि गायन्ति, वाराणस्यां वसन्ति ब्राह्मणाश्च; तेषां कृतिवासे शरणं प्रपन्नस्य मोक्षः लभ्यते। दुर्लभं लोकेषु प्रियं जन्म लब्ध्वा, ब्राह्मणकुले, यतीनां रुद्रजपः ध्यानं च महेशे मनसा क्रियते।