श्रीभगवानुवाच— मम या वाराणसी पुरी सा सर्वोत्कृष्टा परमगुह्या क्षेत्ररूपा, सा सर्वभूतानां संसारसागरात् तारणकर्त्री विद्यते। तत्र, हे महादेवि, महामनसः महात्मानः मम व्रते स्थिताः, परमाचारपालकाः, वसन्ति। सर्वतीर्थेषु सा श्रेष्ठा, सर्वदेशेषु सा उत्तमा; सर्वविद्यासु चाविमुक्तं मम परं परमं च विज्ञानमिति। अन्यानि शुद्धानि स्थलेन्द्राणि, तीर्थानि, देवायतनानि, श्मशानेषु वा दिव्यप्रदेशेषु च यानि सन्ति— मानुषलोके मम निवासः न पृथिव्यां नाकाशे लीनः, अपि तु मुक्तिहीनाः तत्र तं दृश्यन्ति, मुक्तात्मानः तु मनसा एव तं पश्यन्ति। एषः श्मशानभूमिः 'अविमुक्त' इति प्रसिद्धा श्रूयते; तत्रैव, हे सुन्दरी, कालस्वरूपः सन् अहं जगत्सर्वं विलयं नयामि। एष मे सर्वगुह्येषु प्रियतमं स्थलमस्ति; ये मम भक्ताः तत्र गच्छन्ति, ते मय्येव प्रविशन्ति। यत्किञ्चिदत्र दत्तं जप्यं हुतं कृतं, यद्वा तपः ध्यानं स्वाध्यायो ज्ञानं वा, सर्वं तत्रैवाक्षयं भवति। यः अविमुक्तं प्रविशति, तस्य सहस्रजन्मार्जितपापानि विनश्यन्ति। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः, साङ्कराः, स्त्रियः, म्लेच्छाः, सर्वे चापवित्रयोनयः— कीटपिपीलिकाद्याः पक्षिणश्च पशवः, येऽपि अविमुक्ते प्राणान् त्यजन्ति, हे सुन्दरी— ये चन्द्रशेखरं त्रिनेत्रं वृषवाहनं मां स्वामिनं कुर्वन्ति, मम पुरीषु तादृशाः मनुष्यत्वं प्राप्नुवन्ति। अविमुक्ते यः कश्चिदपि पापी म्रियते, स न कदाचित् नरकं याति; सर्वे भगवता कृपया परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। मोक्षः दुर्लभतमः, संसारः भीषणतमः; तस्मात् पुरुषः शिलया जानुनी भग्न्वा अपि वाराणस्यां वसेत्। अन्यत्र मृतस्य तपसा अपि दुर्लभः मोक्षः, अविमुक्ते तु संसारात् मोक्षपथः निश्चितः। मम अनुग्रहेणैव, हे पार्वती, तत्र जन्म लभ्यते; ये च न परिपक्वाः, ते मम मायया मोहिताः तं न पश्यन्ति। मलमूत्रशुक्रमध्ये अपि पुनः पुनः वसन्ति; तथापि, शतविघ्नपीडितः अपि धीरः तत्रैव स्थित्वा वसेत्। सः परमां गतिं प्राप्नोति, यत्र गत्वा न शोचति; जन्ममरणजराविमुक्तः शिवलोकं गच्छति। एषा सा अवस्था, येषां पुनरावृत्तिर्नास्ति, मोक्षकामिनां च लक्ष्यं; तां प्राप्य तृप्तिम् आप्नोति, इति विद्वांसः मन्यन्ते। न दानैः, न तपसा, न यज्ञैः, न ज्ञानतः सा परमा अवस्था लभ्यते—अविमुक्ते तु सा सुलभा। ये च विविधवर्णाश्च, पतिताः, अपकृष्टाः, महापापिनः— तेषां अविमुक्तं परमौषधं, परं ज्ञानं, परं पदम् इति ज्ञैः कथ्यते। अविमुक्तं परं तत्त्वं, अविमुक्तं परमशिवः; ये च त्यागव्रतमास्थाय तत्र वसन्ति— तेषां अहं परं ज्ञानं ददामि, चान्तरं परमां गतिम्। प्रयाग, नैमिषारण्य, श्रीशैल, महाबल— केदार, भद्रकर्ण, गया, पुष्कर; कुरुक्षेत्र, भद्रकोटि, नर्मदा, अमृतकेश्वरी— शालग्राम, कुब्जाम्र, कोकामुख, प्रभास, विजयनेष, गोकर्ण, भद्रकर्णक— एते सर्वे तीर्थराजाः त्रिलोके प्रसिद्धाः, तत्र मृतस्य न तत्तत्त्वं ददाति यथा वाराणसी। विशेषतः वाराणस्यां, गङ्गा त्रिपथगा प्रवहन्ती, शतजन्मार्जितपापानि प्रविश्य नाशयति। अन्यत्र गङ्गा, श्राद्धं, दानं, तपः, जपः, सर्वव्रतानि सुलभानि; वाराणस्यां तु तानि सर्वाणि दुर्लभतराणि। यो वाराणस्यां निवसन् निरन्तरं जपं हवनं दानं देवपूजनं च कुर्यात्, वायुभोजनं चाचरेत्— स पापी वा मिथ्यावादी वा धर्मात्मा वा, यः वाराणसीं प्राप्नोति, स सर्वकुलं पावयति। ये च महादेवं तत्र पूजयन्ति, स्तुवन्ति च, तान् शिवगणेश्वरान् विद्यात्, सर्वपापविमुक्तान्। अन्यत्र योगेन, ज्ञानवता, त्यागेन वा अन्येनापि साधनैः, सहस्रजन्मभिः परं पदं लभ्यते। वाराणस्यां तु ये भक्ताः निवसन्ति, ते एकैव जन्मनि परमां मुक्तिं प्राप्नुवन्ति, हे सुरेश्वरि। यत्र योगः, ज्ञानं, मोक्षश्च एकस्मिन्नेव जन्मनि लभ्यते, तं प्राप्य अविमुक्तं, अन्यं तीर्थवनं न कामयते। मया एव अविमुक्तमिति नाम कृतं, तस्मात् अविमुक्तमिति स्मृतम्; एष एव सर्वगुह्यतमः, एष विज्ञानं परं प्रोक्तम्। ये ज्ञानिनः, अज्ञानिनः, परमसुखकामिनः, तेषां पन्थाः विख्यातः, हे सुश्रोणि, ये अविमुक्ते म्रियन्ति। यस्य शरीरस्य यानि शुभलक्षणानि दृश्यन्ते, तेषामपि वाराणसी सर्वेषां श्रेष्ठा, सर्वतोऽधिकशुभा। तत्र देहान्ते महादेवः स्वयमेव ब्रह्म मोक्षदायकं प्रकाशयति, अविमुक्त्यर्थमेव। यत् परं तत्त्वं, तदेव अविमुक्तमिति कथ्यते; तद् वाराणस्यां एकैव जन्मनि लभ्यते, हे देवी।