बाल्ये वा यौवने वापि वृद्धावस्थायां वा, नृपश्रेष्ठ, यः पुरुषः एकादश्याः व्रतम् आचरति, सः कष्टतमं गतिं न प्राप्नोति। अत्र त्रिरात्रं उपोष्य, तीर्थे स्नात्वा, सुवर्णतिलदानं कृत्वा, जनाः स्वर्गं लभन्ते। ये तु तीर्थे न स्नाताः, सुवर्णं न दत्तवन्तः, न तपः कृतवन्तः, ते सर्वत्र दुःखेन पीड्यन्ते। संक्षेपेण धर्मः च नरकस्य वर्णनं च उक्तम्—वाचसा, मनसा, कायेन च सर्वभूतानां अहिंसा एव परमः धर्मः। इन्द्रियसंयमः, दानम्, हरिसेवा, वर्णाश्रमधर्मे सदा स्थितिः—एतानि धर्मस्य लक्षणानि। स्वर्गकामः स्वस्य तपः वा दानं वा न गर्वयेत्, शक्त्या यथाशक्ति दद्यात्, स्वहितकाम्यया। पादत्राणं, वस्त्रं, अन्नं, पत्रं, मूलं, फलम्, जलं—एतानि प्रतिदिनं दत्त्वा दारिद्र्येऽपि वैश्यः फलं लभते। अस्मिन्लोके परत्र च यद्दत्तं न, तत् न सह गच्छति; दातारः यमस्य विविधान् क्लेशान् न पश्यन्ति। ये दीर्घायुषः, धनवन्तः, पुनः पुनः अस्मिन्लोके जायन्ते; किन्तु अधर्मतः ते दुःखितां गतिं यान्ति। धर्मतः जनाः सर्वत्र सर्वदा स्वर्गं यान्ति। अतः बाल्यादारभ्य धर्मसञ्चयं आचरितव्यं; सर्वं ते उक्तं, किं श्रोतुम् इच्छसि। तस्यां कथायां, विकुण्डलः उवाच—"तव वचः श्रुत्वा, सौम्य, मम मनः निर्मलं जातम्; साधूनां वचनानि गङ्गेव पापं क्षिप्रं हन्ति।" "साधूनां स्वभावधर्मोऽयं—उपकारः, मधुरवचनं च; शीतलता चन्द्रस्य केन क्रियते, यस्य सुधाकरः स्वयमेव शीतलः? अतः, देवदूत, मम कृपया ब्रूहि—कथं मम भ्राता नरकात् क्षिप्रं विमुच्येत?" तस्य वचः श्रुत्वा देवदूतः उवाच; क्षणं दृष्ट्वा चिन्तयित्वा सख्यबन्धनं चकार। "यद् पुण्यं तव अष्टमे जन्मनि वैश्यत्वे सञ्चितम्, तत् सर्वं भ्रात्रे दातुम् इच्छसि चेत्, सः स्वर्गं यास्यति।" विकुण्डलः उवाच—"किं तत् पुण्यं, कथं जातम्, किं पूर्वजन्म, सर्वं मे वद, दूत, ततः दानं दास्यामि।" देवदूतः उवाच—"श्रृणु, वणिजः, पुण्यस्य हेतुं च वक्ष्यामि। कदाचित् पुण्ये मधुवने शाकुनिः नाम ऋषिः आसीत्। सः तपस्वी वेदपारगः, ब्रह्मणा तुल्यतेजाः; तस्य भार्यायां रेवत्यां नव पुत्राः जाताः, ग्रहवत्। ध्रुवः, शीलः, बुधः, तारः, ज्योतिष्मान् इति पञ्चमः—एते अग्निहोत्रे रममाणाः, गार्हस्थ्यकर्मसु प्रीणिताः। निर्मोहः, जितकामः, ध्यानकोशः, गुणाधिकः—एते चत्वारः गार्हस्थ्ये विरक्ताः। ते सर्वे चतुर्थाश्रमं प्रविश्य, सर्वेषु कामेषु मुक्ताः, एका ग्रामे वसन्तः, निरपेक्षाः, निरुपाधयः। कर्दमशिलासुवर्णेषु समदर्शिनः, यत्किञ्चित् वस्त्रेण आवृताः, यदृच्छालब्धं खादन्तः। नित्यं सायं सन्ध्यां कुर्वन्तः, विष्णुध्यानपरायणाः, निद्राभोजनजयिनः, वातशीतसहिष्णवः। जगदखिलं चलाचलं विष्णुरूपं दृष्ट्वा, मौनिनः, पृथिव्यां क्रीडया विचरन्तः। ते योगिनः न किञ्चित् कर्मार्थं कुर्वन्ति; प्रत्यक्षज्ञानवन्तः, संशयरहिताः, चित्तवृत्तिविशारदाः। एवं तव अष्टमे पूर्वजन्मनि ब्राह्मणत्वे, मध्यदेशे पुत्रदारपरिवारयुक्तः वसन्— ते तपस्विनः तव गृहम् अह्नः मध्ये, क्षुधार्ताः तृषिताश्च, वैश्वदेवकाले, तव प्राङ्गणे दृष्टाः। स्नेहगद्गदया वाचा, अश्रुपूर्णलोचनः, हर्षविषादयुक्तः, सः तान् सादरं प्रणम्य प्रह्वः। प्रणम्य, चरणस्पर्शं कृत्वा, अञ्जलिं बद्ध्वा, सः तान् सुस्वागतम् उक्तवान्। "अद्य मे जन्म सफलः, जीवितं च परिपूर्णं; अद्य विष्णुः मयि तुष्टः, अद्य रक्षितः, विशुद्धः च अस्मि। "धन्योऽहं अद्य, धन्यं गृहम्, धन्या बान्धवाः; अद्य पितरः धन्याः, गोः, विद्यायाः, वित्तस्य च धन्यत्वम्। यतः भवद्भ्यः पादयोः दर्शनात् त्रिविधं तापं निहन्यते; युष्माकं दर्शनं हरिदर्शनसमम्।" एवं तान् पूज्य, पाद्येन तेषां पादौ प्रक्षाल्य, तद्वारि श्रद्धया शिरसि न्यधास्यः, नृपश्रेष्ठ। यस्य वैश्यस्य श्रद्धया पाद्यं शिरसि स्थाप्यते, गन्धपुष्पाक्षतधूपदीपैः सह, भक्तिपूर्वकं च— ते तपस्विनः सुशकृतान्नेन पूजिताः, तृप्ताः, रात्रौ देवालये विश्रान्ताः। परमं ब्रह्म ध्यानवन्तः, दीपवत् दीप्यन्तं तम्, तेषां अतिथिसत्कारात् पुण्यं तव प्राप्तम्, नृपश्रेष्ठ। अहं तु तस्य पुण्यस्य वर्णनं सहस्रवदनैरपि न शक्नोमि। प्राणिनां मध्ये ये ज्ञानजीविनः, ते सर्वोत्तमाः। तेषु च देवाः श्रेष्ठाः, मनुष्येषु ब्रह्मजाः, ब्राह्मणेषु विद्वांसः, विदुषां मध्ये प्राज्ञाः। प्राज्ञेषु कर्तारः, कर्तृषु ब्रह्मविदः; अतः ते पूज्यतमाः, त्रिषु लोकेषु उत्तमाः।