विकुण्डलः स्वर्गे स्थित्वा आश्चर्यचकितः सन्देहयुक्तः दिव्यदूतं प्रष्टुम् आरभत्—"कथं स्वर्गं प्राप्तवान् अस्मि? मम अयं सन्देहः निवारय। हे दिव्यदूत, स्वर्गगमनस्य कारणं न पश्यामि।" दिव्यदूतः प्रत्युवाच—"माता, पिता, पुत्रः, पत्नी, भगिनी, भ्राता, हे विकुण्डल, एते नामानि जन्मात् कर्मानुभवाय जायन्ते। यथा पक्षिणः एका वृक्षे समागच्छन्ति, तथा प्रत्येकः स्वस्य स्वभावेन पूर्वनिश्चितं कर्म आचरति। प्रत्येकः स्वकर्मणः फलम् उपभुञ्जते। सत्यं स्नेहेन तव वदामि—जनाः स्वकर्मणा शुभाशुभं अनुभवन्ति। व्यापारे, यत् कृतं तद् पुनः पुनः काले काले उपभुञ्जते। एकः एव कर्म करोति, एकः एव तस्य फलम् उपभुञ्जते। अन्यस्य कर्मणः कश्चित् कस्यापि न स्पृश्यते। तव भ्राता घोरपापेन नरकं पतितः, त्वं तु धर्मज्ञः पुण्येन शाश्वतं स्वर्गं प्राप्तवान्।" तदा विकुण्डलः विनीतः प्रष्टुम् आरभत—"बाल्यादारभ्य मम मनः पुण्ये न प्रवृत्तम्, पापे एव प्रवृत्तम्। अस्मिन जीवने अहं पापं कृतवान्। हे दिव्यदूत, मम किञ्चित् पुण्यं न ज्ञातम्। यदि तव ज्ञाने मम पुण्यं अस्ति, कृपया तद् कथय।" दिव्यदूतः उवाच—"शृणु व्यापारे, तव पुण्यं वक्ष्यामि। अहं सर्वं जानामि, त्वं तु न स्मरसि। यमुनायाः दक्षिणे तटे हरिमित्रस्य पुत्रः वेदविद् ब्राह्मणः सुमित्रः नाम्ना आसीत्। तस्य पुण्याश्रमः तत्र आसीत्। तस्मिन् वनस्थले, हे विशांवर, तव तेन सह मैत्री अभवत्। तस्य सान्निध्येन त्वं द्वौ मासौ माघस्य स्नानं कृतवान्। कालिन्द्याः पुण्यपापहरिण्याः जलस्य प्रसिद्धे तीर्थे स्नात्वा। तेनैव कर्मणा, हे नराधिप, सर्वपापात् विमुक्तः अभवः। द्वितीयमाघस्य पुण्येन स्वर्गं प्राप्तवान्, हे निष्पाप। तस्य पुण्यस्य प्रभावेन त्वं स्वर्गे सदा मुदम् अनुभवसि, तव भ्राता तु पापेन महतीं यातनां नरके अनुभवति।" "तत्र तीक्ष्णधाराभिः शस्त्रैः छिद्यते, गदाभिः ताड्यते, शिलाभिः विदार्यते, दह्यमानकोष्ठेषु पच्यते।" एवं दिव्यदूतस्य वचनं श्रुत्वा, भ्रातृदुःखेन विकुण्डलस्य सर्वाङ्गं रोमाञ्चितम् अभवत्, सः दुःखितः विनीतः अभवत्। ततः सः दिव्यदूतं मधुरं कौशलयुक्तं वचनम् उवाच—"सप्तरात्रं धर्मिष्ठैः सह यः मैत्री बन्धः, तस्य फलं सत्यम्। अतः मैत्र्यनुसारं त्वया मम साहाय्यं कर्तव्यम्। तव सर्वज्ञत्वं मन्ये, अतः त्वत्तः श्रोतुम् इच्छामि।" "कैर् कर्मभिः जनाः यमलोकं न पश्यन्ति? कैः नरकं यान्ति? कृपया तद् कथय।" दिव्यदूतः प्रत्युवाच—"समीचीनं पृष्टवान्, हे वैश्य, त्वं पापात् विमुक्तः। येषां हृदयं शुद्धं, तेषां उत्तमं विवेकः जायते। यद्यपि अहं सदा सेवायाम् व्यस्तः, अल्पं समयं अस्ति, तथापि स्नेहेन तव बुद्ध्यनुसारं वक्ष्यामि।" "ये जनाः कर्मणा, मनसा, वाचा, कदापि, कस्यापि, कस्यापि अवस्थायाम्, अन्यस्य हिंसां न कुर्वन्ति, ते यमलोकं न गच्छन्ति। न वेदाध्ययनात्, न दानात्, न तपसा, न यज्ञेन, ये हिंसां कुर्वन्ति, ते स्वर्गं न प्राप्नुवन्ति।" "अहिंसा परमः धर्मः; अहिंसा परमं तपः; अहिंसा परमं दानम्—इत्य् ऋषयः सर्वदा वदन्ति।" "ये दयालवः जनाः यः यः जीवः—यथा मक्षिका, सर्पः, दंशकः, मानवः अपि—स्वात्मनः तुलया पश्यन्ति, ते नरकं न गच्छन्ति।" "ते न दह्यमानकोष्ठनरकं, न लोहशूलनरकं, न सुरानदीं गच्छन्ति; ते मृत्युलोकं न प्राप्नुवन्ति।" "ये जनाः जीवस्य हिंसा कुर्वन्ति—जलचरः वा स्थलचरः वा—स्वजीवनाय, ते कालसूत्रनरकं तथा दुष्टगतिं गच्छन्ति।" "तत्र श्वमांसभक्षः, पूयरक्तपानः, तैलपूर्यां निमग्नः, अधोमुखदंशकैः दष्टः।" "तत्र परस्परं खादन्ति, परस्परं हन्ति, अन्धकारे वसन्ति, अनन्तकालं करुणरवं कुर्वन्ति।" "शतजन्मानि कृमिणां गर्भं प्रविश्य, दीर्घकालं स्थिराः भवन्ति; ततः शतानि पशुजन्मानि प्राप्नुवन्ति।" "अनन्तरं मानवत्वे जाताः, अन्धाः, एकाक्षाः, कुब्जाः, पंगवः, दरिद्राः, विकलाङ्गाः भवन्ति—ये हिंसां कृतवन्तः।" "अतः, हे वैश्य, यः सुखं इच्छति, धर्मज्ञः, सः कर्मणा, मनसा, वाचा, अत्र वा परत्र वा, हिंसां न कुर्यात्।" "ये जीवहिंसां कुर्वन्ति, द्वयोर्लोकयोः सुखं इच्छन्ति, ते कत्रचित् न बिभ्यति, कारणं तेषां प्राणिनां दुःखम्।" "यथा सर्वे नद्यः, तिर्यग् वा ऊर्ध्वग् वा, समुद्रं प्रविशन्ति, तथा सर्वे गुणाः अहिंसायाम् एव समाप्तिम् उपयान्ति।" "यः जीवेषु अभयम् दत्तः, हे विशांवर, सः सर्वतीर्थेषु स्नातः, सर्वयज्ञेषु दीक्षितः इव।" "ये वैश्याः शास्त्रविहितं धर्मम् आचरन्ति, यः धर्माधर्मसंयुक्तः अपि, ते यमलोकं न गच्छन्ति।" "ये स्वधर्मनिष्ठाः—ब्राह्मचारी, गृही, वानप्रस्थः, संन्यासी—स्वर्गशिखरे वसन्ति।" "ये वर्णाश्रमयुक्ताः, शास्त्रानुसारं कृतः, इन्द्रियजयिनः, ते ब्रह्मलोकं प्राप्नुवन्ति।" "ये दानयज्ञनिरताः, पञ्चमहायज्ञनिष्ठाः, सदा दयालवः, ते यमलोकं न पश्यन्ति।" "ये ब्राह्मणाः इन्द्रियसुखवर्जिताः, वेदवाक्यकुशलाः, सदा अग्निपूजननिष्ठाः, ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति।" एवं दिव्यदूतस्य वचनं श्रद्धया, प्रेम्णा च विकुण्डलः श्रुत्वा धर्मस्य गूढार्थं अवगच्छत्।